Η ανασύνθεση Μήδεια ΕΛΣ Επιδαύρου παρουσιάζει την ιστορική παραγωγή της Μήδειας του Κερουμπίνι που πρωτοπαίχτηκε το 1961, και τα εισιτήρια για τα εγκαίνια του φεστιβάλ έχουν εξαντληθεί ήδη από τον Φεβρουάριο, μία εβδομάδα μετά την έναρξη της προπώλησης.
Η νέα παραγωγή ανοίγει το πρόγραμμα του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026 με καλλιτεχνική εποπτεία του Γιώργου Κουμεντάκη, σκηνοθεσία του Παναγή Παγουλάτου και μουσική διεύθυνση του Ζακ Λακόμπ, ενώ στο σανίδι συμμετέχουν συνολικά περίπου 250 άνθρωποι, με πρωταγωνίστρια την Άννα Πιρότσι.
Η ανασύσταση βασίζεται στα αρχειακά τεκμήρια της παράστασης του 1961 και στα σκηνοθετικά σημειώματα των Αλέξη Μινωτή και Γιάννη Τσαρούχη, με σκοπό να αποδώσει πιστά τόσο τη δραματουργία όσο και την αισθητική εκείνης της θρυλικής παρουσίασης.
Ιστορική προέλευση και σημασία
Η Μήδεια του Κερουμπίνι στηρίχτηκε σε γαλλικό ποιητικό κείμενο του Φρανσουά-Μπενουά Οφμάν και πρωτοπαρουσιάστηκε στο Παρίσι το 1797. Η επανεμφάνισή της στο διεθνές προσκήνιο αποδόθηκε κυρίως στην ερμηνεία της Μαρίας Κάλλας, η οποία πρωτοερμήνευσε τον ρόλο το 1953 στο Φεστιβάλ του Φλωρεντινού Μουσικού Μάη.
Η παράσταση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου το 1961 σφράγισε πολιτιστικά την εποχή και καθιέρωσε στο εξωτερικό το ταλέντο και την αισθητική της ελληνικής παραγωγής της περιόδου.
Η αρχική παραγωγή συνέδεσε τη Κάλλας με τον έλληνα σκηνοθέτη Αλέξη Μινωτή, τα σκηνικά και τα κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη και τη χορογραφία της Μαρίας Χορς, στοιχεία που η σημερινή ανασύνθεση επιχειρεί να αναδεικνύει και να υπηρετεί πιστά.
Ο θρίαμβος της Κάλλας
Η παρουσία της Μαρίας Κάλλας στην παραγωγή του 1961 θεωρείται διαχρονική, αφού η ερμηνεία της αναγνωρίστηκε διεθνώς για τη δραματική ένταση και την εκφραστικότητα της φωνής της. Στη δεκαετία του ’50 η παράσταση σημείωσε διεθνή επιτυχία, με διθυραμβικές κριτικές που μίλησαν για «υπερφυσική αλλά ταυτόχρονα ανθρώπινη Κάλλας», «ανανεωτικό αέρα της σκηνοθεσίας του Μινωτή» και για τα «130 φτιαγμένα στην Ελλάδα, μοναδικά κοστούμια του Τσαρούχη».
Όταν η Όπερα του Ντάλλας ανέθεσε νέα παραγωγή το 1958, η Κάλλας επέλεξε τον Μινωτή, ο οποίος, παρά την αρχική του διστακτικότητα, συνεργάστηκε με τον Τσαρούχη και δημιούργησε μια παραγωγή που ταξίδεψε από το Ντάλλας στο Λονδίνο, στην Επίδαυρο το 1961 και στη Σκάλα του Μιλάνου το 1962.
Αρχειακή προσέγγιση και σεβασμός
Στη νέα ανασύνθεση, ο Παναγής Παγουλάτος στηρίζεται στα σκηνοθετικά τετράδια, στις φωτογραφίες πρόβας και στις σημειώσεις της εποχής, επιλέγοντας μια λιτή, αυστηρή προσέγγιση που σέβεται «το γράμμα και το πνεύμα της ιστορικής παράστασης του 1961».
