Ο βιολόγος Ηλίας Στραχίνης αναλύει τα προληπτικά μέτρα, τις ορθές πρώτες βοήθειες μετά από δάγκωμα και καταρρίπτει μύθους γύρω από την υποτιθέμενη αύξηση των φιδιών στην Ελλάδα.
Όσοι ζουν, κινούνται ή εργάζονται στην ύπαιθρο μπορούν να λάβουν απλά αλλά αποτελεσματικά μέτρα ώστε να αποφύγουν ένα δάγκωμα ή να μειώσουν τον κίνδυνο του. Σύμφωνα με τον Ηλία Στραχίνη, υποψήφιο διδάκτορα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ενδεικτικά μέτρα είναι η χρήση σκληρού και ψηλού υποδήματος που καλύπτει τον αστράγαλο και η χρήση γαντιών, κατά προτίμηση συγκόλλησης, σε χειρωνακτικές εργασίες στη φύση.
Ο ίδιος συστήνει προσοχή στο πού βάζουμε τα χέρια και τα πόδια μας. Οι πεζοπόροι καλό είναι να κινούνται σε καθαρά, ανοιχτά μονοπάτια και να αποφεύγουν το περπάτημα μέσα στα χόρτα, ιδίως αν φορούν χαμηλά παπούτσια.
Απλές προφυλάξεις
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο κ. Στραχίνης διευκρινίζει ότι υπάρχουν φίδια με επικίνδυνο δάγκωμα που φέρουν δηλητήριο και το δάγκωμά τους μπορεί να είναι δυνητικά θανατηφόρο, γι’ αυτό οφείλουμε να τηρούμε πολύ απλά μέτρα ασφαλείας.
Ταυτόχρονα τονίζει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν αύξηση των φιδιών στην Ελλάδα ή αλλού. Αντίθετα, όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι τα ερπετά και άλλες ομάδες ζώων ακολουθούν φθίνουσα πληθυσμιακή πορεία εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και της κλιματικής αλλαγής.
Πότε υπάρχει κίνδυνος;
Στην ερώτηση «πότε υπάρχει κίνδυνος», ο κ. Στραχίνης απαντά ότι κινδυνεύουμε να δαγκωθούμε από οχιά μόνο όταν τη πιάσουμε, την πατήσουμε ή την πλησιάσουμε πολύ κοντά, ιδίως όταν αυτή μας προειδοποιεί με συριγμό. Όπως επισημαίνει, στην άγρια φύση η αρπαγή σημαίνει θάνατο, οπότε η οχιά αμύνεται και δεν επιτίθεται.
Δεν πρόκειται για φίδια που στήνουν ενέδρα ή έρχονται ειδικά επάνω μας για να δαγκώσουν. Θα δαγκώσουμε μόνο αν τα αρπάξουμε επίτηδες ή κατά λάθος, αν τα πατήσουμε ή αν τα πλησιάσουμε σε απόσταση μερικών εκατοστών ενώ αυτά προειδοποιούν με συριγμό.
Οδηγίες για μετά το δάγκωμα
Ακόμη και μετά από ένα δάγκωμα, οι πρώτες ενέργειες έχουν καθοριστική σημασία. Ο κ. Στραχίνης προειδοποιεί ότι στο διαδίκτυο κυκλοφορούν πολλές ανακριβείς ή απαρχαιωμένες οδηγίες. Οι τελευταίες επικαιροποιημένες κατευθύνσεις, σύμφωνες με τις οδηγίες του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα της σχετικής επιστημονικής κοινότητας, προβλέπουν συγκεκριμένα βήματα που πρέπει να ακολουθηθούν.
Να παραμείνει ψύχραιμος ο τραυματίας.
Να μην περπατήσει κιόλας.
Να μην οδηγήσει.
Να μεταφερθεί σε νοσοκομείο το συντομότερο δυνατό.
Να μην δεθεί σφιχτά το δαγκωμένο μέλος.
Να κρατηθεί ακίνητο το τραυματισμένο μέλος.
Να μην σκιστεί το δέρμα και να μην ρουφηχτεί το δηλητήριο.
Να μην εφαρμοστεί πάγος στην περιοχή του δήγματος.
