απάτες μέσω WhatsApp περιγράφει νέα παγκόσμια μελέτη της Kaspersky, που αποτυπώνει με αριθμητικά δεδομένα πόσο γρήγορες και δαπανηρές γίνονται οι απάτες μέσω εφαρμογών μηνυμάτων για τους χρήστες στην Ελλάδα.
Η έρευνα, βασισμένη σε μαρτυρίες θυμάτων διεθνώς και σε δεδομένα από τη χώρα μας, δείχνει ότι αρκεί ένα μήνυμα που φαίνεται αξιόπιστο για να οδηγήσει σε απώλεια έως και 609 δολαρίων κατά μέσο όρο ανά θύμα, ενώ το 43% των εν λόγω ενεργειών ολοκληρώνεται επιτυχώς μέσα σε λιγότερο από μισή ώρα.
Το δίκτυο απατεώνων που αναδεικνύει η μελέτη λειτουργεί σε παγκόσμια κλίμακα, εκμεταλλεύεται καθημερινές συνομιλίες και χρησιμοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για να μιμηθεί συγγενείς, φίλους ή γνωστές εταιρείες προκειμένου να αποσπάσει χρήματα και προσωπικά δεδομένα μέσα σε λεπτά.
Ταχύτητα και μέγεθος
Οι πλατφόρμες μηνυμάτων έχουν γίνει εργαλείο των επιτήδειων: στην Ελλάδα, το 39% των περιστατικών ξεκινά μέσω SMS και iMessage, το 32% μέσω WhatsApp και το 30% μέσω Facebook.
Η ταχύτητα των επιθέσεων προκαλεί ανησυχία: σύμφωνα με τα στοιχεία, περισσότερα από τα μισά θύματα (52%) παρέδωσαν χρήματα ή προσωπικά στοιχεία μέσα σε μόλις μισή ώρα και σχεδόν ένας στους επτά (14%) έχασε χρήματα σε λιγότερο από πέντε λεπτά — χρόνο μικρότερο από αυτό που χρειάζεται για να βράσει ένα αυγό.
Για να παραπλανήσουν τα θύματά τους, οι δράστες σπάνια περιορίζονται σε μία πλατφόρμα: το 63% των περιπτώσεων εκτείνεται σε πολλαπλά κανάλια, μετακινώντας τη συνομιλία από SMS σε WhatsApp ή σε Telegram, μιμούμενοι το ύφος των καθημερινών ειδοποιήσεων και συνομιλιών.
Πλατφόρμες και νούμερα
Η Kaspersky περιγράφει τον μηχανισμό ως οργανωμένη κερδοσκοπία που στηρίζεται σε κλοπές ταυτότητας, χρήματα και προσωπικά δεδομένα, με μακροχρόνιες οικονομικές και ψυχολογικές συνέπειες για τα θύματα.
Η Δρ. Elisabeth Carter, εγκληματολόγος και ειδική στη δικανική γλωσσολογία στο Kingston University του Λονδίνου, εξηγεί: «Οι απατεώνες χρησιμοποιούν γνώριμα πλαίσια επικοινωνίας, οικεία κοινωνικά περιβάλλοντα και καθιερωμένους γλωσσικούς κανόνες,» ώστε τα θύματα να αισθάνονται την κρίσιμη στιγμή ότι οι αποφάσεις τους είναι λογικές και δικαιολογημένες. Στην πραγματικότητα, όμως, δημιουργούν μια επίπλαστη πραγματικότητα μέσα στην οποία αυτές οι αποφάσεις οδηγούν σε οικονομική και ψυχολογική βλάβη. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να αναγνωρίσεις μια επίπλαστη πραγματικότητα όσο βρίσκεσαι μέσα σε αυτήν. Κρατήστε επαφές με φίλους και συγγενείς και μιλήστε τους για τις δραστηριότητές σας στο διαδίκτυο, γιατί συχνά ένας εξωτερικός παρατηρητής μπορεί πιο εύκολα να αντιληφθεί ότι κάτι δεν πάει καλά.
Οι οικονομικές συνέπειες στην Ελλάδα είναι σημαντικές: πάνω από τους μισούς που έπεσαν θύματα (51%) έχασαν χρήματα, ενώ το 43% μεταβίβασε προσωπικές πληροφορίες. Συγκεκριμένα, οι πληροφορίες που δόθηκαν αφορούσαν ονοματεπώνυμο (21%), διαπιστευτήρια λογαριασμών (21%) και κωδικούς πρόσβασης σε email.
