Ισχυρές αναταράξεις στον παγκόσμιο ενεργειακό σχεδιασμό προκαλεί η παρατεταμένη κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και η διακοπή των ροών πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο.
Παρά την προσφυγή πολλών χωρών σε εναλλακτικές προμήθειες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βραζιλία, τη Γουιάνα, τη Δυτική Αφρική και τη Ρωσία, τα περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού που διέρχονται καθημερινά από τον Περσικό Κόλπο παραμένουν εξαιρετικά δύσκολο να αντικατασταθούν.
Εναλλακτικές διαδρομές και κόστη
Σύμφωνα με την Poten & Partners, μια από τις γνωστότερες διεθνείς εταιρείες shipbroking και συμβουλευτικών υπηρεσιών στον χώρο της ενέργειας και της ναυτιλίας, η γεωπολιτική ένταση επαναφέρει με ένταση το ζήτημα της ενεργειακής ασφάλειας.
Η εταιρεία επισημαίνει ότι οι εναλλακτικές διαδρομές συνεπάγονται υψηλότερο μεταφορικό κόστος, μεγαλύτερους χρόνους ταξιδιού και αυξημένη πίεση στη διαθέσιμη χωρητικότητα των tankers. Επιπλέον, η μεταφορά περισσότερων φορτίων από τον Ατλαντικό προς την Ασία αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τις αποστάσεις των θαλάσσιων διαδρομών, ενισχύοντας τη ζήτηση για δεξαμενόπλοια και διαμορφώνοντας νέα δεδομένα στη ναυλαγορά.
Αλλαγές στην ασιατική ζήτηση
Αναλυτές της αγοράς θεωρούν το πιο πιθανό σενάριο όχι την πλήρη απομάκρυνση της Ασίας από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής, αλλά μια σταδιακή μείωση της εξάρτησης, κυρίως από πιο ανεπτυγμένες και ευαίσθητες σε θέματα ενεργειακής ασφάλειας οικονομίες όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα.
Αντίθετα, αγορές με υψηλή κατανάλωση και ευαισθησία στις τιμές —όπως η Ινδία και μεγάλο μέρος της Νοτιοανατολικής Ασίας— αναμένεται να συνεχίσουν να προμηθεύονται πετρέλαιο από τον Κόλπο όσο αυτό διατηρεί συγκριτικό πλεονέκτημα στο κόστος.
Προειδοποίηση του ΔΟΕ
Στο μεταξύ, ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου ότι τα παγκόσμια εμπορικά αποθέματα πετρελαίου επαρκούν πλέον μόνο για λίγες εβδομάδες, κατά τις δηλώσεις του στο περιθώριο της συνάντησης των υπουργών Οικονομικών του G7 στο Παρίσι.
Ο Μπιρόλ σημείωσε ότι η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων από κράτη-μέλη έχει ήδη προσθέσει περίπου 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως στην αγορά, ωστόσο τόνισε ότι τα διαθέσιμα αποθέματα «δεν είναι ανεξάντλητα».
Παράλληλα, η έναρξη της περιόδου ανοιξιάτικων και θερινών μετακινήσεων στο βόρειο ημισφαίριο αυξάνει την ζήτηση για ντίζελ, καύσιμα αεροσκαφών, βενζίνη και λιπάσματα, επιταχύνοντας την εξάντληση των αποθεμάτων.
Ραγδαία μείωση αποθεμάτων
Η εικόνα της αγοράς άλλαξε δραματικά μέσα σε λίγους μήνες. Πριν από την κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, οι διεθνείς αγορές εμφάνιζαν σημαντικό πλεόνασμα και υψηλά εμπορικά αποθέματα.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΔΟΕ, τα παγκόσμια αποθέματα μειώθηκαν με ρυθμό-ρεκόρ τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, καταγράφοντας συνολική πτώση κατά 246 εκατομμύρια βαρέλια.
Ο οργανισμός, που αριθμεί 32 κράτη-μέλη, συντόνισε τον Μάρτιο την μεγαλύτερη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων στην ιστορία του, εγκρίνοντας την απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου για την αποκλιμάκωση των τιμών και τη σταθεροποίηση των αγορών. Μέχρι τις 8 Μαΐου είχαν ήδη διατεθεί περίπου 164 εκατομμύρια βαρέλια.
Παρά τα μέτρα αυτά, ο ΔΟΕ αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις του και εκτιμά πλέον ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου θα μειωθεί κατά περίπου 3,9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2026.
Επικίνδυνη ένταση στη Μέση Ανατολή
Η γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή παραμένει εξαιρετικά υψηλή. Η Τεχεράνη και η Μασκάτ πραγματοποίησαν επαφές στο Ομάν με στόχο τη δημιουργία μηχανισμού ασφαλούς διέλευσης πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται άμεση αποκλιμάκωση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν συνεχίζουν να τηρούν ουσιαστικά ασυμβίβαστες θέσεις, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποίησε ότι «ο χρόνος τελειώνει» για την Τεχεράνη, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Στο ήδη τεταμένο περιβάλλον προστέθηκε και η επίθεση με τρία μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον του πυρηνικού σταθμού Μπαράκα στο Άμπου Ντάμπι, στις 17 Μαΐου, από δυνάμεις που θεωρούνται συνδεδεμένες με το Ιράν.
Οι αρχές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ανακοίνωσαν ότι τα επίπεδα ραδιενέργειας παραμένουν φυσιολογικά και δεν καταγράφηκαν ζημιές στα βασικά συστήματα, ωστόσο το περιστατικό ενίσχυσε την ανησυχία στις διεθνείς αγορές ενέργειας και ναυτιλίας.
Στάση στη διέλευση και περιορισμένες διελεύσεις
Παράλληλα, η κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά σε στάση, γεγονός που ασκεί πρόσθετη πίεση στις παγκόσμιες αγορές.
Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, χθες έως τις 14:00 καταγράφηκαν συνολικά μόλις τέσσερις διελεύσεις το τελευταίο 24ωρο.
Ειδικότερα, καταγράφηκαν δύο εισερχόμενα φορτηγά πλοία (bulk carriers), που φέρονται να είναι ιρανικών συμφερόντων, μία εισερχόμενη διέλευση δεξαμενόπλοιου (tanker) και μία εξερχόμενη διέλευση tanker κινεζικών συμφερόντων.
