Η συμμετοχή ασθενών στο HTA εισέρχεται σε νέα φάση στην Ελλάδα, καθώς η παρουσία τους μετατοπίζεται από συμβολική σε δομημένη και τεκμηριωμένη συμβολή στη λήψη αποφάσεων για την υγεία.
Αυτό προέκυψε ως κεντρικό συμπέρασμα στον πρώτο «Ομόκεντρος Κύκλος» της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, που πραγματοποιήθηκε στην ιστορική αίθουσα της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ στις 11 Μαΐου 2026, και ανέδειξε ότι η συμμετοχή των ασθενών στη διαδικασία Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας είναι επιστημονική αναγκαιότητα, θεσμική δέσμευση και ζήτημα ουσίας.
Στην εκδήλωση παρουσιάστηκε ο νέος «Οδηγός HTA για Ασθενείς» της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας και η συζήτηση ανέδειξε τα διδάγματα του εθνικού πιλοτικού προγράμματος HTA καθώς και τις προκλήσεις μπροστά στο πλαίσιο του νόμου 5302/2026 για το Ταμείο Καινοτομίας.
συμμετοχή ασθενών στο HTA
Μια νέα πρωτοβουλία διαλόγου πολιτικής υγείας
Οι «Ομόκεντροι Κύκλοι» είναι πρωτοβουλία της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας με στόχο τη δημιουργία σταθερού χώρου τεκμηριωμένου διαλόγου για κρίσιμα ζητήματα πολιτικής υγείας, μέσα από θεματικές στρογγυλές συζητήσεις που ενισχύουν την κατανόηση μεταρρυθμίσεων και την κουλτούρα συνεργασίας.
Η Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ φιλοξένησε την πρώτη εκδήλωση, σηματοδοτώντας συνεργασία στους τομείς της εκπαίδευσης, της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της εγγραμματοσύνης υγείας.
Οδηγός και κεντρικές τοποθετήσεις
Ο Καθηγητής Νικόλαος Αρκαδόπουλος, Πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής, περιέγραψε το HTA ως «ουσιαστικό εργαλείο που συνδέει την ιατρική καινοτομία με τις πραγματικές ανάγκες των ασθενών» και χαρακτήρισε την πρωτοβουλία της Ένωσης συμβολή στην ενίσχυση ενός διαλόγου που αναδεικνύει τον «καθοριστικό ρόλο των ασθενών στη λήψη αποφάσεων».
Η Πρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, Μέμη Τσεκούρα, έθεσε τον τόνο της ημέρας δηλώνοντας ότι: «η ουσιαστική συμμετοχή των ασθενών, πέρα από ζήτημα διαφάνειας ή δικαιοσύνης είναι αναπόσπαστο μέρος της επιστημονικής εγκυρότητας μιας αξιολόγησης». Καμία απόφαση που αφορά ασθενείς δεν μπορεί να λαμβάνεται δίχως τη δική τους φωνή.
Οδηγός HTA για Ασθενείς
Οδηγός HTA για Ασθενείς: γνώση, τεκμηρίωση και ενδυνάμωση
Η Βασιλική-Ραφαέλα Βακουφτσή, Βʹ Αντιπρόεδρος της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., παρουσίασε τον Οδηγό ως εργαλείο που στηρίζει τους ασθενείς «να συμμετέχουν με γνώση, αυτοπεποίθηση και ουσιαστικό λόγο στις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους». Ο οδηγός εξηγεί τι είναι η Αξιολόγηση Τεχνολογιών Υγείας, τα βασικά στάδια, τον ρόλο του PICO, την αξιοποίηση δεδομένων πραγματικού κόσμου και τρόπους ενσωμάτωσης της εμπειρίας των ασθενών.
Θεσμικοί ομιλητές επιβεβαίωσαν την αξία του: ο Δρ. Άρης Αγγελής, Γενικός Γραμματέας Στρατηγικού Σχεδιασμού του ΥΥ, τον χαρακτήρισε χρήσιμο εργαλείο που αναδεικνύει πώς μπορούν οι ασθενείς να συμμετέχουν σε όλα τα στάδια. Η Καθηγήτρια Φλώρα Μπακοπούλου, Πρόεδρος της Επιτροπής HTA, τόνισε ότι αποτελεί «χρήσιμο εργαλείο κατάρτισης για συμμετοχή σε εθνικές και ευρωπαϊκές διαδικασίες με αυτοπεποίθηση και τεκμηριωμένο λόγο».
