Του Γιώργου Καραμπελιά
Το πρόσφατο φιάσκο των Ηνωμένων Πολιτειών σε έναν ακόμα πόλεμο στη Μέση Ανατολή σηματοδοτεί, κατά την άποψή μου, την είσοδο σε μια νέα εποχή της παγκόσμιας γεωπολιτικής αρχιτεκτονικής, στον τρόπο που διεξάγεται ο σύγχρονος πόλεμος, αλλά και σε μια ανακατανομή ισχύος, τουλάχιστον στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Κατά κύριο λόγο δεν υπάρχουν πλέον αμφιβολίες ότι οι ΗΠΑ είναι ο μεγάλος ηττημένος αυτού του πολέμου, ανεξάρτητα από πιθανές ακόμη, ίσως απρόβλεπτες, εξελίξεις — τουλάχιστον όσο γράφονται αυτές οι γραμμές στις 11 Μαΐου 2026.
Συνέχεια των στρατιωτικών αποτυχιών
Μετά το στρατιωτικό «φιάσκο» της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο πόλεμος εναντίον του Ιράν αποδείχθηκε σε μεγάλο βαθμό ανάλογης βαρύτητας αποτυχία για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Παρά την υπεροπλία τους σε στρατιωτικό εξοπλισμό, δεν μπόρεσαν να εξουδετερώσουν ένα καθεστώς που πολλοί θεωρούσαν εξαντλημένο.
Αντίθετα, το ιρανικό καθεστώς κατάφερε, με τακτικές «ανταρτοπολέμου» και τη χρήση κυρίως drones και πυραύλων, να μεταφέρει τη σύγκρουση στο πεδίο των χωρών του Κόλπου και, εντέλει, στην παγκόσμια οικονομία — γεγονός που πίεσε ουσιαστικά τις ΗΠΑ.
Ο ρόλος των αγορών
Ο Τραμπ αναγκάστηκε να υποχωρήσει εξαιτίας της πίεσης που άσκησαν τα χρηματιστήρια και ο ραγδαίως αυξανόμενος πληθωρισμός στη Δύση. Στην εποχή της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, οι δυτικές ανοικτές οικονομίες αποδείχθηκαν πολύ λιγότερο ανθεκτικές σε μακροχρόνιες κρίσεις σε σχέση με πιο κλειστές οικονομίες που είναι εξοικειωμένες με λιτότητα και κυρώσεις, όπως αυτή του Ιράν.
Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου, παρότι διέθεταν συντριπτική υπεροπλία, τους εκτεταμένους βομβαρδισμούς και την εξόντωση μέρους της ιρανικής ηγεσίας, δεν κατάφεραν να κάμψουν την αντίσταση του καθεστώτος. Μάλιστα, ενώ το καθεστώς ήταν απολύτως απαξιωμένο στα μάτια μεγάλου μέρους του ιρανικού λαού, οι εξωτερικές επιθέσεις του χάρισαν και πάλι —έστω περιορισμένη— νομιμοποίηση.
Το στοιχείο του πατριωτισμού
Οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί υποτίμησαν τον ρόλο του ιρανικού πατριωτισμού. Ο λαός μπορεί να μισεί το καθεστώς, αλλά δεν ήταν διατεθειμένος να κινητοποιηθεί με αφορμή μια εξωτερική επέμβαση τέτοιας κλίμακας.
Επιπλέον, δεν συνεκτίμησαν ότι πρόκειται για ένα καθεστώς 47 χρόνων με βαθιές ρίζες στην κυρίαρχη ιδεολογία του Ιράν, τον σιιτισμό, το οποίο διαθέτει έναν μηχανισμό εκατομμυρίων ανθρώπων και γνωρίζει ότι σε περίπτωση ήττας θα σηματοδοτηθεί το τέλος του — επομένως ήταν έτοιμο να δώσει έναν αγώνα ζωής ή θανάτου.
Προσαρμογμένη στρατηγική μετά το 2025
Τα τελευταία χρόνια, και ειδικά μετά τους βομβαρδισμούς του καλοκαιριού του 2025, το θεοκρατικό καθεστώς αναπροσαρμόσε τη στρατηγική του σε κατεύθυνση παρατεταμένου πολέμου: αποκέντρωσε τις δυνάμεις σε μια τεράστια επικράτεια και επένδυσε σε όπλα όπως τα drones και οι πύραυλοι. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ιρανικά drones χρησιμοποιούνται σε μαζική κλίμακα από τον ρωσικό στρατό στην Ουκρανία.
Νέος τύπος πολέμου
Οι Αμερικανοί, και σε κάποιο βαθμό οι Ισραηλινοί, παρά τον βαρύ οπλισμό και την αεροπορική τους υπεροπλία, φάνηκε να είναι αδύναμοι απέναντι σε έναν νέο τύπο πολέμου που αναδείχθηκε στην Ουκρανία και στη συνέχεια ακολούθησε το Ιράν — ακόμη και από δυνάμεις όπως η, θεωρούμενη παλαιότερα διαλυμένη, Χεζμπολάχ.
