Συνεχίζονται οι παρασκηνιακές συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με τις δύο πλευρές να επεξεργάζονται μια συμφωνία δέκα σημείων, παρά το συνεχώς τεταμένο κλίμα. Το Πακιστάν ενεργεί ως μεσολαβητής και καταβάλει διαρκείς προσπάθειες ώστε να οδηγηθεί αυτή η σύγκρουση σε ένα τέλος.
Επίσκεψη από το Πακιστάν στην Τεχεράνη
Στο πλαίσιο αυτών των προσπαθειών, ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων του Πακιστάν, ο στρατάρχης Ασίμ Μουνίρ, έφτασε στην Τεχεράνη τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου 23 Μαΐου, πραγματοποιώντας τη δεύτερη επίσημη επίσκεψή του στο Ιράν.
Έκπληξη από το δημοσίευμα των New York Times
Ωστόσο, η είδηση που ξεχώρισε την ημέρα προέρχεται από τους New York Times, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι σχέσεις του Ντόναλντ Τραμπ με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου έχουν «παγώσει» και ότι το Ισραήλ έχει σχεδόν απομακρυνθεί από τις συνομιλίες της Ουάσινγκτον με την ιρανική αντιπροσωπεία.
Το ρεπορτάζ, με τίτλο «Κάποτε συγκυβερνήτης του Τραμπ κατά του Ιράν, ο Νετανιάχου είναι τώρα ένας απλός επιβάτης», καταγράφει την απότομη μεταβολή στη θέση του Ισραήλ στις διαβουλεύσεις.
Από την αίθουσα επιχειρήσεων στην περιθωριοποίηση
Κατά την περίοδο πριν από την επίθεση της 28ης Φεβρουαρίου εναντίον του Ιράν, ο κ. Νετανιάχου βρισκόταν στην Αίθουσα Επιχειρήσεων μαζί με τον πρόεδρο Τραμπ και φέρεται να ηγούνταν της συζήτησης, υποστηρίζοντας ότι ένα κοινό πλήγμα Θα μπορούσε να οδηγήσει στην κατάρρευση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Μόλις λίγες εβδομάδες αργότερα, αφού οι αισιόδοξες προβλέψεις διαψεύστηκαν, το Ισραήλ βρέθηκε απομονωμένο — σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους άμυνας — σχεδόν πλήρως αποκλεισμένο από τις συνομιλίες για ανακωχή μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Πληροφορίες από εναλλακτικές πηγές
Αποκομμένο από πληροφορίες του στενότερου συμμάχου, το Ισραήλ αναγκάστηκε να μαζεύει στοιχεία για τις διαπραγματεύσεις μέσω επαφών με περιφερειακούς ηγέτες, διπλωμάτες και από τις δικές του υπηρεσίες παρακολούθησης μέσα στο ιρανικό καθεστώς, ανέφεραν οι αξιωματούχοι που μίλησαν ανώνυμα.
Η παραμονή στο περιθώριο μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για το Ισραήλ και ιδίως για τον πρωθυπουργό, που βρίσκεται αντιμέτωπος με μια δύσκολη προεκλογική μάχη φέτος.
Ο πολιτικός ρόλος του Νετανιάχου
Ο κ. Νετανιάχου είχε για καιρό παρουσιάσει τον εαυτό του ως τον άνθρωπο που «ξέρει να χειρίζεται» τον πρόεδρο Τραμπ, ικανό να εξασφαλίζει και να διατηρεί την υποστήριξή του. Σε τηλεοπτικό του διάγγελμα στις αρχές του πολέμου, είπε ότι μιλούσε με τον κ. Τραμπ «σχεδόν κάθε μέρα», ανταλλάσσοντας ιδέες και συμβουλές και «αποφασίζοντας μαζί».
Ο κ. Νετανιάχου είχε οδηγήσει το Ισραήλ σε πόλεμο τον Φεβρουάριο, με στόχο που επιδίωκε δεκαετίες: να σταματήσει την προσπάθεια του Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Κατά την εκκίνηση του πολέμου, με την εκτεταμένη εξάρθρωση τμημάτων της κυβέρνησης στην Τεχεράνη, φάνηκε πιθανή και η ανατροπή του καθεστώτος.
Απόκλιση αμερικανικών και ισραηλινών στόχων
Ωστόσο, πολλά στελέχη του στενού κύκλου του κ. Τραμπ θεωρούσαν ανέκαθεν την αλλαγή καθεστώτος παράλογη. Η σύγκλιση των προτεραιοτήτων άρχισε να διαρρηγνύεται, ιδίως όταν το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, οδηγώντας τις τιμές του πετρελαίου σε άνοδο και πιέζοντας τον κ. Τραμπ να επιδιώξει κατάπαυση του πυρός.
