Του Θάνου Τζήμερου
Η πρόταση να απαιτούνται νομοσχέδια Άρειος Πάγος προεκλογικά από κάθε κόμμα είναι το κεντρικό μέτρο που προτείνω για να περιοριστεί ο λαϊκισμός.
Μία από τις σπάνιες στιγμές που λειτουργήσαμε όπως πρέπει ήταν ο διαγωνισμός για το Μουσείο της Ακρόπολης. Η προκήρυξη περιείχε περίπου 750 σελίδες τεχνικών προδιαγραφών και οι δώδεκα κορυφαίες ομάδες που προσκλήθηκαν όφειλαν να παραδώσουν πλήρη σχέδια έτοιμα για υλοποίηση: αρχιτεκτονικές κατόψεις, τομές, όψεις, αλλά και δομοστατική πρόταση γιατί το κτήριο θα «πατούσε» σε αρχαιολογικό χώρο χωρίς να τον βλάψει, ηλεκτρομηχανολογικές λύσεις (κλιματισμός, φωτισμός, συνθήκες συντήρησης), μουσειογραφικό αφήγημα και λεπτομερές κόστος. Ευτυχώς αυτό συνέβη και αποκτήσαμε μουσείο.
Η πολιτική ως κακοφτιαγμένος διαγωνισμός
Φανταστείτε τώρα μια πολιτική παραλλαγή αυτού του διαγωνισμού: αντί για αρχιτέκτονες και μηχανικούς, όποιος θέλει υποβάλλει «πρόταση» χωρίς καν να διαβάσει την προκήρυξη. Η ημερομηνία υποβολής έρχεται και ο εκπρόσωπος της πρώτης ομάδας εμφανίζεται με στιλ, τα χέρια στις τσέπες και χωρίς φάκελο, δηλώνοντας: «Αν μας δώσετε τη δουλειά, θα φτιάξουμε ένα μουσείο σούπερ ουάου!» Η επιτροπή ρωτάει: «Έχετε σχέδιο; Προϋπολογισμό;» και ο κύριος απαντάει ότι το μόνο που μετράει είναι να είσαι με το γλυπτό και ότι θα σταθεί δίπλα του.
Ο δεύτερος έρχεται εξίσου άοπλος: «Δώστε τη δουλειά σε εμάς. Θα κάνουμε ένα μουσείο τζιτζί. Τύφλα να ’χει το Λούβρο.» Όλοι οι διαγωνιζόμενοι συμπεριφέρονται έτσι. Κάποιοι, μάλιστα, είναι ειδικές περιπτώσεις: μια ομάδα δηλώνει ότι αν ανατεθεί σε αυτή η εργασία θα γκρεμίσει την Ακρόπολη γιατί «χτίστηκε με κλεμμένα λεφτά», ένας άλλος προσκομίζει χειρόγραφη συστατική επιστολή από τον Ικτίνο, ενώ τρίτος είχε κλείσει το γραφείο του αφού το μοναδικό κτίσμα που ανέλαβε κατέρρευσε πριν ολοκληρωθεί. Το ξανάνοιξε, όμως, και έγραψε ένα βιβλίο καταγγέλλοντας τους παλιούς συνεργάτες του.
Αποτυχία διαδικασίας και συνέπειες
Μια άλλη υποψήφια που ποτέ δεν έχτισε οτιδήποτε εισβάλει στη συνεδρίαση και επικαλείται τις βλαπτικές συνέπειες της όξινης βροχής στο μάρμαρο. Μια άλλη γυναίκα, που δηλώνει ειλικρινώς άσχετη με κτήρια, αφηγείται μία δυσάρεστη εμπειρία, βγάζει ένα χαρτί και διαβάζει κάτι που μοιάζει με ευχές ή με σχολικό λεύκωμα, χειροκροτώντας τον εαυτό της. Υπήρξαν και «έμπειροι κατασκευαστές» που όμως δεν έχουν να επιδείξουν ούτε ένα κτήριο που να στέκεται όρθιο — όλα σωριάστηκαν είτε κατά την ανέγερση είτε λίγο μετά, και τα γραφεία τους χρεωκοπημένα.