Το ζήτημα του ιρανικού πολέμου αγγίζει κυρίως την παγκόσμια οικονομία και τη νέα αρχιτεκτονική ισχύος και συνασπισμών που διαμορφώνονται διεθνώς. Όπως το 1956 η οικονομική κορυφή μεταφέρθηκε από την Αγγλία στις ΗΠΑ μετά το Σουέζ, έτσι σήμερα οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να χάσουν τη θέση τους υπέρ της Κίνας μετά από ανάλογου μεγέθους στραβοπάτημα στο Ιράν και στα στενά του Ορμούζ.
Ενίσχυση του Ευρασιατικού άξονα
Το ευρασιατικό μπλοκ ενισχύεται στον άξονα Κίνα–Ιράν–Ρωσία. Η Κίνα και η Ρωσία είναι χωρίς αμφιβολία οι μεγάλοι κερδισμένοι αυτού του αδιέξοδου πολέμου. Η Ευρώπη απομακρύνεται ακόμη περισσότερο από τις ΗΠΑ και πολλοί από τους κόλπους του Κόλπου στρέφονται προς την Κίνα ως τον πιο σοβαρό εγγυητή σταθερότητας.
Ως προς τη Ρωσία, ο Τραμπ ανέστειλε από την αρχή τις απαγορεύσεις στη διακίνηση του ρωσικού πετρελαίου και η ρωσική οικονομία ενισχύθηκε από την άνοδο της τιμής του. Επιπλέον, ο Πούτιν συνέβαλε στην περαιτέρω επιβάρυνση του Τραμπ τροφοδοτώντας με όπλα και εφόδια το Ιράν μέσω της Κασπίας.
Η Ρωσία εναντίον της Ουκρανίας καταγράφει βαριές απώλειες —σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρατίθενται στο κείμενο, 100.000 ανδρών το μήνα— τις οποίες στη συνέχεια συμπληρώνει με δυνάμεις από την Αφρική. Η ρωσική οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, αλλά ο Πούτιν φαίνεται να κερδίζει αναπνοές μέσα από αυτό τον πόλεμο.
Επιπτώσεις για την Ελλάδα
Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, και ανεξάρτητα από την τελική έκβαση, οι συνέπειες αυτής της κρίσης είναι τεράστιες και σηματοδοτούν, κατά τη γνώμη μου, τη μετάβαση προς το τέλος της αμερικανικής μονοκρατορίας — ένα γεγονός με βαριές επιπτώσεις για την περιοχή μας και για την Ελλάδα.
Στην αρχή του πολέμου η ταχεία επέμβαση στην Κύπρο φάνηκε ότι έφερνε οφέλη για την Ελλάδα. Ωστόσο, αν πλέον τα πράγματα εξελιχθούν αρνητικά για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, αυτή η εξέλιξη μπορεί να πλήξει εν μέρει και την Ελλάδα και να δώσει χώρο στην Τουρκία να επανέλθει, παρότι θεωρήθηκε ηττημένη σ’ αυτόν τον πόλεμο.
Κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων η Τουρκία ένιωσε πλήγματα τόσο ουσιαστικά —με την ενίσχυση του Ισραήλ— όσο και στο κύρος της: από τη στρατιωτική παρουσία της Ελλάδας και της Γαλλίας στην Κύπρο και από την αδυναμία της να αντιμετωπίσει μόνιμα τους πυραύλους που εκτοξεύθηκαν εναντίον της από το Ιράν.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το Ισραήλ και η Ελλάδα έχουν διαμορφώσει μια στρατηγική συμμαχία με μεγάλο βάθος χρόνου, ειδικά καθώς η Τουρκία επιχειρεί να εμφανίζεται ως προστάτης και εκφραστής του Ισλάμ στην περιοχή. Ο πόλεμος κατά του Ιράν ήταν σε μεγάλο βαθμό και πόλεμος εναντίον του ισλαμισμού.
Η Τουρκία και οι νέες επιλογές
Ωστόσο, καθώς ο Τραμπ και ο Νετανιάχου δεν δείχνουν ικανοί να ολοκληρώσουν έναν, έτσι κι αλλιώς ασύντακτο και παράλογο, πόλεμό τους, η στάση της Τουρκίας αρχίζει να γίνεται πιο επιθετική.
Η Τουρκία επιχειρεί να συνδεθεί ξανά με ορισμένες χώρες της Μέσης Ανατολής —ιδιαίτερα με τη Σαουδική Αραβία και πιθανώς με την Αίγυπτο— ενώ παρατηρείται διαφοροποίηση ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία εξακολουθούν να κινούνται πιο κοντά στη Δύση και στις ΗΠΑ. Παράλληλα η Τουρκία ενδυναμώνει σχέσεις με το Ιράν και οξύνεται ξανά η επιθετική της ρητορική έναντι της Ελλάδας, προωθώντας ένα νέο casus belli για το Αιγαίο.
Την Τετάρτη 13 Μαΐου 2026 στις 19:30 ο Γιώργος Καραμπελιάς θα συνομιλήσει με τον συγγραφέα, καθηγητή Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο και βουλευτή, Άγγελο Συρίγο, με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ελλάδα και Τουρκία: 50 ερωτήματα και απαντήσεις» των εκδόσεων Πατάκη.
Η εκδήλωση θα γίνει στον ΙΑΝΟ της Αθήνας, Σταδίου 24, και θα προβάλλεται ζωντανά στο κανάλι YouTube του ΙΑΝΟ.
* Συγγραφέας – εκδότης του περιοδικού Άρδην
