ψυχικές διαταραχές Ελλάδα: Οι ψυχικές διαταραχές έχουν σχεδόν διπλασιαστεί παγκοσμίως από το 1990, με πλέον 1,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους να επηρεάζονται, σύμφωνα με την πιο ολοκληρωμένη μελέτη για το θέμα.
Μελέτη, μέγεθος και πηγή
Η έρευνα διεξήχθη από το Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The Lancet. Η ανάλυση κάλυψε 204 χώρες και εδάφη για 33 χρόνια (1990-2023) και εξέτασε 12 διαφορετικές ψυχικές διαταραχές.
Οι παθήσεις με τη μεγαλύτερη αύξηση
Το εύρημα είναι καθολικό: όλες οι μελετηθείσες διαταραχές παρουσίασαν αύξηση. Τα μεγαλύτερα κύματα αφορούν κυρίως δύο παθήσεις: οι αγχώδεις διαταραχές αυξήθηκαν κατά 47% από το 2019 και μετά, ενώ η μείζων καταθλιπτική διαταραχή σημείωσε αύξηση 24% την ίδια περίοδο.
Πανδημία ψυχικού τραύματος
Η κορύφωση καταγράφηκε τα χρόνια μετά την πανδημία COVID-19, γεγονός που ενισχύει την εκτίμηση ότι η πανδημία λειτούργησε ως παγκόσμιος παράγοντας ψυχικού τραύματος και επιτάχυνε τάσεις που προϋπήρχαν. Οι δύο παραπάνω διαταραχές κατατάσσονται πλέον στην 11η και την 15η θέση αντίστοιχα ανάμεσα σε 304 ασθένειες και τραυματισμούς ως κύριες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας παγκοσμίως.
Ποιοι πλήττονται περισσότερο
Η μελέτη ανέδειξε συγκεκριμένες ευάλωτες ομάδες: οι έφηβοι ηλικίας 15-19 ετών καταγράφουν τη μεγαλύτερη συνολική επιβάρυνση, ως αποτέλεσμα ακαδημαϊκών πιέσεων, κοινωνικής απομόνωσης στην ψηφιακή εποχή, επιρροής των social media και αβεβαιότητας για το μέλλον. Επιπλέον, οι γυναίκες όλων των ηλικιών παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά σε σύγκριση με τους άνδρες, λόγω βιολογικών, ψυχοκοινωνικών και κοινωνικοοικονομικών παραγόντων.
Διαφορές ανά ηλικία και περιοχή
Στην πρώιμη παιδική ηλικία κυριαρχούν ο αυτισμός, η ΔΕΠΥ και οι διαταραχές συμπεριφοράς, ενώ στην εφηβεία και την ενήλικη ζωή πρωταγωνιστούν το άγχος και η κατάθλιψη. Παρά τη φτώχεια και την περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας σε πολλές χώρες, τα υψηλότερα ποσοστά παρατηρούνται σε περιοχές υψηλού εισοδήματος: την Αυστραλασία (Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία) και τη δυτική Ευρώπη (ιδιαίτερα Ολλανδία, Πορτογαλία). Σε αυτές τις περιοχές συνυπάρχουν μεγαλύτερη διάγνωση και ευαισθητοποίηση με υψηλά επίπεδα κοινωνικής πίεσης και επαγγελματικής εξουθένωσης. Σημαντικές αυξήσεις καταγράφονται επίσης σε τμήματα της δυτικής Υποσαχάριας Αφρικής και της νότιας Ασίας, όπου όμως η φροντίδα είναι πιο περιορισμένη.
Ψυχικές ασθένειες ως κύρια αιτία αναπηρίας
Ίσως το πιο καθοριστικό εύρημα είναι ότι οι ψυχικές διαταραχές έχουν πλέον ξεπεράσει τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον καρκίνο και τις μυοσκελετικές παθήσεις, αποτελώντας την κυριότερη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως. Το 2023 αντιστοιχούσαν σε 171 εκατομμύρια χρόνια ζωής χαμένα λόγω αναπηρίας και πρόωρου θανάτου (δείκτης DALYs) και κατατάσσονται στην πέμπτη κυριότερη αιτία συνολικού φορτίου νόσου.
ψυχικές διαταραχές Ελλάδα: τα ελληνικά δεδομένα
Τα στοιχεία για την Ελλάδα προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία. Όπως σχολιάζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Αλίζε Φεράρι, συνεργαζόμενη επίκουρη καθηγήτρια στο IHME, η χώρα εμφανίζει αύξηση 135,5% στον δείκτη DALYs από ψυχικές διαταραχές από το 1990 έως το 2023.
Το 2023 οι ψυχικές διαταραχές αποτέλεσαν το 8,5% του συνόλου των DALYs στην Ελλάδα, κατατάσσοντάς τες στην πέμπτη σημαντικότερη αιτία συνολικής επιβάρυνσης. Ο δείκτης DALY για ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα ανέρχεται σε 3.005,1 ανά 100.000 κατοίκους, υψηλότερος από τον αντίστοιχο της δυτικής Ευρώπης (2.744,5) και σημαντικά πάνω από τον παγκόσμιο μέσο όρο (2.070,5).
Αιτίες και κενά στη φροντίδα
Σύμφωνα με τη μελέτη, η επιβάρυνση στην Ελλάδα αποδίδεται σε παράγοντες όπως η δεκαετής οικονομική κρίση, η λιτότητα, η ανεργία και η ελλιπής στελέχωση και χρηματοδότηση των δομών ψυχικής υγείας. Ταυτόχρονα, η παγκόσμια εικόνα αναδεικνύει ένα σοβαρό έλλειμμα πρόσβασης στην θεραπεία: μόνο το 9% των ανθρώπων με μείζονα κατάθλιψη παγκοσμίως λαμβάνουν στοιχειωδώς επαρκή θεραπεία, ενώ σε 90 χώρες το ποσοστό είναι κάτω από 5%.
Μόνο μερικές χώρες υψηλού εισοδήματος, όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ολλανδία, ξεπερνούν το 30% στην κάλυψη θεραπειών, αφήνοντας εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς ουσιαστική υποστήριξη.
Η μελέτη του IHME που δημοσιεύθηκε στο The Lancet θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη επείγουσας ενίσχυσης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας και πιο αποτελεσματικών πολιτικών πρόληψης και θεραπείας, τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως.