Διδάγματα από τον εθνικό πιλότο
Τα διδάγματα του εθνικού πιλότου: αξία και κενά
Η συζήτηση για τον εθνικό πιλοτικό HTA ανέδειξε ότι η επιτυχία απαιτεί σαφή διαμόρφωση του PICO, επαρκή χρόνο διαλόγου, κατάλληλη στελέχωση, εκπαίδευση και αξιόπιστες ψηφιακές υποδομές για real-world evidence.
Ο ρόλος των ασθενών αποδίδει όταν εντάσσεται σε σαφές λειτουργικό πλαίσιο με καθορισμένους ρόλους και διαδικασίες. Ο Αντώνης Μοράρης, Oncology Market Access Lead της AstraZeneca, επισήμανε ότι χωρίς ουσιαστικό διάλογο στη φάση PICO τα αποτελέσματα παραμένουν αμφίβολα και ρώτησε: «θέλουμε ένα σύστημα που επιταχύνει την πρόσβαση σε καινοτόμα φάρμακα ή ένα πλαίσιο που στοχεύει στη μείωσή της»;
Η απάντησή του ήταν: «η συνδημιουργία, η ευελιξία στα κλινικά δεδομένα και η αμοιβαία εμπιστοσύνη αποτελούν μονόδρομο». Ο Βασίλης Συναγρίδης, εκπρόσωπος της Ένωσης στον πιλότο, μετέφερε ότι «η συμμετοχή των ασθενών στο πιλοτικό πρόγραμμα ανέδειξε τόσο τη βιωματική αξία της συνεισφοράς μας όσο και την ανάγκη για επαρκή προετοιμασία, υποστήριξη και θεσμική κατοχύρωση του ρόλου μας σε κάθε στάδιο της διαδικασίας».
Στρογγυλή Τράπεζα και ισορροπίες
Η Στρογγυλή Τράπεζα: Βιωσιμότητα και πρόσβαση στην καινοτομία δεν είναι αντίθετοι στόχοι
Στη στρογγυλή τράπεζα με θέμα «Η φωνή των ασθενών στην αξιολόγηση: Ελληνικές προκλήσεις & Ευρωπαϊκές Πρακτικές», υπό τον συντονισμό του Γενικού Γραμματέα της ΕΝ.ΑΣ.ΕΛ., Νίκου Δέδε, τονίστηκε ότι το HTA δεν είναι εργαλείο περικοπών αλλά για καλύτερη στόχευση.
Ο ΓΓ Στρατηγικού Σχεδιασμού του ΥΥ, Δρ. Άρης Αγγελής, ξεκαθάρισε ότι στόχος είναι η αξιολόγηση του πρόσθετου κλινικού οφέλους: «γιατί μόνο έτσι το σύστημα γίνεται βιώσιμο και οι ασθενείς παίρνουν θεραπείες που αξίζουν». Παρουσίασε τον νέο μεθοδολογικό οδηγό ως “live document” και ανακοίνωσε ότι επόμενη νομοθετική πρωτοβουλία θα προβλέπει συμμετοχή εκπροσώπων ασθενών ως εμπειρογνωμόνων στην Επιτροπή Αξιολόγησης.
Διοικητικά και τεχνικά μαθήματα
Η Δρ. Βασιλική-Κωνσταντίνα Γκογκοζώτου, Μη Εκτελεστική Πρόεδρος του ΕΟΠΥΥ, επισήμανε την ανάγκη τυποποίησης διαδικασιών (SOPs), επαρκούς χρόνου διαλόγου, στελέχωσης και διασύνδεσης πληροφορικακών συστημάτων. Το νέο νομοσχέδιο δίνει τη δυνατότητα στην Επιτροπή Διαπραγμάτευσης να διαχειρίζεται κοινές κλινικές αξιολογήσεις χωρίς αυστηρή οριζόντια εφαρμογή rebate/clawback.
Όπως τόνισε η ίδια: «η αξιολόγηση και η διαπραγμάτευση οφείλουν να λειτουργούν συμπληρωματικά, εξισορροπώντας την έγκαιρη πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία με τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας, και διασφαλίζοντας ότι κάθε δαπάνη μεταφράζεται σε πραγματικό κλινικό όφελος».
Ακαδημία και σπάνιες νόσοι
Η Δρ. Χαρά Κανή παρουσίασε τη μακροχρόνια συνεργασία ΕΟΠΥΥ και Ένωσης Ασθενών Ελλάδας και επισήμανε ότι ο πιλότος μετέφερε τη συμμετοχή από τυχαία αλληλεπίδραση σε θεσμική, κωδικοποιημένη προσέγγιση. Η ερώτηση “καινοτομία για ποιους;” απαντάται από τους ασθενείς που πρέπει να ωφεληθούν.