Η Ισλαμική Δημοκρατία, αν και όχι ηττημένη, συμπεριφέρεται σαν να κέρδισε επειδή επέζησε, ενώ το Ισραήλ είδε τους κύριους στόχους του να απομακρύνονται.
Οι ανεπίτευκτοι στόχοι του Ισραήλ
Ο κ. Νετανιάχου είχε θέσει τρεις βασικούς στόχους με την έναρξη του πολέμου: την ανατροπή του καθεστώτος, την καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος και την εξάλειψη του πυραυλικού οπλοστασίου του Ιράν. Κανένας από αυτούς δεν υλοποιήθηκε.
Αντί για πλήρη εξάλειψη των πυρηνικών φιλοδοξιών, μια αμερικανική πρόταση προέβλεπε 20ετή αναστολή ή μορατόριουμ στις ιρανικές πυρηνικές δραστηριότητες — χρονικό πλαίσιο που, σύμφωνα με αναφορές, μπορεί να είχε μειωθεί σε μεταγενέστερες προτάσεις. Αυτό αυξάνει την πιθανότητα η τελική συμφωνία να μοιάζει με τη συμφωνία του 2015, την οποία ο κ. Νετανιάχου είχε τότε πολεμήσει και από την οποία ο κ. Τραμπ αποχώρησε τρία χρόνια αργότερα.
Πυραύλοι και οικονομικές ανησυχίες
Οι ισραηλινές αρχές υποστηρίζουν ότι το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν ίσως έμεινε εκτός των διαπραγματεύσεων, κάτι που θα έκανε οποιαδήποτε συμφωνία ανεπαρκή σε σχέση με τους στόχους του 2015.
Επιπλέον, υπάρχει ανησυχία ότι η άρση οικονομικών κυρώσεων θα παρείχε στο Ιράν δισεκατομμύρια δολάρια, τα οποία θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν επανεξοπλισμό και να ενισχύσουν ομάδες πληρεξουσίων όπως η Χεζμπολάχ, με επιπτώσεις για την ασφάλεια του Ισραήλ.
Κόστος συνεργασίας με τις ΗΠΑ
Παρά το γεγονός ότι λίγα είναι ακόμη σαφή για το τελικό περίγραμμα μιας συμφωνίας και ότι μια νέα κλιμάκωση μπορεί να αναβάλει τα πάντα, είναι φανερό ότι η στενή συνεργασία του Ισραήλ με τις ΗΠΑ είχε σημαντικό κόστος.
Όπως παραδέχθηκε ο ισραηλινός υπουργός Άμυνας Κατς στις 23 Απριλίου, «Περιμένουμε μόνο το πράσινο φως από τις ΗΠΑ» — μια παραδοχή που πολλοί θεώρησαν ταπεινωτική σε σχέση με την αρχική αυτοπεποίθηση των πρώτων ημερών του πολέμου.
Στενή στρατιωτική συνεργασία που άρχισε να χαλαρώνει
Στις πρώτες μέρες του πολέμου, οι δύο χώρες επιδεικνύαν πρωτοφανή συνεργασία: Ισραηλινοί αξιωματικοί στην έδρα της Centcom στην Τάμπα της Φλόριντα και Αμερικανοί αξιωματικοί ενσωματωμένοι στο «Φρούριο της Σιών», το λεγόμενο Pit κάτω από την Κίρια, το στρατιωτικό αρχηγείο στο κέντρο του Τελ Αβίβ. Αποφάσεις για την αντίδραση σε εισερχόμενους ιρανικούς πυραύλους λαμβάνονταν από κοινού, ανέφεραν αξιωματούχοι.
Μέσα σε δύο εβδομάδες όμως έγινε φανερό ότι ο πόλεμος δεν οδηγούσε σε άμεση νίκη. Ο Λευκός Οίκος και ορισμένοι ισραηλινοί ηγέτες περιόρισαν τις προσδοκίες για αλλαγή καθεστώτος και ο κ. Τραμπ επικέντρωσε την προσοχή στην τερματισμό των μαχών.
Αποφάσεις που ανακλήθηκαν και απογοητεύσεις
Το Ισραήλ πρότεινε, μεταξύ άλλων, την αποστολή Κούρδων μαχητών στο Ιράν μέσω Ιράκ, υποστηρίζοντας επιχειρήσεις αεροπορικών πληγμάτων στο βορειοδυτικό Ιράν για να ανοίξει ο δρόμος για τέτοια εισβολή. Ο κ. Τραμπ, αφού δημόσια είχε εκφράσει υποστήριξη, υπαναχώρησε δύο ημέρες αργότερα, στις 7 Μαρτίου, δηλώνοντας στο Air Force One: «Δεν θέλω τους Κούρδους να μπουν μέσα. Δεν θέλω να δω τους Κούρδους να πληγώνονται, να σκοτώνονται».
