Τα αρμόδια Υπουργεία Τουρισμού και Περιβάλλοντος και Ενέργειας παρουσίασαν το νέο πλαίσιο χωροταξικού σχεδιασμού για τον τουρισμό, με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη και την καλύτερη διαχείριση των χωρικών πιέσεων σε δημοφιλείς και αναπτυσσόμενους προορισμούς.
Στόχος και χαρακτήρας του πλαισίου
Το ΕΧΠ-Τ (Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό) έχει ως σκοπό να θέσει σαφείς κανόνες για την τουριστική ανάπτυξη, να προστατεύσει το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον και να ενισχύσει επενδύσεις με μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό αποτύπωμα. Παράλληλα, επιχειρεί να εξισορροπήσει τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, της επιχειρηματικότητας και της περιβαλλοντικής προστασίας.
Παρακάτω παρατίθενται οι απαντήσεις σε πιθανές ερωτήσεις του Τύπου, αφού στην εκδήλωση οι δύο υπουργοί δεν δέχθηκαν ερωτήσεις από δημοσιογράφους.
Τι είναι το ΕΧΠ-Τ;
Το ΕΧΠ-Τ αποτελεί ένα εθνικό στρατηγικό σχέδιο που ορίζει πού και με ποιους κανόνες μπορεί να αναπτυχθεί ο τουρισμός στην Ελλάδα. Καθορίζει μεσο-μακροπρόθεσμες κατευθύνσεις για τη χωρική διάρθρωση του τουριστικού τομέα, με κριτήρια οικονομικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής βιωσιμότητας.
Με απλά λόγια, το πλαίσιο βάζει ενιαίους και διαφανείς κανόνες για νέες τουριστικές επενδύσεις, οργανώνει την ανάπτυξη ξενοδοχειακών και άλλων υποδομών, προστατεύει περιοχές με αυξημένες πιέσεις, δίνει ιδιαίτερη προσοχή στα νησιά και σε ευαίσθητες ζώνες και καθοδηγεί τον πολεοδομικό σχεδιασμό των επόμενων ετών.
Γιατί δεν υπήρχε έως σήμερα;
Το προηγούμενο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό που θεσμοθετήθηκε το 2009 ακυρώθηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας για τυπικούς λόγους στη διαδικασία έγκρισης και όχι για την ουσία των προβλέψεών του. Εξαιτίας αυτού, η χώρα έμεινε χωρίς σύγχρονο εργαλείο χωρικού σχεδιασμού σε μια περίοδο ραγδαίων εξελίξεων στον τουρισμό και αυξημένων προκλήσεων όπως η κλιματική αλλαγή.
Το νέο πλαίσιο έρχεται να καλύψει αυτό το κενό και να θέσει κανόνες που επιδιώκουν την ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης, προστασίας του περιβάλλοντος και ποιότητας ζωής.
Κύριοι στόχοι και στρατηγικές
Βασικός στόχος είναι η ανάπτυξη του τουρισμού με όρους βιωσιμότητας και σεβασμό στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Το σχέδιο στοχεύει στην ενίσχυση της ποιότητας της τουριστικής εμπειρίας, στην προώθηση μορφών τουρισμού πέρα από το «ήλιος και θάλασσα» και στη διεύρυνση της τουριστικής περιόδου μέσω ποιοτικών υποδομών.
Επιπλέον, προωθεί τη διάχυση της τουριστικής δραστηριότητας σε περισσότερες περιοχές, τη στήριξη θεματικών μορφών τουρισμού και τη σύνδεση του τουρισμού με τον φυσικό και πολιτιστικό πλούτο της χώρας και άλλους οικονομικούς κλάδους, προς όφελος της τοπικής ανάπτυξης.
Κατηγοριοποίηση περιοχών
Η κύρια κατηγοριοποίηση των περιοχών γίνεται με βάση την ένταση του τουριστικού φαινομένου, κυρίως τον αριθμό των τουριστικών κλινών σε σχέση με την έκταση και τον μόνιμο πληθυσμό κάθε Δημοτικής Ενότητας. Με αυτά τα κριτήρια οι περιοχές διακρίνονται σε πέντε κατηγορίες: Α (Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης), Β (Αναπτυγμένες), Γ (Αναπτυσσόμενες), Δ (Πρώιμης Ανάπτυξης) και Ε (Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης).
