Του Marc Champion
Η διεθνής προσοχή έχει επικεντρωθεί έντονα στο Ιράν το τελευταίο διάστημα, με αποτέλεσμα πολλοί να χάνουν από τα μάτια τους τις σημαντικές μεταβολές που συμβαίνουν στον καθοριστικό και πολύ μεγαλύτερο πόλεμο της Ουκρανίας. Από τις αρχές της χρονιάς έχουν επέλθει εξελίξεις που απαιτούν αναπροσαρμογή των προσεγγίσεων από τους ευρωπαϊκούς συμμάχους του Κιέβου.
Σταθεροποίηση αλλά και αλλαγή του πεδίου μάχης
Μετά από έναν δύσκολο χειμώνα, η Ουκρανία κατάφερε να σταθεροποιήσει το μέτωπο τους τελευταίους μήνες και σε ορισμένα σημεία κατέγραψε σαφή εδαφικά κέρδη. Συνολικά, το πεδίο μάχης έχει μεταβληθεί έτσι ώστε να αμβλύνονται ορισμένα από τα παραδοσιακά συντριπτικά πλεονεκτήματα της Ρωσίας σε ανθρώπινο δυναμικό, πυροβολικό και τεθωρακισμένα — και όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που η προσοχή στρέφεται στο Ιράν και η ειρηνευτική διαδικασία υπό αμερικανική ηγεσία έχει παγώσει.
Κεντρικό ρόλο σε αυτή την αλλαγή παίζουν τα εναέρια και επίγεια drones, που έχουν φτάσει σε σημείο κυριαρχίας ώστε η παρουσία στρατιωτών σε προκεχωρημένες θέσεις —η λεγόμενη «γραμμή μηδέν» ή “zero line”— να μην εξυπηρετεί πια τους ίδιους στρατιωτικούς σκοπούς για την ουκρανική άμυνα.
Η «γραμμή μηδέν» χάνει τον κεντρικό ρόλο
Όπως εξήγησε ο Μικόλα Μπιέλιεσκοφ, ερευνητής στο Εθνικό Ινστιτούτο Μελετών Ασφάλειας του Κιέβου, οι στρατιώτες δεν μπορούν να μετακινηθούν πάνω στο έδαφος χωρίς να κινδυνεύσουν άμεσα, ενώ ο ανεφοδιασμός και η εναλλαγή τους είναι πρακτικά αδύνατοι. Σε πολλές πιο προκεχωρημένες θέσεις πλέον υπηρετούν μόλις τρεις Ουκρανοί στρατιώτες ανά χιλιόμετρο, που, σύμφωνα με τον Μπιέλιεσκοφ, έχουν μετατραπεί σε βαρίδι.
Οι εξαντλημένες, γενειοφόρες φιγούρες αυτών των στρατιωτών, όταν βγαίνουν από τα χαρακώματα, το μόνο που κατορθώνουν είναι να προκαλούν οργή και να αποθαρρύνουν τη στρατολόγηση στα μετόπισθεν — ένα φαινόμενο με σαφή ψυχολογική διάσταση για το Κίεβο.
Και για τη Μόσχα όμως υπάρχουν προβλήματα
Αυτό θα ήταν καταστροφικό για την Ουκρανία, αν η Μόσχα δεν αντιμετώπιζε παρόμοιες προκλήσεις: ως δύναμη εισβολής, τα ρωσικά στρατεύματα αναγκάζονται να εκτίθενται περισσότερο σε ένα αμείλικτο περιβάλλον γεμάτο drones, με αποτέλεσμα να υφίστανται απώλειες σε υψηλότερο ποσοστό σε σχέση με τους Ουκρανούς.
Το πλέον σημαντικό στοιχείο είναι ότι το πεδίο μάχης έχει επεκταθεί σε ζώνη που φθάνει έως και 300 χιλιόμετρα πίσω από τη γραμμή μηδέν. Εκεί, και οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν drones μέσου βεληνεκούς και πυραύλους για να πλήξουν εφοδιαστικές αλυσίδες και συγκεντρώσεις δυνάμεων.
