Η μηνιγγίτιδα είναι φλεγμονή των μηνίγγων, των προστατευτικών μεμβρανών που περιβάλλουν τον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό, και συνήθως προκύπτει από λοιμώδη αίτια.

Γράφει η Δρ. Ηλιάνα Παντελίδου, Παθολόγος, Διευθύντρια Παθολογικής Κλινικής, Ιατρικό Ψυχικού

Είδη και σοβαρότητα

Δεν είναι όλες οι μορφές μηνιγγίτιδας εξίσου επικίνδυνες. Η ιογενής μηνιγγίτιδα, η πιο συχνή μορφή, είναι κατά κανόνα ήπια και αυτοϊώμενη και έχει καλή πρόγνωση χωρίς ειδική θεραπεία. Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα, αντίθετα, είναι σπανιότερη αλλά πολύ σοβαρή· αποτελεί επείγουσα ιατρική κατάσταση που μπορεί να απειλήσει τη ζωή εάν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα.

Αιτίες

Οι πιο συνηθισμένοι βακτηριακοί αιτιολογικοί παράγοντες είναι ο πνευμονιόκοκκος, ο μηνιγγιτιδόκοκκος και ο αιμόφιλος. Σπανιότερα αιτία μπορεί να αποτελέσουν μύκητες, παράσιτα ή το μυκοβακτηρίδιο της φυματίωσης, κυρίως σε άτομα με ανοσοκαταστολή ή χρόνια νοσήματα.

Η ιογενής μηνιγγίτιδα οφείλεται συχνότερα σε εντεροϊούς, οι οποίοι μεταδίδονται εύκολα μεταξύ παιδιών και νεαρών ενηλίκων και είναι πιο συχνοί τους θερινούς μήνες. Επίσης ενίοτε εμπλέκονται ερπητοϊοί και, πιο σπάνια, οι ιοί της παρωτίτιδας και της ιλαράς.

Πώς μεταδίδεται

Η μετάδοση γίνεται κυρίως με σταγονίδια του αναπνευστικού — μέσω βήχα, φτερνίσματος ή στενής επαφής με μολυσμένο άτομο. Ο συγχρωτισμός σε κλειστούς χώρους, όπως σχολεία, στρατώνες ή φοιτητικές εστίες, αυξάνει τον κίνδυνο διασποράς. Σημαντικό είναι ότι ορισμένα άτομα μπορούν να φέρουν τα βακτήρια χωρίς να εμφανίζουν συμπτώματα και να τα μεταδίδουν σε άλλους.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα ξεκινούν συνήθως αιφνίδια και περιλαμβάνουν υψηλό πυρετό, έντονο πονοκέφαλο, δυσκαμψία αυχένα, φωτοφοβία, ναυτία και έμετο. Σε βαρύτερες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν σύγχυση, διαταραχές της συνείδησης, σπασμοί ή ακόμα και κώμα.

Στην μηνιγγιτιδοκοκκική λοίμωξη είναι πιθανό να εμφανιστεί χαρακτηριστικό αιμορραγικό εξάνθημα. Στα βρέφη τα συμπτώματα είναι συχνά μη ειδικά — ευερεθιστότητα, μειωμένη σίτιση και υπνηλία — πράγμα που δυσχεραίνει την έγκαιρη αναγνώριση.

Διάγνωση και θεραπεία

Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εικόνα σε συνδυασμό με εργαστηριακές εξετάσεις. Η οσφυονωτιαία παρακέντηση παραμένει η θεμελιώδης διαγνωστική εξέταση, καθώς επιτρέπει την ανάλυση του εγκεφαλονωτιαίου υγρού και τη διάκριση μεταξύ βακτηριακής και ιογενούς μορφής.

Η βακτηριακή μηνιγγίτιδα απαιτεί άμεση νοσηλεία και ταχεία έναρξη ενδοφλέβιας αντιβιοτικής αγωγής, συχνά πριν επιβεβαιωθεί πλήρως η διάγνωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις χορηγούνται και κορτικοστεροειδή για την ανάσχεση της φλεγμονής και την πρόληψη επιπλοκών. Η έγκαιρη αντιμετώπιση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την πρόγνωση.

Η ιογενής μορφή αντιμετωπίζεται κυρίως υποστηρικτικά — ανάπαυση, ενυδάτωση και αναλγητικά — ενώ αντιική θεραπεία ενδείκνυται μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως σε λοιμώξεις από ερπητοϊούς.

Επιπλοκές και πρόληψη

Οι επιπλοκές παρατηρούνται κυρίως στις βακτηριακές μορφές και μπορεί να περιλαμβάνουν απώλεια ακοής, νευρολογικά ελλείμματα, μαθησιακές δυσκολίες, επιληπτικές κρίσεις και κινητικές διαταραχές. Σε βαριές περιπτώσεις υπάρχει κίνδυνος σηψαιμίας και πολυοργανικής ανεπάρκειας.

Τα μέτρα προφύλαξης δεν είναι αναγκαία για όλες τις μορφές. Στην ιογενή μηνιγγίτιδα συνήθως αρκούν τα βασικά μέτρα υγιεινής. Όταν πρόκειται για βακτηριακή μηνιγγίτιδα — ειδικά μηνιγγιτιδόκοκκο — συνιστάται προφυλακτική αντιβιοτική αγωγή σε άτομα που είχαν στενή επαφή με τον ασθενή (π.χ. μέλη οικογένειας ή συγκάτοικοι). Δεν απαιτείται ευρεία απολύμανση χώρων, καθώς τα μικρόβια δεν επιβιώνουν για πολύ στο περιβάλλον· επαρκούν καθαριότητα και καλός αερισμός.

Ο εμβολιασμός είναι το σημαντικότερο μέτρο πρόληψης για τις σοβαρές βακτηριακές μορφές. Υπάρχουν εμβόλια έναντι του πνευμονιόκοκκου, του μηνιγγιτιδόκοκκου και του αιμόφιλου, τα οποία έχουν μειώσει σημαντικά την επίπτωση της νόσου. Επιπλέον, η τήρηση κανόνων υγιεινής — συχνό πλύσιμο χεριών, αποφυγή στενής επαφής με άτομα που νοσούν — και η έγκαιρη ιατρική εκτίμηση όταν προκύπτουν ύποπτα συμπτώματα συμβάλλουν στον περιορισμό της μετάδοσης και στην προστασία της δημόσιας υγείας.

Διαβάστε περισσότερα άρθρα για θέματα που αφορούν την υγεία σας, εδώ

Φωτογραφία: istock