Με αφορμή την ανασύνθεση της ιστορικής Μήδειας του 1961 στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζει την έκθεση Σημείο Κάλλας στον περιβάλλοντα χώρο του αρχαιολογικού χώρου, από 18 Ιουνίου έως και 21 Ιουνίου 2026, με την υποστήριξη της ΔΕΗ. Την επιμέλεια υπογράφει ο διεθνώς καταξιωμένος Έλληνας σκηνογράφος Διονύσης Φωτόπουλος, ενώ το video art και τη βιντεοεγκατάσταση έχει αναλάβει ο εικαστικός και video designer Παντελής Μάκκας. Η έκθεση ανοίγει για το κοινό την Πέμπτη 18 Ιουνίου στις 19.00 και παραμένει επισκέψιμη μέχρι την Κυριακή 21 Ιουνίου στις 20.00.
Η Κάλλας ξαναστημένη στην Επίδαυρο
Η σκηνογραφική ματιά, η πολυετής θεατρική εμπειρία και το πάθος του Διονύση Φωτόπουλου σε συνδυασμό με τη σύγχρονη εικαστική γλώσσα του Παντελή Μάκκα φέρνουν ξανά στο προσκήνιο τη μορφή της Μαρίας Κάλλας στην Επίδαυρο μέσω της έκθεσης «Σημείο Κάλλας».
Μνήμες από την παράσταση της Μήδειας του 1961, με την υπογραφή των Αλέξη Μινωτή και Γιάννη Τσαρούχη, στιγμές και θραύσματα από τις προετοιμασίες, καθώς και σπάνιο φωτογραφικό υλικό συνθέτουν μια εικαστική εγκατάσταση που προσεγγίζει βιωματικά την ιστορική παραγωγή της ΕΛΣ. Ο Διονύσης Φωτόπουλος υπήρξε μέλος της δημιουργικής ομάδας της Μήδειας του 1961 ως βοηθός του Γιάννη Τσαρούχη, γεγονός που ενισχύει την προσωπική διάσταση της έκθεσης.
Οπτικοακουστική εγκατάσταση στο τοπίο
Στο φυσικό περιβάλλον που περιβάλλει το Αρχαίο Θέατρο θα τοποθετηθούν οθόνες LED συνολικής επιφάνειας 200 τ.μ., αρθρωμένες σε πέντε διαφορετικές ενότητες, μαζί με ειδική κατασκευή πάνω στις οποίες θα προβάλλονται εικαστικές συνθέσεις βασισμένες στο αρχειακό υλικό της παραγωγής της Μήδειας.
Στη διαδρομή προς την είσοδο του Αρχαίου Θεάτρου οι επισκέπτες θα συνοδεύονται ηχητικά από τη φωνή της Μαρίας Κάλλας, μέσα από μια ειδική ηχητική εγκατάσταση που θα στηθεί στον χώρο.
Περιήγηση στη μνήμη
Οι επισκέπτες του αρχαιολογικού χώρου και οι θεατές της παράστασης μπορούν να «ταξιδέψουν νοερά» στη δημιουργία της Μήδειας του 1961, καθώς θα περιδιαβαίνουν την έκθεση και θα βλέπουν προβολές ιστορικών ντοκουμέντων της παραγωγής δίπλα στα πρωτότυπα έργα του αρχαίου πολιτισμού που ενέπνευσαν τον Γιάννη Τσαρούχη για τα κοστούμια και τα σκηνικά.
Πηγές και αρχεία
Για τη δημιουργία της έκθεσης χρησιμοποιήθηκε υλικό από τις συλλογές του Νίκου Πετσάλη-Διομήδη, του Κλεισθένη Δασκαλάκου και του Δημήτρη Πυρομάλλη, καθώς και από το Αρχείο της ΕΛΣ και το Αρχείο της Κατίνας Παξινού και του Αλέξη Μινωτή (ΜΙΕΤ-ΕΛΙΑ).
