Του Javier Blas

Οι τεράστιες χρεώσεις ηλεκτρικής ενέργειας έγιναν το σύμβολο της ενεργειακής κρίσης του 2022. Αρτοποιεία στη Γαλλία, παμπ στη Βρετανία, καταστήματα στη Γερμανία ανέβαζαν στα social media φωτογραφίες με εξωφρενικούς λογαριασμούς. Το ενεργειακό σοκ του 2026, ωστόσο, έχει διαφορετικό πρόσημο: παρά το πετρελαϊκό σοκ από τον πόλεμο στο Ιράν, οι ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρισμού παραμένουν σχετικά ήρεμες.

Τιμές που θυμίζουν προπολεμικά επίπεδα

Η γαλλική αγορά, που ήταν στο επίκεντρο της κρίσης του 2022, ξεχωρίζει. Το ετήσιο συμβόλαιο ηλεκτρικής ενέργειας διαπραγματεύεται στα 50 ευρώ ανά μεγαβατώρα — περίπου στα προπολεμικά επίπεδα και πολύ μακριά από το ιστορικό υψηλό των 1.130 ευρώ τον Αύγουστο του 2022.

Παρόμοια εικόνα καταγράφεται στη Γερμανία, τη Βρετανία, την Ιταλία και την Ισπανία, όπου οι χονδρικές τιμές παραμένουν αισθητά κάτω από τα επίπεδα πριν από τέσσερα χρόνια και κοντά στις τιμές του 2025. Αν αυτή η τάση επιμείνει, δεν αναμένονται μεγάλες αυξήσεις στους λογαριασμούς των νοικοκυριών βραχυπρόθεσμα, ενώ τα κόστη για επιχειρήσεις —που συνδέονται πιο άμεσα με τη χονδρική αγορά— μπορεί και να μειωθούν.

Η σημασία του ηλεκτρισμού για τις ΜμΕ

Η εξάρτηση πολλών μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων από τον ηλεκτρισμό είναι αυτό που έκανε το σοκ του 2022 τόσο καταστροφικό και πληθωριστικό: οι ΜμΕ αύξησαν τις τιμές τους απλά για να επιβιώσουν. Λογαριασμοί που συνήθως ήταν μερικές εκατοντάδες ευρώ το μήνα εκτοξεύτηκαν σε πολλές χιλιάδες, οδηγώντας επιχειρήσεις στο όριο της χρεοκοπίας.

Παρόλα αυτά, η σύγκριση ανάμεσα στην κρίση που προέκυψε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και το σημερινό πετρελαϊκό σοκ δεν λαμβάνει την προσοχή που απαιτείται. Η αγορά ενέργειας έχει αλλάξει δραστικά τις τελευταίες δεκαετίες: η ηλεκτρική ενέργεια σήμερα είναι πιο καθοριστική από το πετρέλαιο για πολλές εταιρείες, ειδικά στον κρίσιμο τομέα των υπηρεσιών στην Ευρώπη.

Τι άλλαξε στην παραγωγή ενέργειας

Πίσω από αυτή την αλλαγή βρίσκονται η βελτίωση της κατάστασης των πυρηνικών και υδροηλεκτρικών παρόχων, η ραγδαία άνοδος της ηλιακής ενέργειας και η καλύτερη παροχή φυσικού αερίου. Επιπλέον, τα διδάγματα μετά το 2022 οδήγησαν σε επενδύσεις δισεκατομμυρίων για την αναβάθμιση του δικτύου και την ενσωμάτωση των ΑΠΕ.

Στον πυρηνικό τομέα η διαφορά είναι εμφανής: το 2021 και το 2022 η γαλλική πυρηνική βιομηχανία βρέθηκε σε κρίση, με δεκάδες αντιδραστήρες εκτός λειτουργίας για επισκευές μετά τον εντοπισμό ρωγμών. Στο ναδίρ τους, οι γαλλικοί σταθμοί λειτουργούσαν κάτω από τα 21 γιγαβάτ —το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 30 ετών— έναντι σημερινής δυναμικότητας περίπου 45-55 γιγαβάτ. Αυτό επηρέαζε και τη Γερμανία, που εξαρτάται από γαλλική ενέργεια.