Το ίδιο Σαββατοκύριακο το Ισραήλ βομβάρδισε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στην Τεχεράνη και την κοντινή πόλη Καράτζ. Οι Αμερικανοί, που είχαν εγκρίνει την επιχείρηση εκ των προτέρων, ανέμεναν ένα μικρό αλλά συμβολικό πλήγμα για να στείλει μήνυμα στην Τεχεράνη, σύμφωνα με δύο ισραηλινούς αξιωματούχους.
Απολογισμοί και αντιδράσεις
Τα καιγόμενα καύσιμα δημιούργησαν τεράστια σύννεφα μαύρου καπνού με επικίνδυνα χημικά πάνω από την Τεχεράνη, αυξάνοντας την ανησυχία ότι χώρες του Κόλπου θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν ιρανικά αντίποινα στις δικές τους ενεργειακές υποδομές. Η κυβέρνηση Τραμπ φέρεται να διαφώνησε και να ζήτησε από το Ισραήλ να σταματήσει τέτοιου είδους επιθέσεις.
Μια αντίστοιχη αλληλουχία εξελίχθηκε όταν το Ισραήλ χτύπησε το κοίτασμα South Pars και άλλες εγκαταστάσεις στη νότια ακτή του Περσικού Κόλπου. Το πλήγμα της 18ης Μαρτίου, που επίσης συντονίστηκε με τις ΗΠΑ, είχε ως σκοπό να πιέσει την Τεχεράνη για καλύτερους όρους σε ενδεχόμενη ανακωχή.
Σύγχυση δηλώσεων από την Ουάσινγκτον
Ο κ. Τραμπ έδωσε εντολή να σταματήσουν οι βομβαρδισμοί, αλλά οι δημόσιες δηλώσεις του προκάλεσαν σύγχυση: αρχικά αρνήθηκε τη γνώση για την επίθεση στο South Pars, ακολούθως επέκρινε το Ισραήλ ότι «ξέσπασε βίαια» και τελικά άφησε να εννοηθεί ότι είχε μιλήσει προηγουμένως με τον κ. Νετανιάχου, αλλά τον είχε προτρέψει να μην προχωρήσει.
Στην Ιερουσαλήμ εκείνο το βράδυ, ο κ. Νετανιάχου ανέλαβε την πλήρη ευθύνη: «Γεγονός Νο. 1, το Ισραήλ ενήργησε μόνο του», είπε για το πλήγμα στην Ασαλουγιέ και το South Pars. «Γεγονός Νο. 2, ο Πρόεδρος Τραμπ μας ζήτησε να κρατηθούμε μακριά από μελλοντικές επιθέσεις και συμμορφωνόμαστε».
Πίεση για περιορισμό επιχειρήσεων στον Λίβανο
Ο κ. Τραμπ άσκησε επίσης πίεση στο Ισραήλ να τερματίσει πρόωρα την εκστρατεία του κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο λίγες ημέρες μετά την ανακωχή της 8 Απριλίου, αναγκάζοντας την ισραηλινή κυβέρνηση να αποδεχτεί περιορισμούς στα σύνορα.
Ο αποκλεισμός αυτός είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτός για ορισμένους Ισραηλινούς αξιωματούχους, οι οποίοι, μιλώντας ανώνυμα, υπενθύμισαν ότι το Ισραήλ ανέλαβε μερικές από τις πιο αμφιλεγόμενες αποστολές του πολέμου, συμπεριλαμβανομένης της εξωδικαστικής εκτέλεσης του ηγέτη ενός κυρίαρχου κράτους — κάτι που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν κάνει ανοιχτά.
Μετατόπιση ρητορικής από τον Νετανιάχου
Για τον κ. Νετανιάχου αυτό σήμαινε επανειλημμένη αναπροσαρμογή της ρητορικής και των στόχων του Ισραήλ, ανταποκρινόμενος στις συχνές κυβιστήσεις του κ. Τραμπ. Αρχικά διακήρυττε την ανάγκη να «εξαλείψει» υπαρξιακές απειλές όπως το ιρανικό πυρηνικό όπλο και το βαλλιστικό οπλοστάσιο· μέχρι την 12 Μαρτίου όμως διατύπωνε ήδη νέα προσέγγιση, υποβαθμίζοντας την εικόνα των υπολειπόμενων απειλών και τονίζοντας τη στενή συνεργασία με τις ΗΠΑ.
«Οι απειλές έρχονται και παρέρχονται, αλλά όταν γινόμαστε περιφερειακή δύναμη, και σε ορισμένους τομείς παγκόσμια δύναμη, έχουμε τη δύναμη να απομακρύνουμε τους κινδύνους από εμάς και να διασφαλίσουμε το μέλλον μας», δήλωσε τότε, επισημαίνοντας ότι η συμμαχία με τον κ. Τραμπ ήταν «μια συμμαχία που δεν μοιάζει με καμία άλλη».
