Το Στενό του Ορμούζ έχει γίνει το κρίσιμο γεωπολιτικό εργαλείο που ενισχύει άμεσα την επιρροή του Ιράν στην παγκόσμια οικονομία, με δυνατότητα να διαταράξει τις ροές πετρελαίου και LNG.
Η Τεχεράνη απέδειξε ότι, με σχετικά περιορισμένο αριθμό πυραύλων και drones, μπορεί να αποκλείσει το σημαντικότερο θαλάσσιο πέρασμα πετρελαίου στον κόσμο και να διατηρήσει αυτή την επιρροή μακροπρόθεσμα, ακόμα και ανεξάρτητα από τυχόν διπλωματικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ. “Είναι η νέα πυρηνική του επιλογή”.
Συνέπειες για την παγκόσμια αγορά
Η ικανότητα του Ιράν να διακόπτει τη ναυσιπλοΐα έχει σοβαρές επιπτώσεις: πριν τον πόλεμο περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου και LNG περνούσε από το Στενό του Ορμούζ, και τώρα η αβεβαιότητα επιτείνει ήδη ένα ιστορικό ενεργειακό σοκ.
Οι προσπάθειες μεταφοράς ροών μακριά από την περιοχή μπορεί να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια, αλλά συνεπάγονται υψηλό κόστος και καθυστερήσεις, ενώ η αβεβαιότητα θα επηρεάσει και προϊόντα όπως λιπάσματα, αεροπορικά καύσιμα, ήλιο και αλουμίνιο.
Ο Gregory Brew, ανώτερος αναλυτής της Eurasia Group, τόνισε ότι “Αυτό που απέδειξε το Ιράν είναι ότι έχει τη δύναμη να κλείσει τα Στενά και να τα κρατήσει κλειστά, ακόμη και απέναντι σε μαζικούς αμερικανικούς και ισραηλινούς βομβαρδισμούς” και πρόσθεσε: “Και αυτό είναι κάτι που κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ να του αφαιρέσει”.
Διαχείριση και διόδια στο πέρασμα
Αναλυτές συζητούν πλέον σοβαρά το ενδεχόμενο ενός συστήματος διαχείρισης του περάσματος, που θα μπορούσε να περιλαμβάνει ελεγχόμεμενες διελεύσεις ή ακόμη και πληρωμές. Εταιρείες όπως η Kpler έχουν παρουσιάσει σενάρια συνεργασίας ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν για τέτοιου είδους καθεστώτα.
Παράλληλα το Ιράν ίδρυσε την Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου (PGSA), εισάγοντας νέο πρωτόκολλο διέλευσης με ελέγχους και σε ορισμένες περιπτώσεις επιβολή τελών, κίνηση που οδήγησε σε κυρώσεις από τις ΗΠΑ.
Εντούτοις, υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένοι traders και ναυτιλιακές εταιρείες έχουν ήδη συνάψει συμφωνίες με το Ιράν για την ασφαλή διέλευση, προσπαθώντας να κρατήσουν τη ροή του πετρελαίου προς τις διεθνείς αγορές καθώς τα αποθέματα μειώνονται.
Τι σημαίνει για τις τιμές
Ο Alan Gelder της Wood Mackenzie σχολίασε ότι “Το σημαντικό είναι να επανεκκινήσουν οι ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ σε σημαντικούς όγκους. Αυτό θα αρχίσει να περιορίζει το ενεργειακό σοκ” και προειδοποίησε για το κόστος αν το πέρασμα παραμείνει κλειστό.
Εάν τα Στενά του Ορμούζ παρέμεναν κλειστά έως το τέλος του έτους, η τιμή του Brent θα μπορούσε να φτάσει στα 200 δολάρια ανά βαρέλι, προειδοποίησε ο επικεφαλής οικονομολόγος της Wood Mackenzie, Peter Martin, μετατρέποντας το ενεργειακό σοκ σε «παγκόσμια οικονομική κρίση».
Η επιβολή τέλους διέλευσης που έχει αναφερθεί, όπως ένα ποσό της τάξης των 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά δεξαμενόπλοιο, σύμφωνα με τη Lloyd’s List, θα αύξανε την τιμή μόλις κατά περίπου 1 δολάριο το βαρέλι κατά εκτίμηση του Gelder, αλλά άλλοι φορείς βλέπουν πολύ μεγαλύτερα premiums.
Εκτιμήσεις εταιρειών ενέργειας
Η Rystad Energy θεωρεί ότι μια αύξηση 1–2 δολαρίων ανά βαρέλι είναι συντηρητική. “Μιλάμε για ένα γεωπολιτικό premium κινδύνου 10–20 δολαρίων ανά βαρέλι”, δήλωσε στο CNN ο Jorge Leon.
Ο ίδιος πρόσθεσε: “Είμαστε πεπεισμένοι ότι το Ιράν θα διατηρήσει κάποια μορφή επιρροής στο Στενό του Ορμούζ στο μέλλον” και προειδοποίησε ότι “ο κίνδυνος περαιτέρω διαταραχών είναι πραγματικός”.
Επίσης, «Δεν θα επιστρέψουμε σε τιμές πετρελαίου στα 60 δολάρια το βαρέλι», όπου βρισκόταν στην αρχή του έτους, «ούτε καν το 2027», καταλήγουν οι αναλυτές, υπογραμμίζοντας τη διαρθρωτική αλλαγή στην αγορά.
Εναλλακτικές και υποδομές
Μεταξύ αντιδράσεων, μεγάλες χώρες του Κόλπου προωθούν ήδη παράκαμψη μέσω αγωγών: η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν στραφεί σε αγωγούς όπως ο East-West και ο Habshan–Fujairah, ενώ τα ΗΑΕ επενδύουν σε δεύτερο αγωγό.
Όμως για κράτη όπως το Κατάρ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν οι εναλλακτικές είναι πιο δύσκολα εφαρμόσιμες και απαιτούν τεράστιες επενδύσεις και χρόνο.
Οι αναλυτές σημειώνουν επίσης ότι νέες υποδομές δεν αποκλείεται να τεθούν στο στόχαστρο, αφού αγωγοί και εγκαταστάσεις βρίσκονται εντός εμβέλειας πυραύλων και drones, ενισχύοντας τη σημασία της ενεργειακής ασφάλειας.
Μακροπρόθεσμη προοπτική
Η αναταραχή στο Στενό του Ορμούζ επιδεινώνει την παγκόσμια ευαισθησία στην ενέργεια και επιταχύνει προσπάθειες για διαφοροποίηση, σε ηλεκτροκίνηση, ανανεώσιμες και νέες παραγωγές εκτός Μέσης Ανατολής.
Παρά τις μεταφορές και τις επενδύσεις, η Μέση Ανατολή θα παραμείνει για καιρό καθοριστική για την παγκόσμια προσφορά ενέργειας, καθιστώντας το νέο αυτό «ενεργειακό όπλο» του Ιράν ιδιαίτερα σημαντικό για τις διεθνείς αγορές.