Από την ακαδημαϊκή πλευρά, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Κώστας Αθανασάκης τόνισε ότι οι εμπειρίες των ασθενών (νόσος, θεραπεία, καθημερινό βάρος) δεν καταγράφονται αλλιώς, και πρότεινε τη δημιουργία δομημένου «process of contribution» για σαφή προσδοκία από κάθε εμπλεκόμενο.
Σπάνια νοσήματα και βήματα
Ο Δημήτρης Αθανασίου υπογράμμισε ότι το μοντέλο διαλόγου του πιλότου άλλαξε αποφάσεις και ότι από τις σπανιες νοσηματα μόνο το 5% έχει θεραπεία, επομένως η συζήτηση για βιωσιμότητα πρέπει να εστιάσει στο υπόλοιπο 95%. Όπως δήλωσε: «οι τελικοί αποδέκτες των τεχνολογιών υγείας είναι οι ίδιοι οι ασθενείς — γι’ αυτό η θεσμική εκπροσώπησή τους σε όλα τα στάδια της ΑΤΥ είναι επιβεβλημένη, ιδίως για τα σπάνια νοσήματα όπου η εμπειρία της κοινότητας είναι μοναδική».
Από την φαρμακευτική βιομηχανία, η Δρ. Δήμητρα Λεμπέση τόνισε ότι η εμπειρία των ασθενών είναι «ανεκτίμητο κεφάλαιο βιωματικής γνώσης» και ζήτησε συμμετοχή «θωρακισμένη με διαφάνεια, ακεραιότητα και ισονομία», προσθέτοντας: «στην “ώρα μηδέν” που βρίσκεται η χώρα, χρειαζόμαστε ένα απλοποιημένο, στέρεο σύστημα αξιολόγησης που θα εγγυάται την άμεση πρόσβαση των ασθενών στις καινοτόμες θεραπείες».
Θεσμική ενσωμάτωση και νόμος
Η Στρατηγική της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας και ο νόμος 5302/2026
Η εκδήλωση ανέδειξε τη στρατηγική της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας σε τέσσερις πυλώνες: Γνώση: δημιουργία του Οδηγού HTA για Ασθενείς
Εκπαίδευση: ενεργοποίηση της Ελληνικής Ακαδημίας Ασθενών EUPATI
Εφαρμογή: συμμετοχή εκπροσώπου της Ένωσης στον εθνικό πιλοτικό μηχανισμό HTA
Θεσμική ενσωμάτωση: διεκδίκηση σαφούς, διαφανούς και ουσιαστικού ρόλου των ασθενών στις διαδικασίες αξιολόγησης, διαβούλευσης και λήψης αποφάσεων.
Λίγες ημέρες μετά, η ψήφιση του Νόμου 5302/2026 για το Ταμείο Καινοτομίας έδωσε νέα θεσμική διάσταση: η Ένωση Ασθενών Ελλάδας συμμετέχει πλέον ως παρατηρητής στην Επιτροπή Ταμείου Καινοτομίας και στην Επιτροπή Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων, ενώ διασφαλίζεται δυνατότητα κατάθεσης απόψεων πριν την οριστικοποίηση του PICO (άρθρο 26 του ν. 5243/2025 σε εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/2282 για το HTA).
Η Ένωση ζητά μετάβαση από παρατήρηση σε συμμετοχή με αποφασιστική αρμοδιότητα, όπως συμβαίνει στο ΗΒ, τη Δανία και σε επιτροπές του ΕΜΑ. Η Πολιτεία δεσμεύτηκε ότι η επόμενη νομοθετική πρωτοβουλία θα θεσμοθετεί τη συμμετοχή εκπροσώπων ασθενών ως εμπειρογνωμόνων στη διαδικασία Αξιολόγησης και θα επενδύσει στην εκπαίδευσή τους.
Ομόκεντρος Κύκλος: συμπέρασμα
Συμπέρασμα
Ο «Ομόκεντρος Κύκλος για το HTA» σηματοδότησε την έναρξη μόνιμου, τεκμηριωμένου διαλόγου πολιτικής υγείας. Για την Ένωση Ασθενών Ελλάδας, η θεσμική συμμετοχή των ασθενών στο HTA πρέπει να περιλαμβάνει ισότιμο ρόλο στη λήψη αποφάσεων, γιατί ένα σύστημα αξιολόγησης που δεν ακούει αυτούς για τους οποίους αποφασίζει είναι ατελές. Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας εργάζεται για να γεφυρωθεί αυτό το κενό με γνώση, εκπαίδευση και θεσμική παρουσία.