Για τις νησιωτικές περιοχές προβλέπεται επιπλέον κατηγοριοποίηση κατά έκταση, εκτός της Κρήτης και της Εύβοιας. Τα νησιά, εκτός των προαναφερθέντων, εντάσσονται σε τρεις ομάδες, με διαφορετικές κατευθύνσεις ανάπτυξης. Η Ομάδα Ι περιλαμβάνει νησιά με έκταση άνω των 250 τ.χλμ., ενώ οι μικρότερες νησιωτικές περιοχές μελετώνται σε ξεχωριστές ομάδες με αυξημένα μέτρα προστασίας τοπίου και περιβάλλοντος.
Πρακτικές συνέπειες της κατανομής
Η κατηγοριοποίηση σε ζώνες και ομάδες καθορίζει τους όρους ανάπτυξης: το είδος των επιτρεπόμενων τουριστικών επενδύσεων, τα ελάχιστα όρια αρτιότητας για νέα ξενοδοχεία, τη μέγιστη δυναμικότητα σε κλίνες και τους όρους προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος και της τοπικής ταυτότητας.
Στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Α) δίνεται προτεραιότητα στην αναβάθμιση υφιστάμενων καταλυμάτων και τίθενται αυστηρότεροι όροι για νέα έργα: για νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου απαιτούνται τουλάχιστον 16 στρέμματα και στα νησιά αυτής της κατηγορίας υπάρχει ανώτατο όριο έως 100 κλίνες για νέες μονάδες.
Στις Β περιοχές το μήνυμα είναι ποιοτική αναβάθμιση με ηπιότερους περιορισμούς: το ελάχιστο γήπεδο για νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου αυξάνεται σε 12 στρέμματα και στα νησιά της κατηγορίας αυτής επιτρέπονται μονάδες έως 350 κλίνες. Στις Γ και Δ περιοχές προβλέπεται εντονότερη δυνατότητα ανάπτυξης, ενώ η Ε αφορά κυρίως ειδικές μορφές τουρισμού (ορεινός, ιαματικός, καταδυτικός, κ.ά.).
Στα μικρότερα νησιά των Ομάδων ΙΙ και ΙΙΙ εφαρμόζονται πιο αυστηρές κατευθύνσεις προστασίας τοπίου και περιορισμοί στη δόμηση και δυναμικότητα, ώστε να διαφυλαχθεί η φυσιογνωμία τους και να προαχθούν πιο ήπιες μορφές ανάπτυξης.
Αρτιότητα, κατηγορίες καταλυμάτων και όροι
Μέχρι να καθοριστούν λεπτομερώς οι χρήσεις γης και οι όροι δόμησης από εργαλεία πολεοδομικού σχεδιασμού πρώτου επιπέδου, η ελάχιστη αρτιότητα για γήπεδα εκτός σχεδίου έχει ως εξής: στις περιοχές Α απαιτούνται 16 στρέμματα, στις Β 12 στρέμματα και στις Γ, Δ και Ε 8 στρέμματα.
Επιπλέον, καθορίζονται οι κατηγορίες τουριστικών καταλυμάτων που μπορούν να αναπτυχθούν σε κάθε περιοχή, με έμφαση σε ξενοδοχεία μεγαλύτερων προδιαγραφών — μόνο μονάδες 3, 4 και 5 αστέρων στις περιοχές Α, Β και Γ.
Προστασία της παράκτιας ζώνης
Το πλαίσιο περιλαμβάνει αυστηρούς κανόνες για την παράκτια ζώνη, με στόχο τη διατήρηση του φυσικού τοπίου. Συγκεκριμένα, στη ζώνη από 0 έως 25 μέτρα από την ακτογραμμή απαγορεύονται πλήρως νέες διαμορφώσεις και κατασκευές, εξαιρουμένων έργων για πρόσβαση ατόμων με αναπηρία, πρόσβαση ασθενοφόρου και επιτρεπόμενων παρεμβάσεων που προβλέπει η νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία.
