κίνδυνος αλκοόλ καρκίνος — Μια εκτεταμένη συστηματική ανάλυση που συντόνισε το Ινστιτούτο Μετρήσεων και Αξιολόγησης Υγείας (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, με επικεφαλής την Ελληνίδα επιστήμονα Δρ. Εμμανουέλα Γακίδου, καταρρίπτει τις απλουστεύσεις στη δημόσια συζήτηση για το αλκοόλ.
Η έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Health συνέθεσε στοιχεία από 843 επιμέρους μελέτες και σχεδίασε τον πιο λεπτομερή «χάρτη» της σχέσης της αιθανόλης με διαφορετικές παθήσεις: το κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι το αλκοόλ δεν έχει ομοιόμορφη επίδραση σε όλα τα νοσήματα.
Για δεκαετίες η δημόσια αντιπαράθεση γύρω από την κατανάλωση αλκοόλ κινούνταν μεταξύ των προειδοποιήσεων της ιατρικής για τη βλάβη στο ήπαρ και στο νευρικό σύστημα και της δημοφιλούς αντίληψης του «γαλλικού παραδόξου» που θεωρούσε ότι ένα ποτήρι κρασί προστατεύει την καρδιά. Η νέα ανάλυση έρχεται να βάλει τέλος σε αυτές τις μονοδιάστατες ερμηνείες.
κίνδυνος αλκοόλ καρκίνος και διαφορές
Οι συγγραφείς διακρίνουν δύο βασικές βιολογικές αφηγήσεις: η πρώτη αφορά την ογκολογία, όπου η σχέση είναι αυστηρά γραμμική. Όσο μεγαλύτερη η πρόσληψη αλκοόλ, τόσο μεγαλύτερος ο κίνδυνος, χωρίς ασφαλές κατώφλι. Ακόμη και κατανάλωση κάτω από 10 γραμμάρια καθαρού αλκοόλ την ημέρα —ποσότητα που αντιστοιχεί σε ένα μικρό ποτήρι κρασί ή μια μπύρα— συνδέεται σταθερά με υψηλότερο κίνδυνο για 7 διαφορετικές μορφές καρκίνου.
Συγκεκριμένα, για τον καρκίνο του φάρυγγα η μέση κατανάλωση εκτινάσσει τον κίνδυνο κατά 105% σε σχέση με την πλήρη αποχή. Για τον καρκίνο του λάρυγγα, του παχέος εντέρου και της στοματικής κοιλότητας οι αυξήσεις κυμαίνονται από 22% έως 49%, ενώ σαφής αλλά ηπιότερη σύνδεση καταγράφεται για τους καρκίνους του μαστού, του ήπατος και του οισοφάγου.
Η βιοχημική εξήγηση έρχεται από τον μεταβολισμό της αιθανόλης: το αλκοόλ διασπάται στο σώμα σε ακεταλδεΰδη, μια άκρως τοξική ουσία που προκαλεί μεταλλάξεις στο DNA και οξειδωτικό στρες, ενώ παράλληλα διαταράσσει την απορρόφηση του φυλλικού οξέος, το οποίο είναι απαραίτητο για την κυτταρική επιδιόρθωση.
Καρδιομεταβολική καμπύλη «J»
Η δεύτερη βιολογική ιστορία αφορά το καρδιομεταβολικό και το νευρολογικό σύστημα, όπου τα δεδομένα σχηματίζουν μια καμπύλη τύπου «J». Στην περιοχή της πολύ χαμηλής κατανάλωσης παρατηρείται μικρή προστατευτική δράση: ήπιοι πότες εμφάνισαν 4.5% μικρότερο κίνδυνο για Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 2 και 6.4% χαμηλότερη πιθανότητα εμφάνισης της νόσου Αλτσχάιμερ και άλλων μορφών άνοιας σε σύγκριση με όσους απέχουν πλήρως.
Παρόμοια, περιορισμένη προστασία καταγράφηκε για το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο και την ισχαιμική καρδιοπάθεια, πιθανώς επειδή το αλκοόλ σε ελάχιστες ποσότητες μπορεί να αυξήσει την «καλή» HDL χοληστερόλη και να βελτιώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη.
Όμως η ισορροπία είναι εξαιρετικά εύθραυστη: μόλις η κατανάλωση ξεπεράσει το μέτρο, το υποτιθέμενο όφελος εξαφανίζεται και η υπερβολή αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο για αρρυθμίες, υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια και αιμορραγικά εγκεφαλικά επεισόδια.
Ιατρικές οδηγίες και εξατομίκευση
Τα ευρήματα αυτά, όπως επισημαίνει η Δρ. Εμμανουέλα Γακίδου, δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να μεταφραστούν ως ιατρική συνταγή ή παρότρυνση για την έναρξη της κατανάλωσης αλκοόλ. Αντίθετα, αναδεικνύουν την ανάγκη για εξατομικευμένη κλινική προσέγγιση. Οι γιατροί καλούνται πλέον να σταθμίζουν το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό του κάθε ασθενούς.
Για παράδειγμα, σε μια γυναίκα με βαρύ οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, η σύσταση θα πρέπει να είναι η μέγιστη δυνατή αποχή, καθώς ο ογκολογικός κίνδυνος υπερτερεί οποιουδήποτε καρδιοπροστατευτικού οφέλους. Αντίθετα, σε έναν ηλικιωμένο ασθενή με υψηλό κίνδυνο ισχαιμικού επεισοδίου και χωρίς παράγοντες κινδύνου για καρκίνο, ένα ποτήρι κρασί με το γεύμα μπορεί να διατηρήσει τη θέση του στο καθημερινό διαιτολόγιο.
Η μελέτη αποτελεί ορόσημο για τη χάραξη στρατηγικών δημόσιας υγείας. Το γεγονός ότι η κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται επίσης με 40% υψηλότερο κίνδυνο για κίρρωση του ήπατος και 22% για παγκρεατίτιδα, υπογραμμίζει ότι οι γενικές κατευθυντήριες οδηγίες πρέπει να γίνουν πιο ακριβείς.
Συμπεράσματα για πολιτικές
Συνολικά, η ανάλυση του IHME και οι λεπτομερείς επιμέρους επιδράσεις ανά ασθένεια δείχνουν ότι οι συμβουλές προς τον πληθυσμό πρέπει να μεταβούν από τις «μια για όλους» οδηγίες σε προσαρμοσμένες, κλινικά ελεγχόμενες συστάσεις. Ο ρόλος του ιατρού και η αξιολόγηση των προσωπικών κινδύνων και οφελών αποκτούν πλέον κεντρική αξία.
