Το τέλος του κοινού ευρωπαϊκού μαχητικού, του ευρωπαϊκού μαχητικού Scaf, πυροδοτεί έντονο προβληματισμό για την ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, με την Ισπανία να ζητεί άμεση επανεκτίμηση των επόμενων βημάτων.
Η υπουργός Άμυνας της Ισπανίας, Μαργαρίτα Ρόμπλες, χαρακτήρισε την απόφαση «εξαιρετικά αρνητική και ανησυχητική», υπογραμμίζοντας ότι πλήττει άμεσα τη στρατηγική ανεξαρτησία της Ευρώπης και εκφράζοντας «βαθιά λύπη» για την κατάληξη αυτή, ενώ επισήμανε ότι οι οικονομικές και βιομηχανικές επιδιώξεις φαίνεται ότι υπερίσχυσαν των πραγματικών αναγκών της ευρωπαϊκής άμυνας.
Την ίδια ώρα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επιβεβαίωσαν τη λήξη του τριεθνικού εγχειρήματος, μετά μήνες εντάσεων μεταξύ των κατασκευαστών Airbus και Dassault και συσσωρευμένων προβλημάτων στο πρόγραμμα.
Τι ήταν το πρόγραμμα Scaf
Το πρόγραμμα Scaf (στα γαλλικά, FCAS στα αγγλικά) ξεκίνησε το 2017 από τους Εμανουέλ Μακρόν και την τότε καγκελάριο Άγγελα Μέρκελ, και η Ισπανία προστέθηκε δύο χρόνια αργότερα, το 2019, ως τρίτος εταίρος σε μια κορυφαία σύμπραξη Γαλλίας–Γερμανίας–Ισπανίας.
Το εγχείρημα σχεδιαζόταν ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα που θα περιελάμβανε νέο επανδρωμένο αεροσκάφος και μη επανδρωμένα οχήματα, συνδεδεμένα μέσω ενός καινοτόμου ψηφιακού δικτύου επικοινωνίας, ενός «combat cloud», με ορίζοντα επιχειρησιακής αξιοποίησης από τη δεκαετία του 2040 και στόχο να αντικαταστήσει το Eurofighter Typhoon στη Γερμανία και το Rafale της Dassault στη Γαλλία.
Η συμμετοχή των τριών κρατών θα μοιραζόταν ισότιμα, με το αναλογούν μερίδιο της κάθε χώρας να ανέρχεται σε ένα τρίτο, αλλά το πρόγραμμα αντιμετώπιζε προβλήματα συνεργασίας, τεχνικά και βιομηχανικά επί μήνες.
Πολιτικές συνέπειες και συγκρούσεις
Η εγκατάλειψη του προγράμματος ερμηνεύεται από αναλυτές ως σημαντική αποτυχία για την προσπάθεια των ευρωπαϊκών κρατών να ενισχύσουν τη συνεργασία στην άμυνα, ιδίως σε μια περίοδο που οι επενδύσεις στην άμυνα έχουν αυξηθεί μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
Στο πολιτικό επίπεδο, η απόφαση εντείνει τις συζητήσεις για το πώς θα εξασφαλιστεί η στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, ποιος βιομηχανικός έλεγχος είναι αποδεκτός και πώς θα προληφθούν παρόμοιες ρωγμές σε μελλοντικές συνεργασίες.
Η Ισπανία δήλωσε ότι θα εξαντλήσει κάθε περιθώριο και θα καταβάλει κάθε προσπάθεια ώστε το εγχείρημα να αναδιαμορφωθεί και να συνεχιστεί υπό εναλλακτικό πρίσμα, μόλις ένα εικοσιτετράωρο μετά την επίσημη αναγγελία λήξης του προγράμματος.
Εναλλακτικές προτάσεις και επόμενα βήματα
Την ίδια ημέρα, μια πρόταση που εκπόνησε η Airbus για την ανάπτυξη αεροσκάφους έκτης γενιάς διαβιβάστηκε στο Βερολίνο ως πιθανή εναλλακτική λύση, με την ονομασία Team Gen 6.
Η πρόταση Team Gen 6, που προωθείται κυρίως από τη Γερμανία, περιλαμβάνει τη γερμανική αμυντική εταιρία Hensold, καθώς και 2 ευρωπαϊκές εταιρείες και άλλες 5 γερμανικές εταιρίες, σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Η δυναμική μετατόπιση προς την Team Gen 6 αντανακλά τη βούληση ορισμένων εταίρων να προχωρήσουν σε λύσεις με διαφορετική βιομηχανική ηγεσία, ενώ η Ισπανία εξακολουθεί να πιέζει για αναδιαμόρφωση ώστε να διατηρηθεί ο πολυεθνικός χαρακτήρας της πρωτοβουλίας.
Τι σημαίνει για την Ευρώπη
Η ακύρωση του Scaf αναδεικνύει την ευθραυστότητα των μεγάλων αμυντικών συνεργασιών όταν συναντούν συγκρουόμενα βιομηχανικά συμφέροντα και τεχνολογικές απαιτήσεις, ενώ προκαλεί επαναξιολόγηση της στρατηγικής βιομηχανικής πολιτικής στην Ευρώπη.
Οι επόμενες εβδομάδες αναμένεται να καθορίσουν αν υπάρχει πολιτική βούληση για μια νέα τριμερή συμφωνία ή αν οι εταίροι θα κινηθούν σε πιο εθνικές ή διμερείς λύσεις, με την ένταση μεταξύ Airbus και Dassault να παραμένει βασικό εμπόδιο.
Σε κάθε περίπτωση, η απόφαση για το μέλλον των αμυντικών προγραμμάτων μεγάλης κλίμακας θα επηρεάσει την ικανότητα της Ευρώπης να διαμορφώνει ανεξάρτητες αμυντικές δυνατότητες τις επόμενες δεκαετίες.