Η υδροηλεκτρική ανάκαμψη

Η υδροηλεκτρική ενέργεια, παρότι συχνά παραβλέπεται, είναι η τέταρτη μεγαλύτερη πηγή ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά το φυσικό αέριο, την πυρηνική και την αιολική, παράγοντας σχεδόν το 14% της ηλεκτρικής ενέργειας της Ένωσης. Το 2022 η Ευρώπη υπέφερε από ό,τι το think‑tank Ember χαρακτήρισε «ξηρασία που συμβαίνει μία φορά στα 500 χρόνια», με την παραγωγή από ποτάμια στο χαμηλότερο επίπεδο δύο δεκαετιών. Έκτοτε, ισχυρές βροχοπτώσεις στη νότια Ευρώπη και φυσιολογικές βροχές σε άλλες περιοχές βελτίωσαν την παραγωγή. Μόνο οι σκανδιναβικές χώρες εμφανίζουν πλέον έλλειμμα νερού.

Η έκρηξη της ηλιακής ενέργειας

Η ηλιακή ενέργεια είναι πλέον ένας κλάδος με μαζικές επενδύσεις στην Ευρώπη, σε συνδυασμό με επενδύσεις σε μπαταρίες. Η παραγωγή φωτοβολταϊκής ενέργειας σπάει ρεκόρ σε πολλές χώρες, ρίχνοντας αρκετά Σαββατοκύριακα τις βραχυπρόθεσμες τιμές κάτω από το μηδέν. Στην ηλιοφάνεια της Ισπανίας, η μέση τιμή day‑ahead έπεσε στα 18 λεπτά στις 28 Μαρτίου, το χαμηλότερο επίπεδο δεκαετίας. Στη Γερμανία, οι τιμές έχουν πρόσφατα βρεθεί σε αρνητικό έδαφος, ενώ το 2022 κινούνταν πάνω από τα 200 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Φυσικό αέριο και επιπτώσεις του Ιράν

Η σύγκρουση στο Ιράν και το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ έχουν επηρεάσει τον εφοδιασμό φυσικού αερίου της Ευρώπης. Παρʼ όλα αυτά, η έλλειψη δεν μοιάζει τόσο σοβαρή όσο το 2021‑2022. Παρότι η απώλεια παραγωγής του Κατάρ είναι σημαντική, η Κίνα έχει μειώσει δραστικά τις εισαγωγές φυσικού αερίου, μετριάζοντας τον αντίκτυπο.

Μέχρι στιγμής, οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έχουν σταθεροποιηθεί γύρω στα 45 ευρώ ανά μεγαβατώρα, από το υψηλό σχεδόν 75 ευρώ που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου, και πολύ κάτω από το ιστορικό μέγιστο των 345 ευρώ τον Ιούλιο του 2022.

Ο ρόλος των σταθμών φυσικού αερίου

Με τις τιμές φυσικού αερίου πολύ χαμηλότερα απʼ ό,τι πριν τέσσερα χρόνια, οι σταθμοί που καίνε αέριο δεν πιέζουν πια τις τιμές ηλεκτρισμού προς τα πάνω όπως τότε. Αυτό περιορίζει τη μετάδοση του πετρελαϊκού/αερίου σοκ στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Τέλος, οι επενδύσεις της Ευρώπης στα δίκτυα αποδίδουν. Το πρόβλημα των συμφόρησεων στη μεταφορά, της έλλειψης μπαταριών και των παλαιών συστημάτων που υπήρχε πριν από τέσσερα χρόνια έχει αντιμετωπιστεί σε μεγάλο βαθμό με δισεκατομμύρια ευρώ σε αναβαθμίσεις.

Πώς αντιδρούν πλέον τα δίκτυα

Το 2022 η πίεση στο δίκτυο ανάγκασε το δίκτυο του Ηνωμένου Βασιλείου να ενεργοποιήσει πρωτόκολλα έκτακτης ανάγκης και να αγοράσει ηλεκτρική ενέργεια μέχρι και 5.000% πάνω από τις κανονικές τιμές για να κρατήσει τα φώτα αναμμένα. Σήμερα, χάρη σε νέες επενδύσεις, η υποδομή ανταποκρίνεται πολύ καλύτερα.

Συνοπτικά, η Ευρώπη βιώνει ένα ενεργειακό σοκ —οι τιμές καυσίμων αεροσκαφών το δείχνουν— αλλά δεν πρόκειται για ένα ολοκληρωτικό ενεργειακό κραχ. Βάσει των ετήσιων συμβολαίων, οι τιμές στη Γερμανία είναι μόλις 4% υψηλότερες από τον μέσο όρο του 2025 και έχουν υποχωρήσει πάνω από 90% σε σχέση με το 2022.

Αυτό εξηγεί γιατί η τρέχουσα ενεργειακή κρίση δεν μοιάζει, τουλάχιστον προς το παρόν, με την καταστροφική κρίση του 2022 για τους Ευρωπαίους.

Απόδοση – Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου