Η έκθεση South by Southeast στο EMΣT αναδιαμορφώνει τη συλλογή ΕΜΣΤ, παρουσιάζοντας πάνω από 100 έργα από 50 καλλιτέχνες και δημιουργώντας έναν νέο συλλεκτικό προσανατολισμό που ξεκίνησε το 2021.
Η παρουσίαση συγκεντρώνει έργα από περισσότερες από 20 χώρες και δανεισμούς, ενώ το σχήμα της επιμελητικής πολιτικής στρέφει το βλέμμα της Ελλάδας προς τη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια, την Τουρκία, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική —μια αλλαγή που έχει συζητηθεί ως «στροφή προς την Ανατολή».
Νέος συλλεκτικός προσανατολισμός
Η έκθεση αναδεικνύει πρόσφατα αποκτήματα, δωρεές και μια σειρά έργων που ήδη ανήκαν στη συλλογή, επιδιώκοντας να υπερβεί τις παραδοσιακές δυτικές αναφορές της ελληνικής νεωτερικότητας και να τοποθετήσει τη χώρα ως κεντρικό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Εγγύς Ανατολής.
Με την επιλογή του τίτλου South by Southeast —ένα σκόπιμο λογοπαίγνιο πάνω στον τίτλο της ταινίας Alfred Hitchcock, North by Northwest— η έκθεση σηματοδοτεί συμβολικά την απομάκρυνση από τη μακρόχρονη προσκόλληση στα αγγλοσαξονικά και δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα.
Ιστορικό πλαίσιο της επιλογής
Στο πλαίσιο αυτό, το πρόσφατο βιβλίο The New Byzantines: The Rise of Greece and Return of the Near East [Οι νέοι Βυζαντινοί: Η άνοδος της Ελλάδας και η επιστροφή της Εγγύς Ανατολής] (2025) του Sean Matthews υποστηρίζει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε γεωπολιτικό και πολιτισμικό αναπροσανατολισμό προς την Ανατολική Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή, αμφισβητώντας την αποκλειστικά δυτική θέση της χώρας.
Η ιστορική ανασκόπηση υπενθυμίζει ότι μετά την ανεξαρτησία (επανάσταση 1821) η πολιτική δομή του νέου κράτους διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις ευρωπαϊκές Μεγάλες Δυνάμεις και επισημοποιήθηκε με τη Συνθήκη του Λονδίνου (1832), επιβάλλοντας έναν δυτικοευρωπαϊκό προσανατολισμό που ενισχύθηκε στη συνέχεια έως και την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.
Αφηγήσεις και συνέχειες
Η διεθνής θέση της Ελλάδας —η ένταξη σε οργανισμούς όπως το ΝΑΤΟ και η Ευρωπαϊκή Ένωση— διατήρησε αυτόν τον προσανατολισμό, αλλά οι μακραίωνοι δεσμοί με την Ανατολική Μεσόγειο και την Εγγύς Ανατολή επανέρχονται μέσα από νέες οικονομικές ροές, διπλωματικές σχέσεις και πολιτισμικές ανταλλαγές.
Η επιλεγμένη εστίαση του μουσείου στη Μεσόγειο, τη Βόρεια Αφρική, τη Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια επιδιώκει να φωτίσει τις κοινές ιστορίες που διατρέχουν την περιοχή: κινητικότητες, ανταλλαγές, συγκρούσεις, πολυγλωσσία και σύνθετες ταυτότητες, στοιχεία που αντανακλώνται στα έργα της έκθεσης.
Στόχος της συλλογής
Το EMΣT επισημαίνει ότι κάθε μουσειακή συλλογή είναι εκ φύσεως ατελής και ότι ο ρόλος της επιμέλειας είναι να επιλέγει με εστίαση: το ζητούμενο δεν είναι η ολότητα αλλά η συνοχή και η δυνατότητα αφήγησης μέσω στοχευμένων αποκτημάτων.
Η έκθεση, όπως αναφέρεται στη σχετική εισαγωγή, δεν είναι απλώς μια παρουσίαση πρόσφατων αποκτημάτων και δωρεών αλλά «μια πρόταση για το πώς μπορούμε να οικοδομήσουμε μια συλλογή με ιδιαίτερο, αναγνωρίσιμο στίγμα», προσκαλώντας τους επισκέπτες να επανεξετάσουν τη θέση της Ελλάδας ιστορικά, γεωπολιτικά και πολιτισμικά.
Έργα και καλλιτέχνες
Καλλιτέχνες: Lawrence Abu Hamdan, Diana Al-Hadid, Monira Al Qadiri, Αθανάσιος Αργιανάς, Lynda Benglis, Κωστής Βελώνης, Βαγγέλης Βλάχος, Ειρήνη Βουρλούμη, Απόστολος Γεωργίου, Pier Paolo Calzolari, Chryssa, Navine G. Dossos, Ειρήνη Ευσταθίου, Λίνα Θεοδώρου, Ivan Grubanov, Artan Hajrullahu, Mona Hatoum, Γιώργος Ιωάννου, Emily Jacir, Sven Johne, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Κωνσταντίνος Κακανιάς, Bouchra Khalili, Πάνος Κοκκινιάς, Γιάννης Κουνέλλης, Ange Leccia, Nate Lowman, Rabih Mroué, Ελένη Μυλωνά, Jennifer Nelson, Μπία Ντάβου, Gabriel Orozco, George Osodi, Adrian Paci, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Μαρία Παπαδημητρίου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ρένα Παπασπύρου, Αντώνης Πίττας, Walid Raad-The Atlas Group, Thomias Radin / Alexander Brack / Matthias Meisen, Michael Rakowitz, Șerban Savu, Nedko Solakov, Sphinxes, Thomas Struth, Κώστας Τσόκλης, Στέλιος Φαϊτάκης, Vangjush Vellahu, Akram Zaatari
Επιμέλεια: Κατερίνα Γρέγου
Η έκθεση South by Southeast στο EMΣT λειτουργεί ως θεσμική δήλωση: επανατοποθετεί την Ελλάδα σε μια ευρύτερη πολιτισμική γεωγραφία και επιδιώκει να καταδείξει ότι οι πιο ισχυρές συλλογές είναι εκείνες που μιλούν με σαφήνεια και συνεκτικότητα, αναδεικνύοντας κοινές αφηγήσεις και διασυνοριακές συνδέσεις.
– Κατερίνα Γρέγου