Οικονομικό και ψυχολογικό κόστος
Κατά μέσο όρο, κάθε θύμα έχασε 609 δολάρια ανά απάτη, ποσό που επηρεάζει ουσιαστικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό και μπορεί να αντιστοιχεί σε έναν μήνα αγορών ή σε έξοδα κοινής ωφέλειας.
Αν και το 36% είχε απώλειες κάτω από 135 δολάρια, το 23% δηλώνει ότι έχασε πάνω από 1.350 δολάρια. Επιπλέον, πάνω από το ένα τέταρτο (28%) ανέφερε ότι έπεσε θύμα τρεις ή περισσότερες φορές μέσα στους τελευταίους έξι μήνες, στοιχείο που καταδεικνύει ότι οι δράστες επανέρχονται σε ευάλωτα άτομα.
απάτες μέσω WhatsApp και AI
Οι επιθέσεις πλέον πλήττουν όλες τις ηλικίες: τα θύματα προέρχονται από όλες τις γενιές, ακόμη και από την Gen Z και την Gen X, γεγονός που δείχνει ότι ούτε η εμπειρία ούτε η ψηφιακή εξοικείωση προσφέρουν πλήρη προστασία όταν τα μηνύματα φαίνονται οικεία.
Η Kaspersky διατείνεται πως συντελεί και η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης στη βελτίωση της παραπλάνησης: το 38% των θυμάτων πιστεύει ότι το μήνυμα γράφτηκε μέσω AI, ενώ το 69% θεωρεί ότι οι δράστες χρησιμοποίησαν τεχνητές φωνές ή deepfake εικόνες.
Τα ψεύτικα μηνύματα μιμούνται το στυλ γραφής και τον τόνο φωνής των γνωστών προσώπων, παρακάμπτοντας την αρχική καχυποψία. Το πραγματικό κόστος δεν τελειώνει με την απώλεια χρημάτων: τα θύματα αναφέρουν έντονο συναισθηματικό αντίκτυπο, με άμεσα συναισθήματα θυμού (~45%), απογοήτευσης (~34%) και στενοχώριας (38%), και μήνες αργότερα σχεδόν οι μισοί εξακολουθούν να νιώθουν θυμό (~47%), το ~34% αναφέρει συνεχιζόμενη αναστάτωση και 25% αισθάνεται φόβο.
Προστασία και βήματα
Η Kaspersky καλεί το κοινό να μην αντιδρά παρορμητικά και να προσθέσει επιπλέον επίπεδα προστασίας, συνδυάζοντας προσεκτικές συνήθειες με εργαλεία που έχουν σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση περιστατικών που χρησιμοποιούν ως μεθόδους την ταχύτητα και την πίεση.
Μερικά από τα βήματα που μπορούν να ακολουθήσουν οι χρήστες είναι τα παρακάτω:
Να περιμένουν λίγο πριν αντιδράσουν: Μηνύματα που απαιτούν επείγουσες ενέργειες, πληρωμές ή την καταχώρηση προσωπικών στοιχείων αποτελούν βασική ένδειξη κινδύνου. Ακόμη και λίγα δευτερόλεπτα αναμονής μπορούν να «σπάσουν» τη δυναμική των δραστών.
Να χρησιμοποιούν ανεξάρτητους τρόπους επαλήθευσης ταυτότητας: Μερικοί από αυτούς είναι οι ασφαλείς μέθοδοι επιβεβαίωσης, ο προσεκτικός έλεγχος των στοιχείων προφίλ, καθώς και να ζητούν επιπλέον αποδείξεις για την ταυτότητα των ατόμων όταν έχουν αμφιβολίες.
Προστασία λογαριασμών με ισχυρούς κωδικούς: Η χρήση μοναδικών κωδικών και η διαχείρισή τους μέσω εργαλείων όπως το Kaspersky Password Manager ενισχύει την ασφάλεια, διασφαλίζοντας ότι δεν επαναχρησιμοποιούνται ίδιοι κωδικοί σε διαφορετικούς λογαριασμούς.
Να βρίσκονται σε εγρήγορση για ύποπτους συνδέσμους και ειδοποιήσεις: Οι περισσότερες απάτες έρχονται μέσω συνδέσμων σε μηνύματα ή email που φαίνονται αξιόπιστα. Εργαλεία ασφαλείας, όπως το Kaspersky Premium, μπορούν να παρακολουθούν τη δραστηριότητα της συσκευής, να εντοπίζουν ύποπτη συμπεριφορά και να επισημαίνουν τους επικίνδυνους συνδέσμους πριν αυτοί εξελιχθούν σε απειλή.
