Του Lionel Laurent
Από τη στιγμή που ο Κιρ Στάρμερ ανέλαβε πρωθυπουργός, υπήρξε η προσδοκία για μια νέα σελίδα στις σχέσεις του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κυβέρνηση των Εργατικών και οι Βρυξέλλες έχουν δημόσια εκφράσει τη λύπη τους για το οικονομικό και πολιτικό κόστος του Brexit σε έναν όλο και πιο εχθρικό διεθνή περίγυρο. Η πιθανότητα να απομακρυνθεί ο επιφυλακτικός Στάρμερ από την πρωθυπουργία αύξησε την ελπίδα των Βρετανών ότι ο διάδοχός του θα επιτάχυνε την προσέγγιση με την ΕΕ. Ωστόσο, η τωρινή κρίση ηγεσίας απειλεί να κάνει τις προοπτικές πιο θολές.
Απάντηση των εκλογών
Από την άλλη πλευρά της Μάγχης, η Βρετανία μοιάζει πολιτικά κατακερματισμένη, με ενδείξεις ακυβερνησίας, όπως φάνηκε στα καταστροφικά αποτελέσματα των τοπικών εκλογών που άφησαν τον Στάρμερ στο όριο. Το αριστερό Πράσινο κόμμα κέρδισε έδαφος σε προπύργια των Εργατικών στο Λονδίνο, ενώ ο Νάιτζελ Φάρατζ, ο «Mr. Brexit», οδήγησε το αντιμεταναστευτικό κόμμα Reform UK στην πρώτη θέση στην Αγγλία, προσθέτοντας έδρες στις Σκωτσέζικες και Ουαλικές Συνελεύσεις.
Μια νέα δημοσκόπηση του Politico κατέγραψε ότι το σχετικά νέο κόμμα του Φάρατζ — με ένα ακόμη στοιχειωδώς διαμορφωμένο οικονομικό πρόγραμμα — θεωρείται πιο αξιόπιστο από το Εργατικό Κόμμα σε θέματα οικονομίας και κόστους ζωής, και εμφανίζεται ως πιθανότερος νικητής στις επόμενες γενικές εκλογές.
Πόσο ρεαλιστικό το «reset»;
Παρότι τέτοιο πολιτικό χάος δεν είναι άγνωστο σε μια εποχή κατάρρευσης των κεντρώων δυνάμεων — ρωτήστε τον Εμανουέλ Μακρόν ή τον Φρίντριχ Μερτς —, θα επηρεάσει τη στάση των ευρωπαϊκών πρωτευουσών αναφορικά με το πόσο ριζική μπορεί να είναι μια νέα αρχή. Ο διστακτικός Στάρμερ καλεί για στενότερους δεσμούς, αλλά διατηρεί σαφείς κόκκινες γραμμές: κανένα μέλος στην ενιαία αγορά ή στην τελωνειακή ένωση, φοβούμενος το άνοιγμα εσωτερικών πληγών.
Οι πιο πιθανοί διεκδικητές της ηγεσίας του Εργατικού Κόμματος — όπως ο πρόσφατα παραιτηθείς υπουργός Υγείας Γουές Στρίτινγκ και ο δήμαρχος του Μάντσεστερ Άντι Μπέρναμ — ενθαρρύνονται από τις αμφιβολίες των ψηφοφόρων για το Brexit. Ωστόσο η συζήτηση γύρω από το ευρώ ή την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων θα γίνει πιο δύσκολη όσο ανεβαίνει ο Φάρατζ. Ο Μπέρναμ έχει ήδη περιορίσει τον αρχικό ενθουσιασμό του για επανένταξη, καθώς πρέπει πρώτα να κερδίσει κρίσιμες by-elections απέναντι στο Reform.
Ανησυχία στις Βρυξέλλες
Στις Βρυξέλλες, ακόμη κι αν οι αλληλοκατηγορίες για το Brexit έχουν σε μεγάλο βαθμό ξεχαστεί, η πιθανότητα ο Φάρατζ να γίνει πρωθυπουργός κρατά τους ηγέτες σε εγρήγορση. Όταν ρωτάς έναν ευρωπαίο διπλωμάτη για το «reset» του Στάρμερ, συχνά ακούς θερμά λόγια που συνοδεύονται από μια ψυχρή υπενθύμιση για την επιλεκτική εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων.
Η ΕΕ, με επικεφαλής τη Γαλλία, θα απαιτήσει ανταλλάγματα από το Ηνωμένο Βασίλειο, ό,τι μορφή κι αν πάρει η επιστροφή. Η Ένωση έχει προτείνει μάλιστα μια «ρήτρα Φάρατζ» που θα την αποζημιώνει σε περίπτωση που το ΗΒ αποφασίσει να γυρίσει ξανά την πλάτη στην Ευρώπη υπό κυβέρνηση του Reform ή ακόμη και υπό τους Τόρις. Το Βερολίνο εμφανίζεται πιο φιλικό από το Παρίσι, αλλά η επιφύλαξη δεν περιορίζεται μόνο στη Γαλλία.
