● Στα 417 δισ. ευρώ ανέρχεται το διακύβευμα των διαπραγματεύσεων για το νέο ΕΣΠΑ 2028-2034.

● Βόρειες και νότιες χώρες συγκρούονται για το μέλλον της Πολιτικής Συνοχής και των αγροτικών ενισχύσεων.

● Η Ελλάδα επιδιώκει να διατηρήσει τα σημερινά επίπεδα χρηματοδότησης εν μέσω πιέσεων για ανακατανομή πόρων.

Η διαπραγμάτευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2028-2034 εξελίσσεται σε μία από τις πιο κρίσιμες πολιτικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών, με το συνολικό ύψος των κονδυλίων που αφορούν την Πολιτική Συνοχής να φτάνει τα 417 δισ. ευρώ. Στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ αναδείχθηκαν εκ νέου οι έντονες διαφωνίες μεταξύ των χωρών του Βορρά και του Νότου, καθώς διαμορφώνονται δύο αντίπαλα στρατόπεδα γύρω από το μέλλον των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα καθορίσουν το ύψος των κοινοτικών πόρων που θα εισρεύσουν στη χώρα μετά το τέλος της τρέχουσας προγραμματικής περιόδου. Η Αθήνα συμμετέχει ενεργά στο μέτωπο των χωρών που ζητούν όχι μόνο τη διατήρηση αλλά και την ενίσχυση των πόρων της Πολιτικής Συνοχής και των αγροτικών επιδοτήσεων, θεωρώντας τα συγκεκριμένα εργαλεία θεμελιώδη για την περιφερειακή ανάπτυξη και τη σύγκλιση των οικονομιών της ΕΕ.

Τα δύο αντίπαλα μπλοκ

Η αντιπαράθεση αφορά κυρίως την κατανομή των πόρων στον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι χώρες του Νότου και αρκετά κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, τα οποία υποστηρίζουν ότι η Πολιτική Συνοχής και η Κοινή Αγροτική Πολιτική πρέπει να παραμείνουν ισχυρές. Από την άλλη, τα λεγόμενα «φειδωλά» κράτη επιδιώκουν περιορισμό των δαπανών και αυστηρότερο έλεγχο των χρηματοδοτήσεων.

Στο κοινό τους μέτωπο, οι 16 χώρες που στηρίζουν τη διατήρηση ισχυρών χρηματοδοτήσεων επιμένουν ότι οι παραδοσιακές πολιτικές της ΕΕ εξακολουθούν να αποτελούν τον βασικό μηχανισμό στήριξης των πολιτών και των περιφερειών.

Παράλληλα, ασκούν κριτική στα κράτη που επιδιώκουν τη μείωση των κοινοτικών δαπανών, υποστηρίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις χωρίς επαρκείς πόρους.

Οι θέσεις των «16»

Στο κείμενο των χωρών που στηρίζουν την ενίσχυση των κοινοτικών πολιτικών επισημαίνεται ότι στόχος είναι να προστατευθούν τόσο η Πολιτική Συνοχής όσο και οι αγροτικές ενισχύσεις από πιθανές περικοπές.

Ειδική αναφορά γίνεται και στο ζήτημα των επιστροφών προς τα κράτη-μέλη. Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, «Η κατάργηση των επιστροφών που συνδέονται με το ΑΕΠ (ακαθάριστο εθνικό εισόδημα, συντ.) με βάση τους ιδίους πόρους είναι απαραίτητη», καθώς, σύμφωνα με τις ίδιες χώρες, «δεν υπάρχει πολιτική ή οικονομική λογική για την επανεισαγωγή τους στο σκέλος των εσόδων του προϋπολογισμού της ΕΕ».

Η συζήτηση συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια εξεύρεσης νέων ιδίων πόρων για τη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, ώστε να καλυφθούν οι αυξημένες ανάγκες που προκύπτουν από την πράσινη μετάβαση, την άμυνα, την ψηφιοποίηση και τις γεωπολιτικές εξελίξεις.

Το ελληνικό διακύβευμα

Η ελληνική πλευρά θεωρεί κομβικής σημασίας τη διατήρηση των κονδυλίων της Πολιτικής Συνοχής στα σημερινά επίπεδα. Οποιαδήποτε μείωση θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τη δυνατότητα χρηματοδότησης μεγάλων αναπτυξιακών έργων, υποδομών και περιφερειακών προγραμμάτων.

Η σημασία του επόμενου ΕΣΠΑ γίνεται ακόμη μεγαλύτερη καθώς η χώρα εισέρχεται σταδιακά στη μετα-Ταμείου Ανάκαμψης εποχή. Οι κοινοτικοί πόροι αποτελούν βασικό εργαλείο για τη στήριξη των δημόσιων επενδύσεων και τη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής της οικονομίας.

Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα εκτιμήσεις, η Ελλάδα προσβλέπει σε ένα νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο αντίστοιχου μεγέθους με το υφιστάμενο, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει να διασφαλίσει ότι δεν θα υπάρξει συγχώνευση των πόρων της Πολιτικής Συνοχής με άλλες κατηγορίες χρηματοδότησης που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις διαθέσιμες πιστώσεις.

Νέες προτεραιότητες στην ΕΕ

Το περιβάλλον των διαπραγματεύσεων έχει γίνει πιο σύνθετο εξαιτίας των νέων ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων. Η ενίσχυση της άμυνας, η ψηφιακή μετάβαση, η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και οι γεωπολιτικές προκλήσεις δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Ταυτόχρονα, η προοπτική μελλοντικής διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενισχύει τις ανησυχίες αρκετών χωρών για πιθανή ανακατανομή των πόρων. Η ένταξη νέων κρατών θα απαιτήσει σημαντικές χρηματοδοτήσεις, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει τα ποσά που κατευθύνονται στα σημερινά κράτη-μέλη.

Οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο και αναμένεται να συνεχιστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, το μήνυμα που εκπέμπεται από τις τελευταίες ευρωπαϊκές συζητήσεις είναι σαφές: η μάχη για τα 417 δισ. ευρώ του νέου ΕΣΠΑ έχει ήδη ξεκινήσει και η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που θα δώσουν ισχυρή μάχη για να διατηρήσουν αλώβητους τους πόρους που θεωρούν κρίσιμους για την ανάπτυξη και τη σύγκλιση της οικονομίας τους με την υπόλοιπη Ευρώπη.