Η θέση της διοίκησης
Γιώργος Κουμεντάκης επισημαίνει: «Από τις πρώτες μας επισκέψεις στην Επίδαυρο για την προετοιμασία της Μήδειας, η παρουσία και η μνήμη της Κάλλας στο Αρχαίο Θέατρο ήταν κάτι περισσότερο από κυρίαρχες. Έχοντας ως βασικό γνώμονα να τιμήσουμε τη μνήμη της θρυλικής Ελληνίδας σοπράνο που άλλαξε την τέχνη της όπερας, αποφασίσαμε να αναλάβουμε το καλλιτεχνικό ρίσκο της ανασύνθεσης της ιστορικής Μήδειας του 1961, την οποία σημάδεψε με την υψηλή τέχνη της. Όσο η έρευνα και η μελέτη του αρχειακού υλικού προχωρούσαν, όσο η μορφή της Κάλλας ήταν μαζί μας σε κάθε απόφαση που έπρεπε να λάβουμε, σε κάθε δυσκολία που καλούμασταν να ξεπεράσουμε, σε κάθε νότα του έργου που η ίδια ανέσυρε από τη λήθη, τόσο η ιδέα μιας έκθεσης για την αξεπέραστη τραγωδό και την ιδανική ερμηνεύτρια του Κερουμπίνι επανερχόταν διαρκώς. Η αποδοχή του Διονύση Φωτόπουλου –του κορυφαίου σκηνογράφου και στενού συνεργάτη του Γιάννη Τσαρούχη– να αναλάβει την επιμέλεια, φέρνοντας στο φως τη δική του βιωματική εμπειρία, ήταν το σημείο εκκίνησης. Οι σπουδαίες συλλογές που έχει πλέον στην κατοχή του το αρχείο της ΕΛΣ –με πιο πρόσφατη την απόκτηση της πολύτιμης συλλογής του Νίκου Πετσάλη-Διομήδη–, αλλά και η συνεργασία μας με το Αρχείο Κατίνας Παξινού και Αλέξη Μινωτή από το ΜΙΕΤ-ΕΛΙΑ, ήταν η βάση πάνω στην οποία θεμελιώθηκε η έκθεση. Ο Διονύσης Φωτόπουλος ανέθεσε στον εικαστικό Παντελή Μάκκα να δημιουργήσει τις βιντεοεγκαταστάσεις που θα ανακαλύψουμε στο φυσικό τοπίο της Επιδαύρου. Ευχαριστώ θερμά το Υπουργείο Πολιτισμού και την Υπουργό Λίνα Μενδώνη, για την ενθάρρυνση και την πολύτιμη βοήθεια για τη δημιουργία της έκθεσης· τη ΔΕΗ, που στάθηκε πολύτιμος αρωγός μας, τόσο στην παραγωγή της Μήδειας όσο και στις ανάγκες της έκθεσης, αλλά και το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, που είναι πάντα στο πλευρό μας».
Η αισθητική των προβολών
Παντελής Μάκκας σημειώνει: «Στην ανάβαση προς το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, το τοπίο μετατρέπεται σε σκηνή μνήμης και μετάβασης. Πριν ακόμη ο θεατής συναντήσει τη Μήδεια επί σκηνής, εισέρχεται σε μια διαδρομή πέντε στάσεων μέσα στο δάσος – μια βιντεοεγκατάσταση που λειτουργεί ως τελετουργική προετοιμασία, μια μύηση στο πρόσωπο, τη σιωπή και το ίχνος. Οι εικόνες που προβάλλονται είναι θραύσματα: αποσπασματικές παρουσίες της Μαρίας Κάλλας, από την ιστορική παράσταση του 1961. Όχι ως αρχειακή αναπαράσταση, αλλά ως ζωντανό υλικό που διασπάται, ανασυντίθεται και επανεμφανίζεται μέσα στη φύση. Το πρόσωπο, το βλέμμα, η χειρονομία – όλα διαλύονται και συγχωνεύονται με το φως, τα φύλλα, τη σκιά. Η Κάλλας δεν εμφανίζεται ως μορφή του παρελθόντος, αλλά ως ενέργεια που επιμένει».
Συντελεστές
Επιμέλεια: Διονύσης Φωτόπουλος
Video art – Βιντεοεγκατάσταση: Παντελής Μάκκας
Ξεκινά επίσης η προπώληση για τη «Μήδεια» του Λουίτζι Κερουμπίνι στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου.