Ο ίδιος σημειώνει: «Ο Αλέξης Μινωτής ήταν ένας θεατρικός σκηνοθέτης που ασχολήθηκε κατεξοχήν με την αρχαία τραγωδία. Από τα σκηνικά, τα κοστούμια, τις φωτογραφίες και τις σημειώσεις του επιβεβαιώνουμε ότι η σκηνοθεσία του είναι πιστή στο λιμπρέτο. Ο ίδιος έχει ακολουθήσει τις οδηγίες του κειμένου, αλλά και του συνθέτη, με μια συγκεκριμένη λογική. Δεν έχει κάνει κάτι αντίθετο στο κείμενο, ούτε κάτι εικονοκλαστικό για τα σύγχρονα κριτήρια. Το επαναστατικό εκείνη την εποχή ήταν η ίδια η Κάλλας, που ήταν η πρώτη άδουσα τραγωδός με όλη τη βαρύτητα της λέξης. Μέσα στο ίδιο πνεύμα κινείται και η δική μου σκηνοθεσία. Δεν την ανέλαβα για να εκθέσω την προσωπική μου άποψη για τη Μήδεια, αλλά για να υπηρετήσω ένα συγκεκριμένο όραμα, εκείνο του 1961. Φυσικά έχουν γίνει πολλές προσαρμογές ανάλογα με τις διαφοροποιήσεις του σκηνικού, τις προσωπικότητες των καλλιτεχνών, τη σύγχρονη αντίληψη ερμηνείας».
Η σκηνογράφος Λίλη Πεζανού και η ενδυματολόγος Τότα Πρίτσα μελέτησαν διεξοδικά τα σχέδια και τα πρωτότυπα κοστούμια που διασώζονται στο βεστιάριο της ΕΛΣ για να αναδημιουργήσουν τα εμπνευσμένα από την ελληνιστική αρχαιότητα σκηνικά και τις υφές των ενδυμασιών.
Χορογραφία και φωτισμός
Οι διεθνώς αναγνωρισμένες χορογράφοι Γιάννα Φιλιπποπούλου και Κέλλη Ζαμπέλα αναβιώνουν τη χορογραφία της Μαρίας Χορς, ενώ τους φωτισμούς υπογράφει ο Χρήστος Τζιόγκας, αναμετρώμενος με την πρόκληση της ατμόσφαιρας του 1961.
Την ερμηνεία της Μήδειας θα αναλάβει η Άννα Πιρότσι, στον ρόλο του Ιάσονα ο Ζαν-Φρανσουά Μπορράς και στον ρόλο του Κρέοντα ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος, με σημαντικούς ελληνικούς και διεθνείς μονωδούς να συμπληρώνουν το καστ.
Η Ορχήστρα και η Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής πλαισιώνονται από την εμπειρία του Ζακ Λακόμπ, ενώ η διεύθυνση χορωδίας ανήκει στον Αγαθάγγελο Γεωργακάτο.
Έκθεση και παράλληλες δράσεις
Παράλληλα με την παράσταση, η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζει την έκθεση Σημείο Κάλλας στον περιβάλλοντα χώρο του Αρχαίου Θεάτρου Επιδαύρου από 18 έως και 21 Ιουνίου 2026, με ελεύθερη είσοδο. Η επιμέλεια είναι του Διονύση Φωτόπουλου και το video art υπογράφει ο Παντελής Μάκκας, με την υποστήριξη της ΔΕΗ.
Η έκθεση θα λειτουργήσει για το κοινό από 08.00 έως 20.00 και συμπληρώνει την ανασύνθεση, φέρνοντας κοντά το κοινό με τα αρχειακά υλικά και τις δημιουργικές καταγραφές της εποχής.
Κεντρική φωτογραφία θέματος: GNO MEDEA Epidaurus 1961 – photo Greek National Opera Archive.
