Η Τουρκία “τίμησε” φέτος την 573η επέτειο της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης με μια σειρά εκδηλώσεων που ξεπέρασαν τα όρια της ιστορικής μνήμης και μετατράπηκαν σε επίδειξη πολιτικής ισχύος, θρησκευτικού φανατισμού και εθνικιστικής ρητορικής. Στο επίκεντρο όλων, η Αγία Σοφία – το κορυφαίο μνημείο του Ελληνισμού, το οποίο ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χρησιμοποιεί πλέον ως σύμβολο της νέας τουρκικής αυτοκρατορικής αφήγησης. Η παρουσία του στην προσευχή, η ανάγνωση αποσπασμάτων από το Κοράνι και οι δηλώσεις του έξω από τον ναό δεν ήταν απλώς μέρος ενός θρησκευτικού τελετουργικού. Ήταν μια συνειδητή πολιτική πράξη, σχεδιασμένη να στείλει μήνυμα ισχύος τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
Η Αγία Σοφία ως εργαλείο πολιτικής χρήσης
Ο Ερντογάν εμφανίστηκε στην Αγία Σοφία την ημέρα της επετείου, διάβασε το Κοράνι και μίλησε για «μεγαλειώδη συμμετοχή», συνδέοντας ευθέως το παρόν με την πορεία του Μωάμεθ του Πορθητή προς τον ναό το 1453. Η επιλογή του να παρουσιάσει την προσευχή ως «ξεχωριστά όμορφη στιγμή» δεν είναι τυχαία. Η Αγία Σοφία, από μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, έχει μετατραπεί σε σύμβολο της νεο-οθωμανικής ιδεολογίας, σε εργαλείο πολιτικής νομιμοποίησης και σε σκηνικό για την καλλιέργεια ενός αφηγήματος που θέλει την Τουρκία να αναβιώνει την αυτοκρατορική της κληρονομιά.
Η κίνηση αυτή δεν αφορά μόνο την εσωτερική πολιτική. Αποτελεί μήνυμα προς την Ελλάδα, προς την Ευρώπη και προς κάθε χώρα που αντιλαμβάνεται την Αγία Σοφία ως μνημείο παγκόσμιας σημασίας. Η Άλωση παρουσιάζεται όχι ως ιστορικό γεγονός, αλλά ως ζωντανή πολιτική νίκη που συνεχίζεται.
Η «Πορεία της Άλωσης»: μαζικότητα, συμβολισμοί και στρατιωτικό χρώμα
Χιλιάδες πολίτες συμμετείχαν στην «Πορεία της Άλωσης» από την πλατεία Μπεγιαζίτ έως την Αγία Σοφία, κρατώντας τουρκικές σημαίες και πανό, ενώ την πομπή συνόδευαν οθωμανικές στρατιωτικές μπάντες. Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί απλή αναπαράσταση. Είναι μια οργανωμένη επίδειξη εθνικιστικής ισχύος, με σαφή στόχο να ενισχύσει την ιδέα ότι η Τουρκία αποτελεί συνέχεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ότι η Άλωση δεν είναι παρελθόν, αλλά στοιχείο της σύγχρονης ταυτότητας.
Η Νομαρχία Κωνσταντινούπολης μίλησε για «δεκάδες χιλιάδες που ενώθηκαν σαν μια καρδιά κάτω από τη σκιά της τουρκικής σημαίας». Η φράση αυτή αποτυπώνει το πνεύμα της ημέρας: μια προσπάθεια μαζικής συσπείρωσης γύρω από ένα αφήγημα που συνδυάζει θρησκεία, εθνικισμό και ιστορική αναβίωση.
Εκδηλώσεις σε όλη τη χώρα – μια οργανωμένη εθνικιστική παράσταση
Οι εκδηλώσεις δεν περιορίστηκαν στην Κωνσταντινούπολη. Σε όλη την Τουρκία πραγματοποιήθηκαν πορείες με μέχτερ, θρησκευτικές τελετές, αναγνώσεις του Κορανίου, συναυλίες και ιστορικές αναπαραστάσεις. Το πρόγραμμα περιλάμβανε ακόμη αεροπορική επίδειξη του ακροβατικού σμήνους SOLOTÜRK πάνω από τη Γενί Καπί, ενισχύοντας το στρατιωτικό στοιχείο των εορτασμών.
Η μεγάλη εκδήλωση στο Συνεδριακό Κέντρο Χαλίτς, με τίτλο «Από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης στην κατάκτηση των καρδιών», παρουσία του Ερντογάν, συνέδεσε ευθέως την ιστορική επέτειο με το Κουρμπάν Μπαϊράμ, προσδίδοντας θρησκευτικό βάθος στην πολιτική αφήγηση.
Η τουρκική προπαγάνδα και ο συμβολισμός της ημέρας
Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης αποτελεί για την Τουρκία ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της εθνικής της αφήγησης. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, υπό την ηγεσία Ερντογάν, το σύμβολο αυτό έχει μετατραπεί σε εργαλείο πολιτικής προπαγάνδας. Η ανάγνωση του Κορανίου στην Αγία Σοφία, οι πορείες με οθωμανικές μπάντες, οι μαζικές συγκεντρώσεις και οι στρατιωτικές επιδείξεις δεν αποτελούν απλώς εορτασμούς. Είναι μια συντονισμένη προσπάθεια να παρουσιαστεί η Τουρκία ως δύναμη που συνεχίζει την «κατάκτηση», όχι μόνο ιστορικά αλλά και πολιτικά. Η χρήση της Αγίας Σοφίας ως τζαμί, η μετατροπή της σε κέντρο πολιτικών μηνυμάτων και η ανάδειξή της ως σύμβολο ισχύος αποτελούν ευθεία πρόκληση προς τον Ελληνισμό και προς κάθε έννοια σεβασμού της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
