Σε μια σαφή μετατόπιση πολιτικής προχωρά το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, εγκαταλείποντας σταδιακά τη λογική των πλήρων αποκρατικοποιήσεων για τις λεγόμενες «στρατηγικές» ΔΕΚΟ. Το νέο μοντέλο προβλέπει πιο ενεργή παρουσία του Δημοσίου σε επιχειρήσεις κρίσιμης σημασίας, ειδικά σε τομείς που συνδέονται με την ενέργεια, τις υποδομές και την ασφάλεια της χώρας.
Η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται σε τροπολογία που ενσωματώθηκε σε νομοσχέδιο του ΥΠΕΘΟ, με την οποία το κράτος αποκτά τη δυνατότητα να συμμετέχει ενεργά στις αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου εισηγμένων δημόσιων επιχειρήσεων, διατηρώντας τα ποσοστά του όπου κρίνεται ότι υπάρχει στρατηγικό αποτύπωμα στην οικονομία.
Η νέα γραμμή πολιτικής δεν αποτελεί θεωρητική προσέγγιση, αλλά ήδη εφαρμόζεται στην πράξη. Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει τη συμμετοχή της στην ΑΜΚ της ΔΕΗ, ενώ αντίστοιχη στάση αναμένεται να τηρηθεί και στην επικείμενη αύξηση κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ, που εκτιμάται ότι θα φτάσει περίπου το 1 δισ. ευρώ.
Το νέο μοντέλο κρατικής παρουσίας
Κατά την παρουσίαση της νέας φιλοσοφίας στη Βουλή, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, υπογράμμισε ότι το κράτος καλείται πλέον να παίξει πιο ουσιαστικό ρόλο σε τομείς υψηλής στρατηγικής σημασίας. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι οικονομίες που θα αντέξουν τις επόμενες δεκαετίες είναι εκείνες που θα επιτρέπουν στην αγορά να λειτουργεί ελεύθερα, διατηρώντας ταυτόχρονα τη δυνατότητα κρατικής παρέμβασης όπου απαιτείται μακροπρόθεσμος σχεδιασμός.
Η φιλοσοφία αυτή αφορά κυρίως επιχειρήσεις που διαθέτουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά τους ή επηρεάζουν άμεσα κρίσιμες λειτουργίες της χώρας. Ενέργεια, δίκτυα μεταφοράς, ύδρευση και υποδομές βρίσκονται στο επίκεντρο του νέου σχεδιασμού.
Στο κυβερνητικό επιτελείο θεωρούν ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις, η ενεργειακή ασφάλεια και η ανάγκη για μεγάλες επενδύσεις δημιουργούν ένα νέο περιβάλλον, στο οποίο το Δημόσιο δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στον ρόλο του ρυθμιστή. Αντίθετα, επιδιώκεται η διατήρηση ουσιαστικής επιρροής σε επιχειρήσεις που επηρεάζουν την αναπτυξιακή πορεία της χώρας.
Οι κινήσεις σε ΔΕΗ και ΑΔΜΗΕ
Η περίπτωση της ΔΕΗ θεωρείται χαρακτηριστική της νέας στρατηγικής. Η εταιρεία έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς ομίλους της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με ισχυρή παρουσία όχι μόνο στην ηλεκτρική ενέργεια αλλά και στις τηλεπικοινωνίες μέσω της θυγατρικής FiberGrid.
Το επενδυτικό πλάνο της επιχείρησης προβλέπει επέκταση των οπτικών ινών σε περίπου 3,8 εκατ. νοικοκυριά και επιχειρήσεις έως το 2028, ενώ ήδη το δίκτυό της καλύπτει περίπου 1 εκατ. συνδέσεις και έχει περάσει από περισσότερα από 1,7 εκατ. σημεία. Παράλληλα, η ΔΕΗ εξετάζει την περαιτέρω επέκτασή της στην αγορά τηλεπικοινωνιών, ακόμη και στον χώρο της κινητής τηλεφωνίας.
Αντίστοιχα, στον ΑΔΜΗΕ, η σχεδιαζόμενη αύξηση κεφαλαίου ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ συνδέεται με μεγάλα έργα ηλεκτρικών διασυνδέσεων και επενδύσεις που σχετίζονται με την ενεργειακή μετάβαση και την ασφάλεια του δικτύου.
Στο κυβερνητικό επιτελείο εκτιμούν ότι τέτοιες επιχειρήσεις δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά με όρους ιδιωτικοποιήσεων, καθώς λειτουργούν ως κρίσιμοι μοχλοί οικονομικής και γεωπολιτικής σταθερότητας.
Στροφή από τις αποκρατικοποιήσεις
Η νέα προσέγγιση σηματοδοτεί ουσιαστικά απομάκρυνση από το μοντέλο που κυριάρχησε τα προηγούμενα χρόνια, όταν το βάρος έπεφτε κυρίως στη μείωση της κρατικής συμμετοχής στις δημόσιες επιχειρήσεις.
Πλέον, το ΥΠΕΘΟ φαίνεται να υιοθετεί ένα πιο ευρωπαϊκό μοντέλο κρατικής παρουσίας, παρόμοιο με αυτό που εφαρμόζεται σε αρκετές μεγάλες οικονομίες της Ε.Ε., όπου το κράτος διατηρεί στρατηγικά ποσοστά σε επιχειρήσεις που επηρεάζουν την ενεργειακή επάρκεια, τις μεταφορές ή τις βασικές υποδομές.
Η αλλαγή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι επενδυτικές ανάγκες στον ενεργειακό τομέα αυξάνονται ραγδαία. Η πράσινη μετάβαση, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και τα νέα δίκτυα απαιτούν κεφάλαια πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ η ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών ενίσχυσε την άποψη ότι τα κράτη πρέπει να διατηρούν ισχυρό ρόλο σε κρίσιμες υποδομές.
Παράλληλα, η κυβέρνηση θεωρεί ότι μέσω της συμμετοχής σε αυξήσεις κεφαλαίου μπορεί να προστατεύσει καλύτερα τη θέση του Δημοσίου σε εταιρείες που διαδραματίζουν κομβικό ρόλο στην οικονομία, χωρίς να ανακόπτεται η προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων.
Το μήνυμα προς τις αγορές
Η νέα στρατηγική του ΥΠΕΘΟ επιχειρεί να στείλει διπλό μήνυμα προς τις αγορές και τους επενδυτές. Από τη μία πλευρά, η κυβέρνηση δηλώνει ότι παραμένει προσηλωμένη στην ανάπτυξη και στη συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα. Από την άλλη, ξεκαθαρίζει ότι σε κρίσιμους τομείς το κράτος θα συνεχίσει να έχει ενεργό ρόλο και ουσιαστική παρουσία.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, ο στόχος δεν είναι η επιστροφή σε παλαιά μοντέλα κρατισμού, αλλά η δημιουργία ενός ευέλικτου πλαισίου στο οποίο το Δημόσιο θα μπορεί να στηρίζει επενδύσεις στρατηγικής σημασίας, προστατεύοντας παράλληλα το δημόσιο συμφέρον.
Η στροφή αυτή αναμένεται να επηρεάσει συνολικά τον χάρτη των δημόσιων επιχειρήσεων τα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η ενέργεια, οι τηλεπικοινωνίες και οι υποδομές, όπου οι επενδύσεις και οι γεωπολιτικές ισορροπίες αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία.