Πλήγματα μακρού βεληνεκούς και πολιτική διάσταση
Πέρα από αυτή την εκτεταμένη ζώνη, τα πλήγματα μεγάλου βεληνεκούς αποκτούν αυξανόμενη σημασία, καθώς κάθε πλευρά προσπαθεί να υπονομεύσει τη λαϊκή υποστήριξη της άλλης. Αυτό το σκέλος του πολέμου ήταν για καιρό μονοπώλιο της Ρωσίας. Τώρα όμως η Ουκρανία μπορεί να ανταγωνιστεί τη Ρωσία στα πλήγματα με drones μεγάλου βεληνεκούς, αν και εξακολουθεί να υστερεί σε μέσα για να αντιμετωπίσει πιο δύσκολα αναχαιτίσιμους βαλλιστικούς πυραύλους.
Οι ουκρανικές επιθέσεις κατά ρωσικών εγκαταστάσεων αποθήκευσης και εξαγωγής πετρελαίου συγκαταλέγονται στους παράγοντες που εξουδετερώνουν οφέλη που απέκτησε η Μόσχα μετά τη χαλάρωση των κυρώσεων από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στην αρχή του πολέμου στο Ιράν. Η ρωσική οικονομία δέχεται αυξανόμενη πίεση: στις 12 Μαΐου η κυβέρνηση αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις για την ανάπτυξη του 2026, από 1,3% σε 0,4%.
Ψυχολογικές επιπτώσεις και οικονομικός αντίκτυπος
Οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν επίσης ισχυρό ψυχολογικό αντίκτυπο, δυσκολεύοντας τους Ρώσους να αγνοήσουν ότι βρίσκονται σε πόλεμο. Τη νύχτα της Κυριακής, η Ουκρανία εκτόξευσε σχεδόν 600 drones εναντίον στόχων στη Ρωσία, συμπεριλαμβανομένης της Μόσχας και των γύρω περιοχών, με τουλάχιστον τέσσερις νεκρούς.
Τα ποσοστά του Βλαντιμίρ Πούτιν στις δημοσκοπήσεις υποχωρούν, παρά τη διατήρηση της ισχυρής πολιτικής του θέσης. Παράλληλα, με την αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ, διαφαίνεται πιθανή υπερπροσφορά πετρελαίου μόλις λήξει η σύγκρουση στο Ιράν, γεγονός που θα μπορούσε να επιδεινώσει περαιτέρω τις προοπτικές της ρωσικής ανάπτυξης.
Πούτιν, στρατηγικοί υπολογισμοί και η ρητορική του τέλους
Πιθανώς λόγω αυτού του αρνητικού σκηνικού, ο Πούτιν δήλωσε πρόσφατα πως πιστεύει ότι ο πόλεμος “πλησιάζει στο τέλος του”. Ο σχολιαστής δεν είναι βέβαιος αν το πιστεύει περισσότερο από ό,τι ο Τραμπ όταν ισχυρίζεται ότι οι Ιρανοί είναι έτοιμοι να «συνθηκολογήσουν», αλλά είναι σαφές ότι ο Πούτιν αντιλαμβάνεται πως αυτό θέλουν να ακούσουν οι Ρώσοι.
Σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα του Financial Times, ο Πούτιν έχει εγκαταλείψει την ελπίδα ότι ο Τραμπ θα αναγκάσει το Κίεβο σε συνθηκολόγηση και προετοιμάζεται για παρατεταμένο πόλεμο, πιστεύοντας —σύμφωνα με τους στρατηγικούς του— ότι μπορούν να καταλάβουν το υπόλοιπο Ντονμπάς μέχρι το φθινόπωρο και στη συνέχεια να απαιτήσουν περαιτέρω εδάφη ως αντάλλαγμα για μια κατάπαυση του πυρός. Παρά το ότι μια τέτοια γρήγορη νίκη φαίνεται αμφίβολη, η περιγραφή του κλίματος στο Κρεμλίνο αυτή τη στιγμή φαίνεται ειλικρινής.