Οικονομική πίεση στο Λονδίνο
Μέρος του προβλήματος είναι ότι το αίσθημα του επείγοντος διαφέρει ανάμεσα στις πλευρές. Το Λονδίνο πιέζεται να ενεργοποιήσει νέους μοχλούς οικονομικής ανάπτυξης και να σταθεροποιήσει τις ασταθείς αγορές ομολόγων, που καθορίζουν το κόστος δανεισμού της κυβέρνησης. Σε ένα working paper του Νοεμβρίου, που συνυπέγραψε ο οικονομολόγος της Τράπεζας της Αγγλίας Φίλιπ Μπαν, εκτιμάται ότι το δημοψήφισμα του 2016 κόστισε στο ΗΒ μεταξύ 6% και 8% του κατά κεφαλήν ΑΕΠ την τελευταία δεκαετία.
Παρά το κόστος, δεν υπάρχει στην ευρωπαϊκή εξουσία η αντίληψη ότι το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί Ελ Ντοράντο που θα αναπλήρωνε τις πενιχρές αναπτυξιακές προοπτικές της ΕΕ.
Προτεραιότητες της ΕΕ
Η προτεραιότητα της ΕΕ είναι η ευθυγράμμιση με το Ηνωμένο Βασίλειο σε κρίσιμα ζητήματα όπως η στήριξη προς την Ουκρανία και ο επανεξοπλισμός της Ευρώπης μέσω ενός ταμείου ύψους 150 δισ. Ευρώ. Όταν πιθανοί αντίπαλοι του Στάρμερ μιλούν γενικά για επανένταξη στην τελωνειακή ένωση — δηλαδή κατάργηση δασμών στα εμπορεύματα και μεγαλύτερη συμμόρφωση του ΗΒ με την εμπορική πολιτική της Ένωσης — αυτό δεν έχει την ίδια απήχηση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ούτε φαίνεται να δώσει γρήγορη οικονομική ώθηση στη Βρετανία.
Φυσικά, λίγη ισχυρή ηγεσία στην Ντάουνινγκ Στριτ θα μπορούσε να βελτιώσει την κατάσταση. Η ΕΕ και το ΗΒ θα θεωρούσαν ιδανικά τη στενότερη συνεργασία, δεδομένης της κατάρρευσης της παλιάς διεθνούς τάξης. Όποιος και αν βρίσκεται στο Νο 10 όταν ξεκινήσουν οι συνομιλίες, δεν αρκεί να νοσταλγεί απλώς την αύξηση του ΑΕΠ: πρέπει να επικεντρωθεί στην ασφάλεια και στη διαχείριση της ειδικής σχέσης Λονδίνο-Βρυξέλλες-ΗΠΑ.
Ρόλος στο πρόγραμμα Ντράγκι και οι επενδυτές
Ένα πρόσθετο όφελος για την Ένωση θα ήταν αν οι Βρετανοί βοηθούσαν στην επανεκκίνηση της προσπάθειας του Μάριο Ντράγκι για ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, ειδικά στο να αντιμετωπιστεί το υπερβολικό ρυθμιστικό πλαίσιο. Ο επικεφαλής της JPMorgan Τζέιμι Ντάιμον κάλεσε το ΗΒ και την ΕΕ να συνεργαστούν και να βελτιώσουν τις οικονομίες τους.
Ωστόσο οι ισχυροί ηγέτες σπανίζουν. Ο Στάρμερ δηλώνει ότι θέλει το ΗΒ «να επιστρέψει στην καρδιά της Ευρώπης», αλλά δεν έχει χαρτογραφήσει με σαφήνεια το πώς και με ποιους όρους. Επενδυτές και τραπεζίτες που βρέθηκαν πρόσφατα στο Παρίσι για διάσκεψη της JPMorgan δεν είδαν θετικό αποτέλεσμα από το πολιτικό δράμα στη Βρετανία και δεν έδειξαν ιδιαίτερο ενθουσιασμό για μια νέα αρχή, δεδομένων των δικών τους λαϊκιστικών προκλήσεων σε Γαλλία και Γερμανία.
Παρά την ελπίδα του Ντάιμον ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν, η προειδοποίησή του ότι η τράπεζά του ενδέχεται να επανεξετάσει τη νέα, εντυπωσιακή έδρα της στο Λονδίνο αν το Εργατικό Κόμμα πάρει αριστερή στροφή δείχνει πόσο επιφυλακτικοί είναι οι επενδυτές αυτή την περίοδο.
