Το διωγμός δια της αδιαφορίας είναι η κεντρική προειδοποίηση αυτού του κειμένου και δείχνει πώς η γνώση χωρίς συνέχεια μετατρέπεται σε ήττα.
Η Ιστορία δεν κρατάει μνήμη μόνο για τις νίκες. Θυμάται και τις στιγμές όπου υπήρχε γνώση αλλά έλειπε η συνέχεια, υπήρχε επινόηση αλλά όχι η βούληση, υπήρχε πλεονέκτημα αλλά όχι η ηγεσία που θα το μετέτρεπε σε εθνική ισχύ.
Η πορεία της Βυζαντινή Αυτοκρατορία με το Υγρό Πυρ και αργότερα με τον Ουρβανός αποτελεί ίσως από τα πιο διδακτικά παραδείγματα καινοτομίας χωρίς στρατηγική. Με απλά λόγια: “όταν δεν πληρώνεις τον δικό σου Ουρβανό, πληρώνεις το τίμημα της ήττας“.
Υγρό Πυρ και σημασία
Το Υγρό Πυρ δεν ήταν απλά ένα όπλο της εποχής του. Ήταν τεχνολογικό επίτευγμα που έδινε επιχειρησιακή υπεροχή και συνέβαλε καθοριστικά στη μακροβιότητα της Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Το πιο σημαντικό δεν ήταν μόνο η φονικότητά του, αλλά ότι η αυτοκρατορία το ενέταξε σε κουλτούρα μυστικότητας, τεχνικής εξειδίκευσης και λειτουργικής αξιοποίησης. Αυτό διακρίνει τα κράτη που γίνονται ισχυρά από τα κράτη που απλώς έχουν ιδέες.
Τα σοβαρά κράτη προστατεύουν, χρηματοδοτούν, δοκιμάζουν και μετατρέπουν την καινοτομία σε αποτροπή, ισχύ και διάρκεια. Όταν όμως σταματά η παραγωγή του επόμενου τεχνολογικού επιτεύγματος, αρχίζει η παρακμή.
Ο Ουρβανός και η απώλεια
Ο Ουρβανός ήταν μηχανικός, τεχνικός νους και άνθρωπος της εφαρμογής. Πρότεινε τη γνώση του πρώτα στους Βυζαντινούς. Δεν αξιοποιήθηκε ούτε στηρίχθηκε ούτε χρηματοδοτήθηκε.
Και τότε έκανε αυτό που κάνει κάθε δημιουργός όταν συναντά αδράνεια: πήγε εκεί όπου υπήρχε βούληση, ηγεσία, πόροι και ξεκάθαρες αποφάσεις. “Πήγε στον αντίπαλο”. Αυτή ίσως είναι η σκληρότερη φράση ολόκληρης της ιστορίας. “Ο άνθρωπος που θα μπορούσε να ενισχύσει την άμυνά σου, τελικά οπλίζει εκείνον που θα σε συντρίψει”.
Αυτή δεν είναι απλά αποτυχία. Είναι αποτυχία αναγνώρισης αξίας, αποτυχία ιεράρχησης προτεραιοτήτων και αποτυχία λόγω έλλειψης θεσμικής νοημοσύνης.
Διωγμός δια της αδιαφορίας σήμερα
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο ελληνικό δίδαγμα για το σήμερα: η Ελλάδα μιλά συχνά για καινοτομία επιφανειακά, την κάνει σκηνικό, τίτλο και στολίδι δημόσιου λόγου, αντί για εργαλείο ισχύος.
Η καινοτομία δεν είναι λέξη κύρους, δεν είναι δημόσιες σχέσεις, φωτογραφία ή εκδήλωση. Είναι σκληρή θεσμική υπόθεση, επιλογή ισχύος και απόφαση επιβίωσης.
Είναι η ικανότητα να ξεχωρίζεις έγκαιρα ποιος αξίζει και μπορεί να ηγηθεί, ποια ιδέα αξίζει προστασία, ποια τεχνολογία χρηματοδότηση, ποιος άνθρωπος πρέπει να μείνει στη δική σου πλευρά πριν τον διώξει η εδώ αδιαφορία.
Πώς χάνουμε τα μυαλά μας
Συχνά η χώρα δεν διώχνει τα καλύτερα μυαλά με σύγκρουση, αλλά με σιωπή και αδράνεια: Τα διώχνει με κάτι πιο εκλεπτυσμένο και πιο καταστροφικό! …με διωγμό δια της αδιαφορίας.
Θα μπορούσε να αναφερθεί η περίπτωση ενός Έλληνα κορυφαίου επιστήμονα και στελέχους διοίκησης που μεγαλουργεί στο εξωτερικό, προσκεκλημένος κυβερνήσεων, τιμηθείς διεθνώς, έχει λάβει δύο παγκόσμια βραβεία καινοτομίας ως επικεφαλής της Μεγάλη Βρετανία, έχει βραβευθεί για την καινοτομία στην Ασία και την Αφρική και έχει τιμηθεί από Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών στην αίθουσα τιμών του Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη …για την καινοτομία! …αλλά όχι στην Ελλάδα!