Φανταστείτε, μετά από όλα αυτά, την επιτροπή να συζητά και να επιλέγει τον «καλύτερο» με επιχειρήματα τύπου: «Μου άρεσε ο με το σούπερ ουάου», «Προτιμώ εκείνον με το Λούβρο», «Εγώ ψηφίζω την τελευταία κυριούλα — ήταν σεμνή και παραδέχτηκε την άγνοιά της». Τι συμπέρασμα βγάζουμε για διαγωνιζόμενους και επιτροπή; Είναι σοβαροί; Και, κυρίως, περιμένουμε να χτιστεί ποτέ μουσείο με τέτοια διαδικασία;
Η διακυβέρνηση είναι πιο σύνθετο έργο
Θα εμπιστευόσασταν κάποιον να σας φτιάξει το σπίτι ή μία αποθήκη χωρίς να είναι μηχανικός, χωρίς να σας πει ποια υλικά θα χρησιμοποιήσει και πόσο θα κοστίσει, μόνο και μόνο επειδή φοράει ωραίο κοστούμι ή γιατί σας χαμογελάει; Η διακυβέρνηση της χώρας είναι πολύ πιο σύνθετο πρότζεκτ από το χτίσιμο ενός σπιτιού, ακόμη και από το Μουσείο της Ακρόπολης. Γιατί αποδεχόμαστε μια «διαδικασία ανάθεσης» που σε οποιοδήποτε άλλο πεδίο θα την απορρίπταμε ως παράλογη και καταστροφική;
«Και τι προτείνεις;» θα ρωτήσετε. Παρότι θεωρώ το υπάρχον πολιτικό σύστημα — που με ευφημισμό ονομάζουμε «Κοινοβουλευτική Δημοκρατία» — ακατάλληλο για τις ανάγκες του 21ου αιώνα, προτείνω την ιδέα που εκθέτω από το 2012 για να κόψουμε τον λαϊκισμό ριζικά.
Η πρόταση: κατάθεση νομοσχεδίων
«Για να εγκριθεί η συμμετοχή ενός κόμματος στις εκλογές, θα πρέπει να έχει καταθέσει στον Άρειο Πάγο τουλάχιστον 10 νομοσχέδια σε τελική μορφή, τα οποία δεσμεύεται να φέρει προς ψήφιση στη Βουλή τις πρώτες 100 ημέρες της διακυβέρνησής του, σε περίπτωση αυτοδυναμίας.»
Δεν έχει σημασία το μέγεθος ή η ιστορία του κόμματος. Αν ζητάει το τιμόνι της χώρας, πρέπει να αποδείξει ικανότητες και όχι προθέσεις. Τα νομοσχέδια θα εξετάζονται τεχνικά από τη Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή της Βουλής, που θα δημοσιοποιεί το πόρισμά της και, αν εντοπίσει ελλείψεις, θα ζητάει συμπληρώσεις. Όσα περιλαμβάνουν οικονομικά μεγέθη θα αποστέλλονται στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους για κοστολόγηση. Δεν υπάρχει περιορισμός θεματολογίας ή ιδεολογικής κατεύθυνσης. Κάθε κόμμα επιλέγει ποια δέκα θέματα θεωρεί τα πιο κρίσιμα, εκ των οποίων τα έξι χαρακτηρίζονται «κύρια».
Παράδειγμα: αν κάποιος ισχυρίζεται ότι βρήκε πλούτο για φορολόγηση και θέλει να τον μοιράσει, πρέπει να γράψει το νομοσχέδιο: ποιοι θεωρούνται πλούσιοι, με ποια κριτήρια (εισοδηματικά, περιουσιακά ή συνδυασμός), ποιο ποσοστό φόρου, για πόσο διάστημα, εξαιρέσεις για προστατευόμενα τέκνα, αναπηρίες, θεομηνίες κ.λπ. Και ταυτόχρονα να ορίσει πώς θα φορολογηθούν οι εταιρείες: με βάση ROE, ROA ή ROIC; Με ποιο συντελεστή; Θα συμπεριλάβετε και το καφενείο της γειτονιάς που έχει υψηλό ποσοστό κέρδους σε σχέση με το κεφάλαιό του;
Ενίσχυση της ευθύνης και της κοστολόγησης
Αν κάθε «χουβαρδάς» που μοιράζει χρήματα όφειλε να καταθέσει νομοσχέδιο, θα είχαμε συγκεκριμένες απαντήσεις και θα γνωρίζαμε τα θεωρητικά κρατικά έσοδα για την πρώτη χρονιά. Θα μπορούσαμε να εκτιμήσουμε πόσα (θεωρητικώς) χρήματα είναι διαθέσιμα για διανομή και πόσοι θα παραμείνουν στη χώρα να παράγουν, εάν η φορολογία είναι αποτρεπτική.
Ο νόμος που προτείνω θα απαγορεύει κάθε αναφορά σε τομείς για τους οποίους δεν έχουν κατατεθεί νομοσχέδια. Κατέθεσες 12; Μιλάς μόνο για αυτά τα 12 θέματα. Θες να προσθέσεις το 13</strongο; Κατάθεσε κι αυτό. Έτσι θα δούμε πόσο καταλαβαίνει ένα κόμμα από νομοθέτηση, ποιο στελεχιακό βάθος διαθέτει και πόση σοβαρότητα έχει στη διαχείριση των προβλημάτων της χώρας.
