Στο επίκεντρο της συζήτησης για το όφελος Πούτιν από Ιράν βρέθηκε ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος από το ετήσιο Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ της Αγίας Πετρούπολης είπε ότι “Το συμφέρον μας είναι να τερματισθεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή το συντομότερο δυνατό.” Η τοποθέτηση ήρθε ενώ ερωτήθηκε και για το κατά πόσο η Μόσχα ωφελείται από την άνοδο των τιμών ενέργειας και τις διαταραχές στις θαλάσσιες οδούς λόγω των εντάσεων με το Ιράν.
Στην ουσία, ο Πούτιν ανέφερε ότι τα κερδη είναι “προσωρινά” και τόνισε την προτεραιότητα της Ρωσίας για μακροπρόθεσμη σταθερότητα, ενώ ταυτόχρονα εξέφρασε φιλικά αισθήματα προς την Τεχεράνη: “Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο λαός του Ιράν έχει αποδείξει ότι τα συμφέροντά του πρέπει να λαμβάνονται υπόψη. Έχει δείξει συνοχή και τη θέλησή του να αγωνιστεί. Διατηρούμε επαφές με τους Ιρανούς φίλους μας και ελπίζουμε ότι αυτό θα οδηγήσει σε θετικό αποτέλεσμα”, είπε.
Η ανάδειξη της Μόσχας σε πιθανό μεσολαβητή και η εκμετάλλευση της προσοχής που απορροφά η κρίση στο Ιράν από την πλευρά των ΗΠΑ είναι κεντρικά στοιχεία της ανάλυσης για το πώς η Ρωσία βγαίνει κερδισμένη σε επίπεδο διεθνούς επιρροής. Όπως σημείωσε ο Πούτιν, “Η κρίση στην Ουκρανία είναι τοπική, ενώ αυτή περί το Ιράν έχει παγκόσμιο χαρακτήρα”, προσθέτοντας ότι η Ουάσινγκτον “αναγκάστηκε να ασχοληθεί πρωτίστως με αυτό το ζήτημα”.
Ρόλος μεσολαβητή και διπλωματία
Η ρητορική της Μόσχας συνδυάζει τη δημόσια έκκληση για αποκλιμάκωση με την παράλληλη πολιτική και διπλωματική στήριξη προς την Τεχεράνη, χωρίς όμως άμεση στρατιωτική εμπλοκή στο πλευρό του Ιράν. Στην ανάλυση του Ρωσικού Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων, ο Πακιστανός διπλωμάτης Ζαχίρ Αχμέντ Αουάν τονίζει ότι “ο ρόλος της Ρωσίας ήταν πιο υπολογισμένος και, από πολλές απόψεις, πιο χρήσιμος” γιατί προστάτευσε πολιτικά και διπλωματικά την Ισλαμική Δημοκρατία.
Η στρατηγική στήριξη της Μόσχας αποσκοπεί στο να μην απομονωθεί το Ιράν ως αβοήθητος στόχος και ταυτόχρονα να ενισχυθεί η ρωσική επιρροή στη Μέση Ανατολή, στην περιοχή της Κασπίας και στην Ευρασία. Η σχέση αυτή έχει και πρακτικές συνέπειες για τις αγορές ενέργειας και τη γεωπολιτική ισορροπία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η υπογραφή της 20ετήςς συνθήκης στρατηγικής συνεργασίας ανάμεσα σε Ρωσία και Ιράν αποκτά ειδική βαρύτητα: η συμφωνία υπογραμμίζει ότι οι δύο χώρες δεν είναι προσωρινοί εταίροι που συνενώνονται μόνο σε κρίσεις αλλά χτίζουν μακρόχρονη συμμαχία.
Η 20ετής συμφωνία και επιπτώσεις
Η συμφωνία, που υπογράφηκε τον Ιανουάριο του 2025, καλύπτει τομείς όπως η ασφάλεια, η αμυντική συνεργασία, η ενέργεια, η ειρηνική πυρηνική συνεργασία, το εμπόριο και ο οικονομικός συντονισμός. Για το Ιράν η συνεργασία αυτή προσφέρει διπλωματικό βάθος και για τη Ρωσία ενισχύει την περιφερειακή της θέση και την ικανότητά της να αντισταθμίζει δυτικές πιέσεις.
Αν και δεν σημαίνει στρατιωτική ανάμειξη της Μόσχας στο πεδίο του πολέμου, η πολιτική προστασία που παρέχει η Ρωσία έχει πρακτικά αποτελέσματα: αποτρέπει την πλήρη διεθνή απομόνωση του Ιράν και δημιουργεί ένα περιβάλλον που ανατρέπει σε κάποιο βαθμό τις στρατηγικές επιλογές των αντιπάλων.
Παράλληλα, η σχέση Ρωσίας-Ιράν λειτουργεί ως μήνυμα κατά της μονοδιάστατης άσκησης ισχύος: κοινές κοσμοθεωρίες περί κυριαρχίας και αντίστασης σε μονομερείς κυρώσεις ενισχύουν τη συνεργασία τους, ειδικά εν μέσω της τρέχουσας κρίσης.
Τέσσερις παράγοντες της στάσης
Η ρωσική στάση εξηγείται από τέσσερις βασικούς παράγοντες. Πρώτον, η Ρωσία επιδιώκει περιφερειακή σταθερότητα διότι επηρεάζει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας· ως σημαντικός παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου έχει άμεσο συμφέρον στις τιμές και στις ναυτιλιακές οδούς.
Δεύτερον, η Μόσχα θέλει να διατηρήσει στρατηγική παρουσία στην περιοχή, με μακρά εμπλοκή στη Συρία και επιχειρησιακή παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο. Τρίτον, επιδιώκει να παρουσιαστεί ως αντίβαρο στον δυτικό παρεμβατισμό — ένα μήνυμα που βρίσκει απήχηση σε κράτη της Ασίας και της Αφρικής.
Τέταρτον, υπάρχουν εγχώριοι και πολιτισμικοί λόγοι: εκατομμύρια μουσουλμάνοι ζουν εντός της Ρωσικής Ομοσπονδίας και η Μόσχα έχει επενδύσει σε θεσμούς και φόρουμ για να χτίσει γέφυρες με τον μουσουλμανικό κόσμο, ενισχύοντας έτσι την πολιτική της επιρροή.
Συμπεράσματα και προοπτικές
Συνοπτικά, οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι η Ρωσία κατορθώνει να μετατρέψει μέρος της αναταραχής στη Μέση Ανατολή σε στρατηγικό όφελος χωρίς άμεση στρατιωτική ανάμειξη, διατηρώντας ταυτόχρονα ρητορική υπέρ της αποκλιμάκωσης. Ωστόσο, όπως ο ίδιος ο Πούτιν παραδέχθηκε, τα οικονομικά οφέλη μάλλον είναι “προσωρινά” και η προτεραιότητα για τη Μόσχα παραμένει η σταθερότητα και ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός.
Σε κάθε περίπτωση, η ρωσική στρατηγική απέναντι στην κρίση του Ιράν θα συνεχίσει να επηρεάζει τις διεθνείς ισορροπίες, με τη Μόσχα να διεκδικεί ρόλο μεσολαβητή και παράγοντα ισχύος στην περιοχή.