Να μην ληφθούν παυσίπονα ή αλκοόλ (εκτός από παρακεταμόλη).
Να μην χρησιμοποιηθούν συσκευές άντλησης δηλητηρίου.
Να καλέσουν άμεσα ασθενοφόρο στο 166 ή το 112.
Κρίσιμο το πρώτο διάστημα
«Είναι πολύ κρίσιμο το στάδιο που μεσολαβεί μεταξύ του δαγκώματος και της διακομιδής στο νοσοκομείο», τονίζει ο κ. Στραχίνης. Λάθος κινήσεις μπορούν να θέσουν πραγματικά σε κίνδυνο τη ζωή μας. Ιδιαίτερα επικίνδυνες θεωρούνται οι σφιχτές περιδέσεις, το σκίσιμο του δέρματος, το ρούφηγμα, ο πανικός και το περπάτημα μετά το δάγκωμα.
Στατιστικά στοιχεία
Σε επίπεδο αριθμών, όπως αναφέρει ο κ. Στραχίνης, κάθε χρόνο καταγράφονται έως διακόσια δαγκώματα από φίδια στην Ελλάδα. Ο αριθμός των θανάτων είναι πολύ χαμηλός: περίπου ένας θάνατος ανά 500 περιστατικά, συνήθως σε ανθρώπους με επιβαρυμένη υγεία ή σε περιπτώσεις λανθασμένων ενεργειών κατά τις πρώτες βοήθειες και τη θεραπεία.
Ο κ. Στραχίνης επισημαίνει ιδιαίτερα τους αγρότες που πολλές φορές εργάζονται χωρίς τον απαραίτητο εξοπλισμό και σημειώνει ότι με τα κατάλληλα μέτρα προφύλαξης τα δαγκώματα μπορούν να μειωθούν σημαντικά.
Δεν υπάρχει αύξηση των φιδιών
Αναφορικά με την υπόθεση ότι πληθυσμοί φιδιών αυξάνονται, ο κ. Στραχίνης διευκρινίζει ότι δεν υπάρχει καμία μελέτη σε ευρύτερες περιοχές που να το επιβεβαιώνει. Η καταγραφή που πραγματοποίησε η Ελληνική Ερπετολογική Εταιρεία το 2023 και το 2024 στο πλαίσιο των υποχρεώσεων της χώρας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έδειξε καμία ένδειξη αύξησης των πληθυσμών.
Σε σύγκριση με την εποπτεία που είχε γίνει το 2014 και το 2015, σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρήθηκε μείωση και υποβάθμιση των βιοτόπων λόγω ανθρωπογενών παρεμβάσεων, ρύπανσης, εισαγωγής ξενικών ειδών και κλιματικής αλλαγής.
Παρεξήγηση και οικολογικός ρόλος
Ο αυξημένος αριθμός αναρτήσεων για φίδια στο διαδίκτυο μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση ότι οι πληθυσμοί έχουν αυξηθεί. Ο φόβος εντείνεται από την ύπαρξη φιδιών με επικίνδυνο δάγκωμα, αλλά ο κίνδυνος δεν είναι τόσο μεγάλος όσο συχνά φημολογείται, καθώς τα ζώα αυτά δεν είναι επιθετικά και το δηλητήριό τους δεν είναι τόσο καταστροφικό όσο πιστεύεται στην κοινή αντίληψη.
Υπάρχουν επίσης πολιτισμικές και συμβολικές αντιλήψεις που έχουν δαιμονοποιήσει το φίδι. «Τα φίδια δεν είναι κακά, δεν είναι ο δαίμονας, είναι ένα ζώο όπως όλα τα άλλα», σημειώνει ο κ. Στραχίνης, κάνοντας σύγκριση με άλλα ζώα χωρίς πόδια.
Όσον αφορά τον ρόλο τους στο οικοσύστημα, τα φιδιά είναι σημαντικά μέλη της βιολογικής ισορροπίας: λειτουργούν ως θηρευτές μικρότερων ειδών και ως θήραμα για μεγαλύτερους οργανισμούς, ενώ συμβάλλουν στον έλεγχο πληθυσμών τρωκτικών και ορισμένων εντόμων.
istock
