Η φορολογική ανταγωνιστικότητα πρέπει να μετατραπεί σε στρατηγικό εργαλείο για την ανάπτυξη και την προσέλκυση επενδύσεων.
Του Ιωάννη Δ. Σαρακάκη*
Για χρόνια η συζήτηση στη χώρα γύριζε κυρίως γύρω από τη δημοσιονομική ανάγκη: πώς θα αυξηθούν τα έσοδα, πώς θα καλυφθούν οι υποχρεώσεις του κράτους και πώς θα εξασφαλιστεί η συμμόρφωση. Αυτό παραμένει κρίσιμο, αλλά σήμερα δεν αρκεί.
Φορολογική ανταγωνιστικότητα και ρόλος της πολιτικής
Η φορολογική πολιτική δεν είναι μόνο εργαλείο είσπραξης. Διαμορφώνει επενδυτικές επιλογές, την ανάπτυξη των επιχειρήσεων, την προσέλκυση εργαζομένων και την περιφερειακή ανταγωνιστικότητα, καθώς και την εμπιστοσύνη πολιτών και επιχειρήσεων προς το κράτος. Σημαντικά βήματα έχουν γίνει: η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης, η ενίσχυση της ηλεκτρονικής συμμόρφωσης, η αξιοποίηση δεδομένων και οι προσπάθειες περιορισμού της φοροδιαφυγής έχουν αλλάξει ουσιαστικά τη σχέση επιχειρήσεων και φορολογικής αρχής.
Αυτές οι μεταρρυθμίσεις δεν είναι απλώς τεχνικές παρεμβάσεις — δημιουργούν προϋποθέσεις για πιο δίκαιο, διαφανές και αποτελεσματικό περιβάλλον. Το επόμενο βήμα είναι να μεταβούμε από φορολογική προσαρμογή σε φορολογική ανταγωνιστικότητα.
Προβλεψιμότητα και επενδυτικό περιβάλλον
Σε μια οικονομία που διεκδικεί επενδύσεις και καλύτερες θέσεις εργασίας, το φορολογικό πλαίσιο πρέπει να λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας και εμπιστοσύνης. Οι επιχειρήσεις δεν ζητούν μόνο χαμηλότερους φόρους: θέτουν ως προτεραιότητα καθαρούς κανόνες, απλές διαδικασίες και προβλεψιμότητα στον χρόνο. Η φορολογική ασφάλεια αποτελεί σήμερα επενδυτικό κριτήριο. Όταν μια εταιρεία σχεδιάζει μεγάλη επένδυση ή μια περιφερειακή εγκατάσταση, χρειάζεται να γνωρίζει εκ των προτέρων το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, εργαλεία όπως το tax ruling προσφέρουν σαφήνεια και προβλεψιμότητα πριν από κρίσιμες επιχειρηματικές αποφάσεις.
Εμπιστοσύνη, διαφάνεια και δημόσια διοίκηση
Το ζητούμενο δεν είναι η δημιουργία εξαίρεσεων αλλά ενός περιβάλλοντος εμπιστοσύνης: ένα κράτος που απαντά γρήγορα, καθαρά και δεσμευτικά στα εύλογα ερωτήματα των επιχειρήσεων μειώνει την αβεβαιότητα, περιορίζει το διοικητικό κόστος και ενισχύει την επενδυτική ελκυστικότητα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η φορολογία της εργασίας. Η Ελλάδα πρέπει να προσελκύσει, να αναπτύξει και να διατηρήσει ταλέντο. Σε περίοδο έντονης διεθνούς κινητικότητας το συνολικό κόστος εργασίας είναι κρίσιμο στοιχείο ανταγωνιστικότητας και αφορά τα εισοδήματα, την παραγωγικότητα και τη δυνατότητα ένταξης στη νέα οικονομία της γνώσης.
Περιφερειακή διάσταση: Θεσσαλονίκη και Βόρεια Ελλάδα
Η συζήτηση συνδέεται άμεσα με την περιφερειακή ανάπτυξη: Θεσσαλονίκη και Βόρεια Ελλάδα μπορούν να λειτουργήσουν ως κόμβος επιχειρηματικότητας, καινοτομίας, logistics, ενέργειας και διασυνοριακής συνεργασίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Αυτό απαιτεί φορολογικό και ρυθμιστικό πλαίσιο που δεν αποθαρρύνει αλλά επιταχύνει την ανάπτυξη.