Εσωτερική πολιτική πίεση στο Κίεβο
Στον πόλεμο των εντυπώσεων ο Πούτιν έχει κάποια περιθώρια αισιοδοξίας: η εσωτερική πολιτική σκηνή στην Ουκρανία μοιάζει όλο και πιο εκρηκτική, με αποκαλύψεις για διαφθορά στον στενό κύκλο του προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Οι αρχές καταπολέμησης της διαφθοράς στο Κίεβο ξεκίνησαν αυτή την εβδομάδα επίσημη έρευνα για ξέπλυμα μαύρου χρήματος σε βάρος του πρώην προσωπάρχη του, Αντρίι Γιέρμακ.
Ο Πούτιν φυσικά δεν αντιμετωπίζει αντίστοιχη απειλή, καθώς έχει εξασφαλίσει τον έλεγχο εισαγγελέων και δικαστηρίων στη Ρωσία. Τα ρωσικά μέσα που ελέγχονται από το κράτος σιωπούν ευκολότερα για τις κακές ειδήσεις από το μέτωπο σε σχέση με τα ουκρανικά, με αποτέλεσμα οι δυσκολίες του Κιέβου σε στρατολόγηση και λιποταξίες να συνεχίζονται.
Τι πρέπει να κάνουν οι σύμμαχοι
Παρά την κόπωση, το Κίεβο δεν πρέπει και δεν πρόκειται να υποκύψει πρώτα: για την Ουκρανία αυτός είναι αγώνας επιβίωσης, ενώ για τη Ρωσία παραμένει εισβολή από επιλογή. Ωστόσο, η κατάσταση αποτελει πρόκληση για τους εναπομείναντες συμμάχους: ο ουκρανικός λαός και οι μαχητές έχουν εξαντληθεί και η Ευρώπη οφείλει να διαμορφώσει μια στρατηγική που δεν θα εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από την Ουάσινγκτον ή τη δέσμευσή της στο ΝΑΤΟ.
Αυτή η ευρωπαϊκή στρατηγική πρέπει να ενισχύσει τόσο τη στρατιωτική όσο και την κοινωνική άμυνα του Κιέβου, πείθοντας τους Ουκρανούς ότι υπάρχει μέλλον για το οποίο αξίζει να αγωνιστούν.
Χρηματοδότηση και ενσωμάτωση
Η δέσμευση για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 90 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς την Ουκρανία ήταν κρίσιμο βήμα — και η αντικατάσταση του πρώην πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία άνοιξε την πόρτα για αυτό και άλλες κινήσεις. Τώρα το μπλοκ πρέπει να συμφωνήσει σε ένα νέο πλαίσιο για ειρηνευτικές συνομιλίες χωρίς συμμετοχή των ΗΠΑ και να δώσει ελπίδα, χαράζοντας μια ειδική πορεία προς την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις δυτικές ρυθμίσεις ασφάλειας.
Αυτή η πολιτική πρέπει να αποδώσει απτά αποτελέσματα γρήγορα, αλλά και να θέσει ένα ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα και διαδικασία για την τελική πλήρη ένταξη στην ΕΕ.
Η Ουκρανία ως πάροχος ασφάλειας
Το θετικό είναι ότι οι περισσότεροι ευρωπαίοι ηγέτες αντιλαμβάνονται πλέον πως η ενσωμάτωση της ισχυρής ουκρανικής βιομηχανίας drones προσφέρει στην Ευρώπη τη στενότερη εγγύηση ασφαλείας απέναντι σε ένα αναθεωρητικό Κρεμλίνο, στην απουσία αξιόπιστου αμερικανικού εταίρου. Αυτή η αντίληψη του Κιέβου ως παρόχου ασφάλειας πρέπει να αποτελέσει το σημείο εκκίνησης για τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες.
Λιγότερο ενθαρρυντικό είναι ότι ο πόλεμος έχει εξελιχθεί σε μάχη αφηγημάτων και αυτοπεποίθησης, όσο και σε αγώνα για εδάφη. Επομένως οι σύμμαχοι της Ουκρανίας πρέπει να ανασυγκροτηθούν, να βρουν νέον μεσολαβητή που θα αντικαταστήσει τις ΗΠΑ και να εξασφαλίσουν ότι το Κίεβο θα αντέξει σε αυτό που μοιάζει πολύ με την τελευταία στρατιωτική ζαριά της Μόσχας το προσεχές καλοκαίρι.