Θα ξέραμε, για παράδειγμα, τι ακριβώς εννοεί η κυρία που μιλά για «προστασία της πρώτης κατοικίας» ή για «δωρεάν πρόσβαση στο σύστημα υγείας χωρίς αποκλεισμούς»: ποιες προϋποθέσεις, ποιο κόστος, ποιος μηχανισμός ελέγχου, πόση δικαστική επιβάρυνση, πόση επιβάρυνση στο τραπεζικό σύστημα. Θα σταματούσε η ανέξοδη ρητορεία.
Περιορισμός της άγρας ψήφων και των γκροτέσκων κομμάτων
Η διαδικασία αυτή θα αχρηστεύσει την άγρα συντεχνιακών ψήφων και τις προεκλογικές «υποσχέσεις» προς κάθε ομάδα συμφερόντων. Τα κόμματα δεν θα μπορούν να υπόσχονται τα πάντα σε όλους, αλλά θα αναγκάζονται να μετρήσουν το συνολικό κοινωνικό όφελος και να διαχειριστούν πόρους σε συνθήκες σπανιότητας. Έτσι οι προεκλογικές συζητήσεις αποκτούν ουσία και χάνονται οι γραφικοί που ιδρύουν κόμμα λίγες μέρες πριν τις εκλογές με ανοησίες στα προγράμματά τους.
Γιατί, άραγε, κανένα κόμμα εξουσίας μέχρι σήμερα δεν έχει φέρει τέτοιο πλαίσιο; Επειδή θα υποχρεωνόταν να μην ψαρεύει ψήφους σε θολά νερά: θα έπρεπε να διατυπώνει συγκεκριμένες, δεσμευτικές λύσεις και να τις υλοποιεί τις πρώτες 100 ημέρες — όχι «σε βάθος τετραετίας».
Προβλεπόμενες κυρώσεις και εξαιρέσεις
Τι προβλέπεται αν δεν τηρηθούν οι δεσμεύσεις; Τα μέτρα που προτείνω περιλαμβάνουν:
– Εάν το κυβερνών κόμμα φέρει λιγότερα νομοσχέδια προς ψήφιση στις πρώτες 100 ημέρες από όσα κατάθεσε στον Άρειο Πάγο, προβλέπεται πρόστιμο 200.000 ευρώ ανά νομοσχέδιο, με την προϋπόθεση ότι τουλάχιστον τα έξι κύρια νομοσχέδια θα ψηφισθούν.
– Εάν από τα δέκα νομοσχέδια ψηφισθούν μόνο πέντε, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας παύει την κυβέρνηση, προκηρύσσονται εκλογές και το κόστος διεξαγωγής τους καταλογίζεται στο κόμμα που τις προκάλεσε λόγω ανεπάρκειας.
– Σε κυβέρνηση συνασπισμού, κάθε κόμμα πρέπει να αποδέχεται τα «κύρια» νομοσχέδια των άλλων. Ο χρόνος εφαρμογής παρατείνεται κατά δέκα ημέρες ανά νομοσχέδιο πέραν των πρώτων δέκα.
– Απαγορεύεται στα κόμματα να συμμετέχουν σε δημόσιες συζητήσεις για θέματα που δεν περιλαμβάνονται στα κατατεθέντα νομοσχέδια. Σε παράβαση επιβάλλεται πρόστιμο 10.000 ευρώ στο κόμμα και 5.000 ευρώ στον εκπρόσωπο που παρέβη την απαγόρευση. Το πρόστιμο βεβαιώνεται με διαπιστωτική πράξη του Αρείου Πάγου μετά από αναφορά οποιουδήποτε φυσικού ή νομικού προσώπου, συνοδευόμενη από αποδεικτικό υλικό. Από κάθε πρόστιμο, 1.000 ευρώ δίνονται ως αμοιβή σε όποιον πρώτος επεσήμανε την παράβαση.
– Τα νομοσχέδια μπορούν να κατατίθενται οποτεδήποτε, μέχρι δέκα ημέρες πριν τις εκλογές. Η Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή οφείλει να γνωμοδοτεί για την τεχνική αρτιότητά τους μέσα σε 10 ημέρες από την κατάθεση, και σε 5 ημέρες σε προεκλογική περίοδο.
– Από την υποχρέωση κατάθεσης νομοσχεδίων εξαιρείται το κυβερνών κόμμα, αν διαθέτει αυτοδυναμία. Σε αυτή την περίπτωση η δέσμευση ισχύει αντίστροφα και διαρκεί ένα έτος: αν δεν καταθέσει νομοσχέδιο στον Άρειο Πάγο, δεν μπορεί το πρώτο έτος διακυβέρνησης να φέρει προς ψήφιση κανένα νομοσχέδιο. Στις δημόσιες συζητήσεις μπορεί μόνο να υπερασπίζεται το κυβερνητικό έργο, χωρίς να υπόσχεται αλλαγές, εκτός αν τις έχει καταθέσει ως νομοσχέδιο στον Άρειο Πάγο.