Τα φορολογικά κίνητρα έχουν ρόλο, αρκεί να είναι στοχευμένα, μετρήσιμα και συνδεδεμένα με συγκεκριμένους αναπτυξιακούς στόχους: επενδύσεις στην καινοτομία, ενίσχυση της μεταποίησης, ψηφιακός μετασχηματισμός των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, εξωστρέφεια, πράσινη μετάβαση και δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας.
Κίνητρα για καινοτομία και ψηφιοποίηση
Η καινοτομία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: η χώρα διαθέτει ανθρώπινο κεφάλαιο, ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και δυναμικές επιχειρήσεις, αλλά η εμπορική αξιοποίηση της γνώσης παραμένει πρόκληση. Ένα πιο αποτελεσματικό σύστημα φορολογικών κινήτρων για έρευνα και ανάπτυξη, μαζί με καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και απλούστερες διαδικασίες, μπορεί να γεφυρώσει αυτό το κενό.
Παράλληλα, η ψηφιοποίηση της φορολογικής διοίκησης πρέπει να συνεχιστεί ώστε να υπηρετεί τη συμμόρφωση και την επιχειρηματική λειτουργία: ηλεκτρονική τιμολόγηση, ψηφιακή διακίνηση παραστατικών, διασύνδεση συστημάτων και αξιοποίηση νέων τεχνολογιών μπορούν να περιορίσουν τη φοροδιαφυγή, να μειώσουν τη γραφειοκρατία και να δημιουργήσουν ισότιμους όρους ανταγωνισμού. Η τεχνολογία όμως πρέπει να συνοδεύεται από απλότητα και να μην μεταφέρει την πολυπλοκότητα από το χαρτί στην οθόνη.
Τέσσερις αρχές για τη φορολογική πολιτική
Στο επίκεντρο όλων βρίσκεται η εμπιστοσύνη: των πολιτών ότι το φορολογικό βάρος κατανέμεται δίκαια, των επιχειρήσεων ότι η συνέπεια αναγνωρίζεται, των επενδυτών ότι οι κανόνες δεν αλλάζουν αιφνιδιαστικά και της Πολιτείας ότι ένα πιο συνεργατικό μοντέλο με την αγορά μπορεί να αποδώσει περισσότερο από τη μονιμότητα της καχυποψίας.
Η φορολογική πολιτική της επόμενης ημέρας πρέπει να βασιστεί σε τέσσερις αρχές: σταθερότητα, απλότητα, δικαιοσύνη και αναπτυξιακή στόχευση. Σταθερότητα γιατί οι επενδύσεις χρειάζονται ορίζοντα, απλότητα γιατί η πολυπλοκότητα είναι κόστος, δικαιοσύνη γιατί χωρίς κοινωνική αποδοχή καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να σταθεί και αναπτυξιακή στόχευση γιατί η φορολογία πρέπει να συνδέεται με το μέλλον της οικονομίας.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε καμπή όπου μπορεί να διεκδικήσει αναβαθμισμένο ρόλο στην περιοχή. Για να τα καταφέρει χρειάζεται φορολογικό πλαίσιο που να αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα: να ενισχύει την παραγωγή, να στηρίζει τη συνέπεια, να προσελκύει επενδύσεις και να δημιουργεί προϋποθέσεις βιώσιμης ανάπτυξης.
Η συζήτηση για τη φορολογία είναι, στο βάθος, συζήτηση για το είδος της οικονομίας που επιθυμούμε: μια οικονομία που περιορίζεται στη διαχείριση υποχρεώσεων ή μια οικονομία που επενδύει στην εμπιστοσύνη, στην καινοτομία και στην εξωστρέφεια. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό την αναπτυξιακή πορεία της χώρας τα επόμενα χρόνια.
Ο Ιωάννης Δ. Σαρακάκης είναι Πρόεδρος του Ελληνο-Αμερικανικού Εμπορικού Επιμελητηρίου.