Επιπλέον, το πλαίσιο δίνει έμφαση στη φέρουσα ικανότητα των παράκτιων περιοχών και σε οργανωμένη ανάπτυξη τουριστικών δραστηριοτήτων σε παράκτιες και νησιωτικές ζώνες.
Προστατευόμενες περιοχές και αυστηρότερες προϋποθέσεις
Για τις περιοχές του Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών προβλέπονται πρόσθετες κατευθύνσεις προστασίας και όροι για ήπια, βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη. Αυτό περιλαμβάνει αυστηρότερους όρους δόμησης, περιορισμούς στην ένταση της τουριστικής ανάπτυξης και αυξημένες απαιτήσεις περιβαλλοντικής αξιολόγησης και τεκμηρίωσης της φέρουσας ικανότητας όπου απαιτείται.
Βραχυχρόνιες μισθώσεις
Το ΕΧΠ-Τ θέτει το ρυθμιστικό πλαίσιο για την οργάνωση και τον έλεγχο των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Προωθούνται μέτρα όπως ο καθορισμός όρων διάθεσης ακινήτων για βραχυχρόνια μίσθωση σε σχέση με τη χρήση τους ως κύρια κατοικία, η ρύθμιση της συνολικής χρονικής διάρκειας ανά έτος, ο καθορισμός γεωγραφικών ζωνών απαγόρευσης ή περιορισμού και περιορισμοί στην ανάπτυξη νέας προσφοράς ιδίως σε περιοχές με αυξημένη πίεση ή ειδικά γεωγραφικά χαρακτηριστικά, συμπεριλαμβανομένων νεόδμητων κατοικιών.
Τι ισχύει για υφιστάμενες άδειες και σχέδια
Υφιστάμενες άδειες και ήδη εγκεκριμένα σχέδια, καθώς και έργα που έχουν υποβάλει φάκελο για περιβαλλοντική αδειοδότηση και έχουν λάβει πληρότητα από την αρμόδια υπηρεσία, δεν επηρεάζονται από το νέο ΕΧΠ-Τ. Το νέο πλαίσιο λειτουργεί ως κατευθυντήριο και δεσμευτικό για τα υποκείμενα σχέδια και τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, τα οποία θα πρέπει να εναρμονιστούν σταδιακά κατά την αναθεώρηση ή τροποποίησή τους.
Συνύπαρξη με άλλες δραστηριότητες
Το σχέδιο περιλαμβάνει κατευθύνσεις για τη συνύπαρξη του τουρισμού με άλλους τομείς όπως η βιομηχανία, οι εξορύξεις, οι ΑΠΕ και οι υδατοκαλλιέργειες. Στόχος είναι η καλύτερη χωρική οργάνωση ώστε να περιορίζονται συγκρούσεις, να προστατεύεται το περιβάλλον και να διασφαλίζεται η βιώσιμη ανάπτυξη των τουριστικών προορισμών.
Τι διαφοροποιείται από το κείμενο της διαβούλευσης
Το κείμενο που παρουσιάστηκε σήμερα είναι στο μεγαλύτερο μέρος του το ίδιο με αυτό που τέθηκε σε διαβούλευση τον Ιούλιο του 2024. Οι όποιες αλλαγές προέκυψαν κυρίως από τα σχόλια της διαβούλευσης και από την πολιτική βούληση των δύο υπουργείων για αυξημένη περιβαλλοντική προστασία του νησιωτικού χώρου, των ευαίσθητων τοπίων και των περιοχών Natura, καθώς και για τον περιορισμό της διάσπαρτης δόμησης σε εκτός σχεδίου και αγροτικές περιοχές.
Επιπλέον, την περίοδο μεταξύ της διαβούλευσης και της σημερινής παρουσίασης εκπονήθηκαν αρκετά Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια με μελέτες φέρουσας ικανότητας. Η αξιολόγηση των δεικτών αυτών οδήγησε στην υιοθέτηση αυστηρότερων μέτρων ως προς τη δόμηση, ενισχύοντας παράλληλα την ήπια τουριστική ανάπτυξη και ένα μοντέλο με αυξημένες περιβαλλοντικές απαιτήσεις.
Αυτά είναι τα σημεία που παρουσιάστηκαν και απαντήθηκαν από τα δύο συναρμόδια υπουργεία κατά την ενημέρωση για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό.
