Του Marc Champion
Τραμπ Πούτιν ειρήνη — Ο κόσμος αντιμετωπίζει δύο καταστροφικούς πολέμους στην Ουκρανία και στο Ιράν, που απειλούν να εξελιχθούν σε ευρύτερη σύγκρουση μεταξύ μεγάλων δυνάμεων. Παρά ταύτα, υπάρχουν ώριμες συνθήκες για να επιτευχθεί ειρήνη γιατί σε κάθε μέτωπο η επιτιθέμενη πλευρά έχει περιορισμένες πιθανότητες να κερδίσει συνεχίζοντας τις μάχες.
Το πιο σοβαρό εμπόδιο στην ταχεία λήξη των συγκρούσεων είναι οι φόβοι των ανδρών που τις ξεκίνησαν: ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Ντόναλντ Τραμπ. Επειδή δεν πέτυχαν τους στόχους τους, δεν θέλουν να αναγνωρίσουν αποτυχία ή να αναλάβουν την ευθύνη για το δυσανάλογο κόστος που προκάλεσαν. Αν ήταν πρακτικοί, θα πρωτοστατούσαν σε γρήγορα, πρόχειρα συμβιβαστικά παζάρια — οι αντίπαλοί τους στην Τεχεράνη και το Κίεβο έχουν περισσότερα να χάσουν.
Η κατάσταση στο πεδίο
Μετά από πάνω από τέσσερα χρόνια, η ρωσική εισβολή, που περιγράφεται ως “Ειδική Στρατιωτική Επιχείρηση”, δεν πέτυχε την επανακατάκτηση ολόκληρης της Ουκρανίας. Η Μόσχα έχει εξασφαλίσει σχετικά μικρές εκτάσεις εδάφους με τεράστιο ανθρώπινο κόστος: περίπου μισό εκατομμύριο Ρώσοι νεκροί, σύμφωνα με στοιχεία της GCHQ.
Πέρα από τους νεκρούς, οι τραυματίες, οι κυρώσεις και μία οικονομία που τείνει προς ύφεση δείχνουν ότι η συνέχιση του πολέμου είναι ακριβή για τη Ρωσία. Παράλληλα, η αμερικανική εμπλοκή στο Ιράν έχει πολύ μικρότερες απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό, αλλά η πολιτική και οικονομική λογική της σύγκρουσης είναι δύσκολο να δικαιολογηθεί σε μια χώρα με ελεύθερο Τύπο.
Τι συζητείται στις διαπραγματεύσεις
Το προσχέδιο μνημονίου που διαπραγματεύονται Ουάσιγκτον και Τεχεράνη στοχεύει, όπως αναφέρεται, να εξασφαλίσει τη «ελεύθερη διέλευση των πλοίων από το Στενό του Ορμούζ», κάτι που δεν ήταν πρόβλημα πριν από την έναρξη της σύγκρουσης. Οι όροι που φέρεται να συζητούνται απαιτούν επίσης από το Ιράν να δηλώσει ότι δεν επιδιώκει πυρηνικά όπλα και να διαπραγματευτεί τη μείωση του εμπλουτισμού ουρανίου — ουσιαστικά επιστροφή στην προπολεμική κατάσταση, πράγμα που εγείρει το ερώτημα για την αρχική αιτία της σύγκρουσης.
Ο Τραμπ ζήτησε τροποποιήσεις στο προσχέδιο, καθώς κάθε συμφωνία θα πρέπει να είναι τέτοια που να μην αφήνει την αντίληψη πως η αμερικανική πλευρά δεν πέτυχε τίποτα. Ταυτόχρονα, ο Ισραήλ, ως σύμμαχος των ΗΠΑ, επιδιώκει να διατηρήσει την πίεση και συνέχισε επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ στο Λίβανο, προκειμένου να υπονομεύσει τις αμερικανικές διαπραγματεύσεις.
Εσωτερικές πιέσεις για αλλαγή
Το ιρανικό πρακτορείο Tasnim μετέδωσε ότι το Ιράν — που επιμένει πως κάθε συμφωνία πρέπει να καλύπτει “όλα τα μέτωπα”, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου και της Γάζας — θα διακόψει τις επαφές με τις ΗΠΑ. Στο εσωτερικό του Ιράν, οι οικονομικές πιέσεις ενισχύουν την ανάγκη για άρση κυρώσεων και εισροή κεφαλαίων, κάτι που οι σημερινοί ηγέτες αδυνατούν να εξασφαλίσουν.
Οι σκληροπυρηνικές φατρίες εντός και γύρω από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης διεξάγουν εκστρατεία μέσα στα μέσα ενημέρωσης για να αποδομήσουν την ιδέα οποιασδήποτε συμφωνίας με τις ΗΠΑ — φοβούνται την ειρήνη περισσότερο από τον πόλεμο και προτιμούν τη σημερινή κατάσταση, που μοιάζει με μια περιορισμένη αλλά διαρκή σύγκρουση.
Στην περίπτωση της Ρωσίας, το Κέντρο Μακροοικονομικής Ανάλυσης και Βραχυπρόθεσμων Προβλέψεων (CMASF) προειδοποίησε στις 29 Μαΐου για κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού και ύφεσης, ειδικά αν αποστρατευτούν πάνω από 1 εκατομμύριο στρατιώτες και η αμυντική βιομηχανία καταρρεύσει.
Κίνδυνοι και ευκαιρίες
Υπάρχει σαφής ειρωνεία: οι πολιτικοί κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν ο Πούτιν και ο Τραμπ αν επιδιώξουν ταχεία λήξη των πολέμων, επισκιάζονται από τις απειλές που αντιμάχονται οι αντίπαλοί τους στην Τεχεράνη και το Κίεβο. Μια συμβιβαστική εκεχειρία μπορεί να οδηγήσει σε πολιτική αποσταθεροποίηση των αντιπάλων τους, όπως πιθανή ανάφλεξη διαδηλώσεων στο Ιράν ή χάος στην αποστράτευση στην Ουκρανία.
Ωστόσο, οι εκεχειρίες είναι διπλής όψης: μπορούν να καταστήσουν την ειρήνη πιο πιθανή αλλά και να προσφέρουν χρόνο για ανασυγκρότηση και νέα επίθεση, αν δεν διατυπωθούν προσεκτικά. Πρέπει να είναι λεπτομερείς, αυστηρές και προϊόν σκληρών διαπραγματεύσεων, ώστε να μη χρησιμεύσουν απλώς ως γέφυρα για περισσότερη βία.
Για το Ιράν, μια “κακή” εκεχειρία θα μπορούσε ωστόσο να έχει θετικά αποτελέσματα, επιτρέποντας στην κοινωνία και την οικονομία να ανασάνουν και να δημιουργηθεί χώρος για εσωτερικές αλλαγές χωρίς ξένα στρατεύματα. Στην περίπτωση της Ουκρανίας, η ειρήνη απαιτεί πολύ προσεκτική διαπραγμάτευση όρων ώστε να μην παραδοθούν κρίσιμες άμυνες και να μην ενθαρρυνθεί νέα ρωσική επίθεση.
