Το νέο Σύμφωνο μετανάστευσης της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το ‘Ασυλο τίθεται σε εφαρμογή την 12 Ιουνίου και, σύμφωνα με ευρωπαίο αξιωματούχο, θα λειτουργεί επιχειρησιακά από την πρώτη ημέρα, παρά το γεγονός ότι κάποια κράτη μέλη θα χρειαστούν επιπλέον χρόνο για να προσαρμόσουν ορισμένες διαδικασίες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η νέα πολιτική αποδίδει και επισημαίνει ότι οι παράνομες διελεύσεις στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ έχουν μειωθεί κατά περίπου 55% τα τελευταία δύο χρόνια, στοιχείο που καταδεικνύει την αποτελεσματικότητα των μέτρων.
Το Σύμφωνο, που εγκρίθηκε το 2024 μετά από πολυετείς διαπραγματεύσεις, εισάγει για πρώτη φορά ενιαίο πλαίσιο κανόνων σε επίπεδο Ένωσης για τη διαχείριση της μετανάστευσης και του ‘Ασυλου, με σκοπό την ταχύτερη και πιο συντονισμένη διαχείριση των ροών.
Κεντρικές προδιαγραφές και στόχοι
Οι νέοι κανόνες στηρίζονται σε τρεις βασικούς άξονες: την ενίσχυση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων, την επιτάχυνση και αποδοτικότητα των διαδικασιών ασύλου και την εξισορρόπηση μεταξύ ευθυνών και αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών.
Το πλαίσιο περιλαμβάνει ρητές εγγυήσεις για τα θεμελιώδη δικαιώματα, μεταξύ των οποίων προβλέπεται ανεξάρτητος μηχανισμός παρακολούθησης για την τήρηση των προτύπων και την προστασία των δικαιωμάτων των αιτούντων.
Στο επίκεντρο βρίσκονται υποχρεωτικοί έλεγχοι και καταγραφή όλων των παράτυπων αφίξεων στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, συνοδευόμενοι από ελέγχους ασφαλείας και επιτάχυνση των συνοριακών διαδικασιών για πρόσωπα που θεωρούνται με περιορισμένες πιθανότητες να λάβουν διεθνή προστασία.
Ταχύτερες διαδικασίες και νέα εργαλεία
Εισάγονται επίσης συντομότερες προθεσμίες για την εξέταση αιτήσεων ασύλου, αυστηρότεροι κανόνες για τις επαναλαμβανόμενες αιτήσεις και νέα μέτρα για τον περιορισμό των δευτερογενών μετακινήσεων εντός της Ένωσης.
Το νέο ρυθμιστικό σύνολο συμπληρώνεται από σειρά νομοθετικών και επιτελικών μέτρων που προωθήθηκαν τα τελευταία χρόνια, όπως η αναθεώρηση των κανόνων για τις ασφαλείς τρίτες χώρες, η δημιουργία κοινού ενωσιακού καταλόγου ασφαλών χωρών καταγωγής και η εφαρμογή του συστήματος Εισόδου-Εξόδου (EES).
Επιπλέον, έχει επιτευχθεί πολιτική συμφωνία για νέο κανονισμό επιστροφών, ο οποίος στοχεύει στην ταχύτερη και πιο αποτελεσματική διαχείριση των επιστροφών όσων δεν δικαιούνται προστασίας.
Μόνιμος μηχανισμός αλληλεγγύης και τεχνική ετοιμότητα
Το Σύμφωνο θεσπίζει μόνιμο μηχανισμό αλληλεγγύης για να υποστηρίζονται τα κράτη μέλη που αντιμετωπίζουν αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις, με δυνατότητες μετεγκαταστάσεων ή άλλων μορφών συνεισφοράς από τα υπόλοιπα κράτη.
Ως παράδειγμα, αναφέρονται χώρες με ιδιαίτερες πιέσεις όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ιταλία και η Ισπανία, οι οποίες θα μπορούν να λάβουν στήριξη στο πλαίσιο του μόνιμου μηχανισμού.
Στο τεχνολογικό επίπεδο, το νέο σύστημα EURODAC (βάση βιομετρικών δεδομένων) αποτελεί κεντρικό εργαλείο του Συμφώνου: 11 χώρες έχουν ήδη δηλώσει έτοιμες, ενώ άλλες 16 αναμένεται να ολοκληρώσουν σύντομα τις απαραίτητες τεχνικές προσαρμογές και να τεθούν σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Αξιολόγηση εφαρμογής και χρονοδιάγραμμα
Αξιωματούχος της ΕΕ σημείωσε ότι έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος στην προετοιμασία των κρατών μελών σε πολλούς τομείς, ωστόσο υπενθύμισε ότι η πλήρης εφαρμογή απαιτεί χρόνο και συνεχή παρακολούθηση.
Ο ίδιος αξιωματούχος τόνισε ότι η εφαρμογή του Συμφώνου είναι “μαραθώνιο και όχι σπριντ” και επισήμανε ότι η 12η Ιουνίου σηματοδοτεί την έναρξη μιας μακράς διαδικασίας προσαρμογής στα νέα ευρωπαϊκά πρότυπα διαχείρισης της μετανάστευσης και του ‘Ασυλου.
