Του Κώστα Ράπτη
ΗΠΑ Ιράν συμφωνία βρίσκεται στο επίκεντρο ερωτημάτων: πρόκειται για ουσιαστική διπλωματική πρόοδο ή για ελιγμούς πριν από μια ενδεχόμενη, πολύ πιο σφοδρή επανάληψη των εχθροπραξιών; Ο πόλεμος που ξέσπασε στις 18 Φεβρουαρίου εξακολουθεί να βαραίνει κάθε νέα πληροφορία για προχωρήματα στις συνομιλίες.
ΗΠΑ Ιράν συμφωνία σε κρίσιμη καμπή
Η Ουάσινγκτον εμφανίζει τις τελευταίες ημέρες συγκρατημένη αισιοδοξία ότι οι διπλωματικές προσπάθειες μπορεί να οδηγήσουν σε συμφωνία. Σε ανάρτηση του σήμερα ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ σημειώνει ότι “οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν προχωρούν πολύ καλά”, αλλά προειδοποιεί επίσης: “θα υπάρξει μόνο μια Μεγάλη Συμφωνία για όλους ή καμία συμφωνία απολύτως -επιστροφή στο πεδίο της μάχης και στους πυροβολισμούς, αλλά μεγαλύτερους και ισχυρότερους από ποτέ- και κανείς δεν το θέλει αυτό!”.
Παράλληλα, το Ισλαμαμπάντ εντείνει τις μεσολαβητικές του προσπάθειες: ο υπουργός Εσωτερικών Μόχσιν Νάκβι ταξίδεψε δύο φορές στην Τεχεράνη μέσα σε λίγες ημέρες για να επιδώσει την πιο πρόσφατη αμερικανική πρόταση, την οποία η ιρανική πλευρά επιβεβαίωσε ότι μελετά.
Το «κείμενο 14 σημείων» και οι ιρανικές απαιτήσεις
Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών διευκρίνισε ότι η ανταλλαγή μηνυμάτων βασίζεται στο προ εβδομάδων υποβληθέν “κείμενο 14 σημείων” του Ιράν. Το σχεδιο αυτό υποδηλώνει βραχυπρόθεσμη συμφωνία: το Ιράν να επιτρέψει εκ νέου τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ και οι ΗΠΑ να άρουν τον αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, με τις δύο πλευρές να εισέρχονται στη συνέχεια σε βαθύτερες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
Η Ισλαμική Δημοκρατία, όμως, εξακολουθεί να διατυπώνει σαφείς αξιώσεις, μεταξύ των οποίων η “αποδέσμευση ιρανικών πόρων που έχουν παγώσει” και ο τερματισμός του αμερικανικού αποκλεισμού ιρανικών λιμανιών, επαναλαμβάνοντας ότι δεν θα υποχωρήσει σε οποιονδήποτε εκφοβισμό.
Απειλές για επέκταση των εχθροπραξιών
Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποιούν ότι, αν ο πόλεμος ξαναρχίσει, “θα επεκταθεί αυτή τη φορά πολύ πέραν της περιοχής” — μια απειλή που, όπως σημειώνει το άρθρο, Αθήνα και Λευκωσία καλό θα ήταν να μη λάβουν αψήφιστα.
Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι μια συμφωνία θα εξοικονομήσει “πολύς χρόνος, ενέργεια και ζωές” και θα μπορούσε να κλειστεί “πολύ γρήγορα, μέσα σε μερικές ημέρες”. Η πίεση είναι εμφανής: η αγορά πετρελαίου κινδυνεύει να εισέλθει σε “κόκκινη ζώνη” με έλλειψη προσφοράς “τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο”, αν δεν επιλυθεί διαρκώς η σύγκρουση, όπως προειδοποιεί η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας.
Αραβικές μοναρχίες και αναβολή στρατιωτικών ενεργειών
Ο Τραμπ ανέβαλε, σύμφωνα με ανακοίνωση, άλλη μια “προγραμματισμένη” στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν στις αρχές της προηγούμενης εβδομάδας, κατόπιν αιτήματος της Σαουδικής Αραβίας, του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Οι αραβικές μοναρχίες αποφεύγουν να ενθαρρύνουν την επανάληψη των εχθροπραξιών, αναγνωρίζοντας την ευαλωτότητά τους απέναντι σε ιρανικά αντίμετρα, την ανεπαρκή αμερικανική προστασία και την απροθυμία να πληρώσουν το κόστος αποφάσεων που λαμβάνονται ερήμην τους.
Ένταση με τον Νετανιάχου
Ο Τραμπ φαίνεται να αντιμετωπίζει αντίθεση και εντός συμμαχιών: δημοσιεύματα των Axios και Wall Street Journal αναφέρουν ότι είχε τεταμένη τηλεφωνική επικοινωνία την περασμένη Τρίτη με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Βενιαμίν Νετανιάχου, για το θέμα του Ιράν. Οι δύο ηγέτες διαφώνησαν κυρίως για μια αναθεωρημένη πρόταση τερματισμού του πολέμου που παρουσίασαν το Πακιστάν και το Κατάρ μαζί με άλλους μεσολαβητές, και η οποία συναντά την αντίθεση του Ισραήλ.
Κατά το Axios, ο Νετανιάχου ήταν έξαλλος μετά τη συζήτηση, ενώ, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, ο Τραμπ είπε πως ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, ο οποίος οδεύει προς πρόωρες εκλογές, “θα κάνει ό,τι θέλω να κάνει”.
Αίτια της αυτοπεποίθησης της Τεχεράνης
Οι ιρανικές αρχές μιλούν για “άμβλυνση των διαφορών” αλλά δεν επιδιώκουν να προκαλέσουν ευρύτερη αισιοδοξία. Παραμένουν αγκάθια όπως το εμπλουτισμένο ουράνιο και το καθεστώς του Στενού του Ορμούζ, ενώ η Τεχεράνη αξιώνει καθολικό τερματισμό των εχθροπραξιών στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων του Ισραήλ στον Λίβανο κατά της Χεζμπολάχ.
Ο Τραμπ επανέλαβε ότι οι ΗΠΑ θα πάρουν τα αποθέματα των περίπου 450 κιλών ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει το Ιράν, παρά τις ιρανικές διαβεβαιώσεις περί μη παράδοσης. Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, έχει εντολή να μη σταλεί στο εξωτερικό το εμπλουτισμένο ουράνιο, σύμφωνα με δύο ιρανικές πηγές που μίλησαν στο πρακτορείο Reuters.
Στο Στενό του Ορμούζ, το Ιράν επισημοποίησε την ίδρυση οργανισμού για την επίβλεψη αυτής της θαλάσσιας αρτηρίας και, a priori, την είσπραξη διοδίων. Η “Αρχή του Στενού του Περσικού Κόλπου” διεκδίκησε την Πέμπτη ζώνη ελέγχου που φθάνει μέχρι τα ύδατα νότια από το λιμάνι Φουτζάιρα των ΗΑΕ, κομβική για την στρατηγική του Αμπού Ντάμπι να παρακάμψει τον αποκλεισμό.
Τέλος, ρεπορτάζ του CNN, επικαλούμενο τέσσερις πηγές των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, αναφέρει ότι το Ιράν έχει ήδη επανεκκινήσει μέρος της παραγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας από τις αρχές Απριλίου και ότι ο ιρανικός στρατός ανασυγκροτείται πιο γρήγορα από ό,τι αρχικά εκτιμήθηκε. Το ερώτημα παραμένει αν αυτές οι κινήσεις συγκλίνουν προς μια συνεννόηση ή αποτελούν προετοιμασία για νέα κλιμάκωση.
