ανίχνευση έλλειψης ύπνου με δείγμα σάλιου φαίνεται να γίνεται πραγματικότητα, σύμφωνα με ερευνητές που εντόπισαν μοριακούς δείκτες στο σάλιο που διαφοροποιούνται ανάλογα με τη διάρκεια του ύπνου.
Σε μικρή δοκιμαστική μελέτη, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης ανέλυσαν δείγματα σάλιου και ανέπτυξαν ένα προγνωστικό μοντέλο που αναγνώρισε με 94% ακρίβεια τα δείγματα μετά από πλήρη έλλειψη ύπνου. Τα ευρήματά τους δημοσιεύθηκαν στην ιατρική επιθεώρηση Journal of Proteome Research.
Η ανάγκη για ένα αξιόπιστο, μη επεμβατικό τεστ προκύπτει από το γεγονός ότι η έλλειψη ύπνου μειώνει την εγρήγορση, τον συντονισμό και τα αντανακλαστικά και επιβραδύνει τόσο πολύ τις αντιδράσεις μας ώστε καθιστά επικίνδυνες δραστηριότητες όπως η οδήγηση, ενώ σήμερα δεν υπάρχει ένα διαγνωστικό τεστ που να δείχνει πότε κάποιος παρουσιάζει επικίνδυνη έλλειψη ύπνου.
Σχετικά με τη μελέτη
Στη δοκιμή συμμετείχαν 20 υγιείς άνδρες, με μέση ηλικία 22 ετών, οι οποίοι συνήθως κοιμόντουσαν από 7 έως 9 ώρες κάθε βράδυ. Οι επιστήμονες συνέλεξαν και ανέλυσαν δείγματα σάλιου πριν και μετά συγκεκριμένες παρεμβάσεις στον ύπνο τους.
Οι παρεμβάσεις περιελάμβαναν ένα βράδυ χωρίς ύπνο (πλήρης έλλειψη ύπνου), τέσσερα διαδοχικά βράδια με περιορισμένο ύπνο στα 6 ώρες κάθε φορά και ένα βράδυ με κανονικό ύπνο διάρκειας 8 ωρών.
Κάθε παρέμβαση απέχει χρονικά μια εβδομάδα από την επόμενη, ώστε να καταδειχθεί αν το σάλιο φέρει μεταβολίτες που διαφέρουν ανάλογα με την ένταση ή τη διάρκεια της στέρησης ύπνου, με στόχο την ανάπτυξη ενός ευρέως διαθέσιμου διαγνωστικού τεστ.
Ποιοι δείκτες βρέθηκαν
Αναλύοντας τα δείγματα, οι ερευνητές εντόπισαν διαφορές σε 10 μοριακούς δείκτες στα δείγματα που λήφθηκαν μετά την πλήρη στέρηση ύπνου σε σύγκριση με αυτά μετά από επαρκή ύπνο.
Αντιθέτως, τα δείγματα μετά την περιορισμένη έλλειψη ύπνου (τις 6 ώρες) δεν παρουσίασαν σημαντικές αλλαγές σε σχέση με τον επαρκή ύπνο, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι συγκεκριμένοι μεταβολίτες ανταποκρίνονται ειδικά στην παρατεταμένη ή πλήρη στέρηση ύπνου.
Με βάση αυτές τις διαφορές, οι ερευνητές εξέλιξαν ένα προγνωστικό μοντέλο που κατάφερε να εντοπίσει τα δείγματα μετά από πλήρη έλλειψη ύπνου με 94% ακρίβεια.
Περιορισμοί και παρατηρήσεις
Τα σφάλματα του μοντέλου, κατά την εξήγηση των επιστημόνων, πιθανόν συνδέονται με τις ατομικές μεταβολικές διεργασίες του κάθε συμμετέχοντα, που καθορίζουν την ταχύτητα επανόρθωσης μετά από στέρηση ύπνου.
Για παράδειγμα, όταν μετά από ξενύχτι οι συμμετέχοντες κοιμήθηκαν ένα πλήρες 8-ωρο, κάποιοι επέστρεψαν αμέσως στα φυσιολογικά επίπεδα μεταβολιτών στο σάλιο και κάποιοι άλλοι όχι, δείχνοντας ότι κάθε οργανισμός συνέρχεται με διαφορετικό ρυθμό.
Αυτή η διακύμανση υποδηλώνει ότι μετά από σοβαρή έλλειψη ύπνου η αποκατάσταση δεν είναι ομοιόμορφη και ότι ένα τεστ πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ατομική βιολογία.
Σημασία και επόμενα βήματα
Οι ερευνητές τονίζουν ότι ορισμένες ουσίες στο σάλιο μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως «αποτύπωμα υπνηλίας» για την αξιόπιστη ανίχνευση της έλλειψης ύπνου, ανοίγοντας το δρόμο για πρακτικές εφαρμογές στον έλεγχο της ετοιμότητας και της ασφάλειας.
Στην επόμενη φάση σχεδιάζουν μια ευρείας κλίμακας, διεθνή μελέτη για να δοκιμάσουν την αξιοπιστία του προγνωστικού τους μοντέλου, όπου θα αναλυθούν πάνω από 1.000 δείγματα που θα προέρχονται από ομάδες όπως εργαζόμενοι σε βάρδιες, γυναίκες και οδηγοί, προκειμένου να εξακριβωθεί η γενικευσιμότητα των δεικτών.
Φωτογραφία: iStock