Ειδικά παραδείγματα και πολιτικό πλαίσιο
Φανταστείτε τι θα είχε αποφευχθεί αν ο κ. Τσίπρας (και ο προηγηθείς κ. Σαμαράς εν Ζαππείω) έπρεπε να εξηγήσουν με νομοσχέδια πώς η χώρα θα κάλυπτε τις δανειακές υποχρεώσεις χωρίς δανειακή σύμβαση. Το διαβόητο «πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης» αν έπρεπε να μεταφραστεί σε νομοσχέδια, θα είχε αλλάξει τα εκλογικά αποτελέσματα του 2015; Ο κ. Μητσοτάκης θα έπαιρνε το ποσοστό του 2019 αν έπρεπε να καταγράψει σε νομοσχέδιο τις αρμοδιότητες της Πανεπιστημιακής Αστυνομίας; Και το 2023, θα είχε το ίδιο αποτέλεσμα αν το κύριο νομοσχέδιο ήταν «πώς ο Μήτσος θα γίνει μανούλα»;
Ακόμη και οι ακραίες θέσεις του ΚΚΕ θα αποκτούσαν ιδιαίτερη αξία στην πράξη: οι επαναστατικές διακηρύξεις του για ανατροπή του καπιταλισμού και οικοδόμηση σοσιαλισμού δεν μπορούν να εφαρμοστούν στο υπάρχον Πολίτευμα και Σύνταγμα· αν το ΚΚΕ υποχρεωνόταν να καταθέσει νομοσχέδια, θα βλέπαμε με σαφήνεια πόσο εφαρμόσιμες είναι οι θέσεις του ή αν θα κατέληγε σε «ρεβιζιονιστικές» ή «λαϊτ» προτάσεις.
Ακόμα και σε μη οικονομικά ζητήματα, οι γενικόλογες διακηρύξεις θα έπρεπε να μεταφραστούν σε νόμους: αν είσαι υπέρ της πάταξης της εγκληματικότητας, πες μας πώς θα χειριστείς εξοπλισμό και εκπαίδευση αστυνομίας, κανόνες εμπλοκής, κάμερες, χρήση αποτρεπτικών ή θανατηφόρων όπλων, υπεράσπιση ατομικής κατοικίας, προφυλακίσεις, έκτιση ποινών, ισόβια, υφ’ όρον απολύσεις κ.λπ. Η διαφορά ανάμεσα στο κράτος ευνομίας και στο νεοελληνικό μπάχαλο είναι χαώδης.
Τι απαιτείται από τους πολίτες
Οι πολίτες είναι οι αναθέτοντες και αυτοί που πληρώνουν. Οι πολιτικοί είναι όποιοι θέλουν να αναλάβουν το έργο. Θες να χτίσεις το σπίτι μου, πολιτικέ μου; Δείξε μου μέχρι και τα σχέδια για τα κάγκελα. Αλλιώς δεν παίρνεις τη δουλειά.
Κάθε φορά που προτείνω δομικές μεταρρυθμίσεις, σκάνε οι κομματικοί καλοθελητές και επισείουν τον κίνδυνο γενικευμένης αναταραχής, επιβολής απαγορεύσεων και κατασταλτικών μέτρων, για να καταλήξουν στο κλασικό «αυτά δεν γίνονται». Γίνονται, χωρίς συγκρούσεις και χωρίς «κιχ», αν αλλάξουμε τους κανόνες του πολιτικού παιχνιδιού και αναγκάσουμε τους πολιτικούς να γίνουν επαγγελματίες — όπως τα γραφεία που μελέτησαν το Μουσείο της Ακρόπολης. Θέλετε να κυβερνήσετε; Πείτε μας πώς θα το κάνετε.
Επειδή έρχονται εκλογές και το πολιτικό παραμύθι έχει φτάσει στη στρατόσφαιρα, είναι ευκαιρία να αρχίσουμε τώρα. Ο λαϊκισμός αναπτύσσεται σε οικοσύστημα ασάφειας, ανευθυνότητας και ατιμωρησίας. Θες να πεθάνει; Σταμάτα να τον τρέφεις. Η πρότασή μου δεν είναι δεξιά ή αριστερή — είναι όρος εθνικής επιβίωσης. Πριν αποκτήσουμε θέση στο μουσείο των εξαφανισμένων πολιτισμών, με προδιαγραφές που θα γράψουν άλλοι.
Ο Θάνος Τζήμερος είναι επιχειρηματίας, πρώην πρόεδρος της «Δημιουργίας Ξανά».