Σύγκριση θεσμών και ρόλων
Το Βυζάντιο μεγαλούργησε όταν παρήγαγε Υγρό Πυρ. Και κατέρρευσε όταν δεν μπόρεσε να κρατήσει τον Ουρβανός. Οι Έλληνες Ουρβανοί, δυστυχώς, είναι πολλοί.
Αν θέλουμε πρότυπο, κοιτάζουμε το Ισραήλ, όπου η τεχνολογία είναι οργανωμένο αποτέλεσμα θεσμών, ταχύτητας, χρηματοδότησης και στρατηγικής κουλτούρας από νωρίς. Η σύγκριση με την Ελλάδα είναι σκληρή, αλλά …ακριβώς γι’ αυτό είναι χρήσιμη.
Η σύγκριση περιλαμβάνει παράγοντες όπως: στρατηγική λογική κράτους, ρόλος κράτους, χρηματοδοτική αρχιτεκτονική, κουλτούρα επιχειρηματικού ρίσκου, σχέση θεσμών με τεχνολογία, ταχύτητα λήψης αποφάσεων, οικοσύστημα επιχειρήσεων και κεφαλαίων, υψηλή τεχνολογία, ακαδημαϊκές αποσχίσεις και μεταφορά τεχνολογίας. Στο Ισραήλ οι απαντήσεις είναι πιο οργανωμένες και εξωστρεφείς· στην Ελλάδα παραμένει αποσπασματική και διοικητικά βαριά.
Πέντε μαθήματα
Πρώτον, δεν χρειάζεται γενικώς “περισσότερη καινοτομία” αλλά στοχευμένη καινοτομία για κρίσιμα προβλήματα. Το Υγρό Πυρ δεν γεννήθηκε για να εντυπωσιάσει αλλά για να σώσει.
Δεύτερον, τα ταλέντα μένουν σε ένα οικοσύστημα όταν υπάρχει σοβαρότητα: μηχανισμός δοκιμής, χρηματοδότησης, αξιολόγησης και απορρόφησης.
Τρίτον, καινοτομία χωρίς κρατική ικανότητα εφαρμογής είναι ψευδαίσθηση: χρειάζονται δομές που περνούν την ιδέα στη δοκιμή και από εκεί στην παραγωγή και στην επιχειρησιακή αξιοποίηση.
Χρηματοδότηση και πολιτική βούληση
Τέταρτον, το κράτος πρέπει να μάθει να χρηματοδοτεί αυτό που δεν είναι ακόμη τέλειο αλλά μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο. Οι μεγάλες μεταβολές έρχονται με αβεβαιότητα, κόστος και δοκιμές.
Πέμπτον, η Ελλάδα πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει την καινοτομία ως παράρτημα επικοινωνίας. Είναι ο πυρήνας μελλοντικής ισχύος και όχι υποσημείωση της εικόνας μας.
Η Ιστορία του Υγρού Πυρός και του Ουρβανός δεν λέει μόνο ότι η καινοτομία είναι σημαντική. Η Ιστορία αυτή μας λέει κάτι πολύ πιο σκληρό, …ότι η καινοτομία αφορά μόνον όσους έχουν τη διοικητική ευφυΐα να την αναγνωρίσουν, τη θεσμική σοβαρότητα να τη στηρίξουν και την πολιτική βούληση να την εντάξουν σε μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική.
Όλα τα άλλα είναι αυτάρεσκος θόρυβος.
Και όταν η Ιστορία στέλνει τον λογαριασμό, …δεν έχει παραλήπτη ένα ή δυό πρόσωπα, γραφεία ή υπουργεία, …έχει παραλήπτη όλους μας, …στο διηνεκές.
*Ο Δημήτρης Παπασωτηρίου (dpapasot@otenet.gr) έχει εξαντλήσει ιεραρχία οργανισμών και επιχειρήσεων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα από τις θέσεις Γενικού Διευθυντή, Προέδρου και Αναπληρωτή Προέδρου.
Σήμερα είναι Γενικός Διευθυντής της εταιρείας Digicom Systems AE, καθώς και Σύμβουλος Επιχειρήσεων σε θέματα Επιχειρησιακής Στρατηγικής και Εφοδιαστικής Αλυσίδας με την εταιρεία Beyond the BEST IKE.
Παράλληλα σήμερα είναι:
•Αντιπρόεδρος του ILME – Institute Logistics Management Ελλάδας,
•Α/Μέλος ΔΣ της ΕΑΣΕ – Ένωσης Ανωτάτων Στελεχών Επιχειρήσεων,
•Μέλος της Επιστημονικής Ομάδας του ΣΕΟΔΙ – Σύνδεσμος Ελλήνων Οικονομικών Διευθυντών
•Ιδρυτικό μέλος της AKA – Αθήνα Καλεί Αθήνα (Athens Calls Athens)
Είναι εφευρέτης, κάτοχος 2 βασικών πτυχίων, 4 μεταπτυχιακών και ολοκληρώνει το Διδακτορικό του στο Πανεπιστήμιο Πειραιά. Έχει εμπειρία ολοκλήρωσης 350+ Projects σε 7 χώρες και έχει εκπαιδεύσει περισσότερα από 8.500 στελέχη επιχειρήσεων.
