Του Κώστα Ράπτη

Ο Ντόναλντ Τραμπ έψαχνε έναν τρόπο να αποφύγει τον ενδεχόμενο Τρίτο Πόλεμο του Κόλπου. Φαίνεται ότι βρήκε μια «τραμπική» διέξοδο: όχι νέες εχθροπραξίες αλλά ούτε ουσιαστικές διαπραγματεύσεις — μόνο η υπόσχεση για αβέβαιες συνομιλίες, που όλο και περισσότερο εστιάζουν σε προκαταρκτικά ζητήματα και όχι στον πυρήνα μιας συμφωνίας.

Με την απόφαση στις αρχές της εβδομάδας να παρατείνει μονομερώς και επ’ αόριστον την κατάπαυση του πυρός έναντι του Ιράν, παρότι οι ιρανικές αρχές δεν εμφανίζονται διατεθειμένες να επιστρέψουν σε νέες συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ, ο ένοικος του Λευκού Οίκου οδήγησε τη σύγκρουση σε μια «γκρίζα ζώνη» — εγγενώς επισφαλή, αλλά ικανή να διαρκέσει για μεγάλο διάστημα.

Διπλωματικό σκάκι

Ο Τραμπ επιδίωξε να παρουσιαστεί ως ευνοϊκός προς τους Πακιστανούς μεσολαβητές, ενώ απέδωσε την ανάγκη για χρόνο στην έλλειψη ενιαίας γραμμής μεταξύ των ιρανικών κέντρων εξουσίας.

«Φαντάζομαι ότι υπάρχουν κάποιες διαφωνίες μεταξύ των διαφόρων κέντρων εξουσίας και των πολιτικών ρευμάτων», εκτίμησε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Φαρζάν Σαμπέτ, ερευνητής στο Graduate Institute της Γενεύης. «Όμως αυτές οι διαφωνίες και οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις», πρόσθεσε, «δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκη ότι η ιρανική κυβέρνηση είναι το θέατρο μιας σοβαρής διένεξης ή ότι είναι διχασμένη».

Παράλληλα, η Σανάμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο βρετανικό ινστιτούτο Chatham House, επισήμανε ότι «δεν υπάρχει καμία απόδειξη για βαθιά ρήξη στην ηγεσία του Ιράν επί του παρόντος» και ότι η δήλωση του Τραμπ πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη.

Χωρίς χρονοδιάγραμμα

Ακυρώνοντας τα δικά του χρονοδιαγράμματα, ο κάτοικος του Λευκού Οίκου αποφεύγει προς το παρόν την επιστροφή σε στρατιωτικές λύσεις — οι οποίες απαιτούν σοβαρά επιμελητειακά μέσα και έχουν δείξει όρια σε σχέση με την Ισλαμική Δημοκρατία — αλλά ταυτόχρονα δεν δεσμεύεται σε μια συμφωνία που θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να κατοχυρώσει πλεονεκτήματα από τον πόλεμο, όπως τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, ή την άρση των οικονομικών κυρώσεων.

Διατηρώντας, ωστόσο, σε ισχύ τον ναυτικό αποκλεισμό κατά του Ιράν — που οδήγησε τους Ιρανούς να υπαναχωρήσουν από την πρόθεση ανοίγματος των Στενών του Ορμούζ —, έχει δημιουργήσει μια συνεχή πίεση που ανά πάσα στιγμή μπορεί να προκαλέσει νέα ένταση.

«Να ξέρετε ότι είμαι σίγουρα εκείνος που αισθάνεται τη λιγότερη πίεση απ’ όσους έχουν βρεθεί ποτέ σε αυτή τη θέση. Έχω όλον τον χρόνο του κόσμου, κάτι που δεν ισχύει για το Ιράν. Δεν θα υπάρξει συμφωνία παρά μόνο όταν θα είναι η πρέπουσα και καλή για τις ΗΠΑ, τους συμμάχους μας και, στην πραγματικότητα, για όλον τον κόσμο», διακήρυξε προχθές ο Τραμπ με ανάρτηση στην πλατφόρμα Truth Social.

Ο ίδιος παραδέχθηκε πως το Ιράν πιθανόν «γέμισε λιγάκι» το οπλοστάσιό του κατά τις δύο εβδομάδες της εκεχειρίας, αλλά υποστήριξε ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις μπορούν να το εξουδετερώσουν σε μία μέρα.

Σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο διαβεβαίωσε επίσης ότι «δεν χρειάζεται» να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα κατά του Ιράν, εφόσον αυτό «έχει αποδεκατισθεί με συμβατικά όπλα», και τόνισε πως «δεν πρέπει ποτέ να επιτραπεί η χρήση πυρηνικών όπλων από οποιονδήποτε».

Σενάρια επανέναρξης της σύγκρουσης

Από την πλευρά τους, οι ιρανικές αρχές, βλέποντας τη συνεχιζόμενη μεταφορά αμερικανικών δυνάμεων και εξοπλισμού στην ευρύτερη περιοχή, εκλαμβάνουν τους διπλωματικούς ελιγμούς ως πιθανό προοίμιο ενός ακόμη μεγαλύτερου στρατιωτικού αιφνιδιασμού, όπως εκείνους του περυσινού Ιουνίου και του περασμένου Φεβρουαρίου.

Σύμφωνα με πολλαπλές πηγές που μίλησαν στο CNN, οι αμερικανοί επιτελείς επεξεργάζονται για την περίπτωση κατάρρευσης της εκεχειρίας σενάρια «δυναμικής στοχοποίησης» των ικανοτήτων του Ιράν γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, τον νότιο Αραβικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν — π.χ. μικρά πολεμικά ταχύπλοα, πλοία ναρκοθέτησης κ.ά.

Επίσης, γίνεται λόγος για επιχειρήσεις που στοχεύουν στελέχη της ιρανικής ηγεσίας που θεωρούνται εμπόδιο σε μια πιθανή συνδιαλλαγή.

Από αυτή την οπτική, η ιρανική παρόρμηση θα συνιστούσε έμπρακτη αμφισβήτηση της ασαφούς νέας ισορροπίας που επιχειρεί να εγκαθιδρύσει ο Τραμπ. Γι’ αυτό άλλωστε οι Φρουροί της Επανάστασης ανέλαβαν επιθετικές ενέργειες, όπως η ακινητοποίηση δύο ελληνόκτητων πλοίων που επιχειρούσαν να διέλθουν των Στενών του Ορμούζ.

Εξελίξεις στην περιοχή

Στην κατάσχεση των δύο ελληνόκτητων πλοίων, η εκπρόσωπος της αμερικανικής προεδρίας Κάρολαϊν Λέβιτ δεν θεώρησε ότι συνιστά παραβίαση της κατάπαυσης του πυρός, λέγοντας ότι «δεν πρόκειται ούτε για αμερικανικά πλοία ούτε για ισραηλινά πλοία».

Παράλληλα, το Πεντάγωνο ανακοίνωσε ξαφνικά και χωρίς επεξήγηση την αποχώρηση από τα καθήκοντά του του κορυφαίου πολιτικού αξιωματούχου του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού, Τζον Φίλαν.

Στο εσωτερικό μέτωπο, ο Χαμιντρεζά Χατζιμπαμπαεΐ, αντιπρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, δήλωσε (σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο Tasnim) ότι «τα πρώτα έσοδα που προέρχονται από τέλη διελεύσεως από τα Στενά του Ορμούζ κατατέθηκαν στον λογαριασμό της κεντρικής τράπεζας» του Ιράν.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δέχθηκε ειδικό απεσταλμένο του υπουργού Εξωτερικών της Νοτίου Κορέας, με αντικείμενο τη διαμόρφωση πλαισίου για τη διέλευση πλοίων νοτιοκορεατικών συμφερόντων.

Το Ισραήλ ανυπομονεί

Υπάρχουν βέβαια και οι πιο «αδημονούντες». «Περιμένουμε το πράσινο φως από τις ΗΠΑ, πρωτίστως για να ολοκληρώσουμε την εξάλειψη της δυναστείας Χαμενεΐ» και «να στείλουμε το Ιράν πίσω στην εποχή του λίθου», δήλωσε σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του ο ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς.

Ωστόσο, προς το παρόν η ισραηλινή πλευρά αποδέχθηκε, κατόπιν πρωτοβουλίας του Τραμπ, την παράταση της κατάπαυσης του πυρός στο άλλο σημαντικό μέτωπο της αναταραχής — τον Λίβανο — κατά τρεις εβδομάδες. Παρά αυτό, πολλαπλές καταγγελίες αναφέρουν παραβιάσεις της εκεχειρίας είτε από το Ισραήλ είτε από τη Χεζμπολάχ.

Η κατάσταση παραμένει εύθραυστη: μια ασαφής ισορροπία που μπορεί να συνεχιστεί για καιρό, αλλά και να ανατραπεί γρήγορα από μια απρόβλεπτη ενέργεια ή παρεξήγηση.