Το κλείσιμο Ορμούζ φέρνει στο νου ιστορικά παραδείγματα: όταν η Διώρυγα του Σουέζ έκλεισε το 1967 λόγω της σύγκρουσης ανάμεσα στην Αίγυπτο και το Ισραήλ, 15 πλοία παγιδεύτηκαν μέσα στη δίοδο και αράξανε περιμένοντας την αποκλιμάκωση.
Η σύγκρουση έληξε σύντομα και αποδόθηκε με το όνομα “Πόλεμος των Έξι Ημερών”, αλλά η διώρυγα παρέμεινε κλειστή για 8 χρόνια. Όταν επιτράπηκε τελικά στα πλοία να αποπλεύσουν, το 1975, μόλις 2 από αυτά ήταν ακόμη αξιόπλοα· τα υπόλοιπα σκουριάσαν και έμειναν στην ιστορία ως ο Κίτρινος Στόλος.
Δεν πρόκειται για ακριβή επανάληψη, αλλά για μια αναλογία που πρέπει να προβληματίζει: τι σημαίνει αν κάτι αντίστοιχο συμβεί στο Στενό του Ορμούζ; Είναι ένα σενάριο που ελάχιστοι επιθυμούν να σκεφτούν και δεν αποτελεί το κύριο μου σενάριο, όμως σχεδόν 90 ημέρες μετά το ξέσπασμα του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν, αξίζει να αναλογιστούμε αυτό που μοιάζει αδιανόητο αλλά έχει ιστορικό προηγούμενο.
Κλείσιμο Ορμούζ και επιπτώσεις
Υπάρχει πάντως πιθανότητα να μην φτάσουμε εκεί. Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη συνομιλούν μέσω Πακιστανών μεσολαβητών για τερματισμό των εχθροπραξιών και το άνοιγμα του Ορμούζ. Αλλά τι αν μια πρώτη συμφωνία είναι ένα μονοσέλιδο, απλό μνημόνιο κατανόησης (MoU); Θα ήταν αρκετό για να καθαρίσει πλήρως το στενό;
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επισπεύσει τα σχέδια για δεύτερο αγωγό παράκαμψης που ελπίζουν να λειτουργήσει το 2027. Πρόκειται για σχεδιασμό για το «χειρότερο δυνατό σενάριο» και στέλνει ισχυρό μήνυμα ότι το Αμπού Ντάμπι θεωρεί πως η θαλάσσια δίοδος μπορεί να παραμείνει επικίνδυνη για πολύ περισσότερο χρόνο από ό,τι πιστεύουν πολλοί.
Στις αγορές, ωστόσο, η κοινή εκτίμηση είναι λιγότερο απαισιόδοξη. Επαφές στον χώρο των commodities και των χρηματοοικονομικών θεωρούν ότι το Ορμούζ θα ανοίξει ξανά τον επόμενο μήνα ή το αργότερο τον Ιούλιο. Ο βασικός λόγος: οι συνέπειες ενός παρατεταμένου κλεισίματος —πολύ υψηλότερες τιμές ενέργειας και σοβαρή οικονομική ζημιά— είναι τόσο επώδυνες που πιθανολογείται η αναγκαστική αποκλιμάκωση.
Αποθέματα και αντοχές
Στην οικονομική σκέψη υπάρχει η διάσημη παρατήρηση του Χέρμπερτ Στάιν: “Αν κάτι δεν μπορεί να συνεχίζεται για πάντα, θα σταματήσει”. Σήμερα η Wall Street βασίζεται σε παραλλαγή του Νόμου του Στάιν: “Τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να μείνουν κλειστά για πάντα, επειδή θα προκαλέσουν υπερβολική οικονομική ζημιά. Επομένως, θα ξανανοίξουν”.
Το ζήτημα είναι ότι προς το παρόν το κλείσιμο δεν έχει προκαλέσει αρκετή οικονομική ζημιά σε καμία από τις πλευρές ώστε να εξαναγκάσει συμβιβασμό. Για τον Ντόναλντ Τραμπ ο πόλεμος παραμένει σχετικά φθηνός όσον αφορά τα χρηματοπιστωτικά: ο δείκτης S&P 500 κινείται κοντά σε ιστορικά υψηλά, με άνοδο περίπου 10% από την αρχή της σύγκρουσης.
Αντίστοιχα, το Ιράν δεν έχει υποστεί κατάρρευση που θα ανάγκαζε τους σκληροπυρηνικούς να υποχωρήσουν. Η ανεργία ανεβαίνει, ο πληθωρισμός τροφίμων εκτοξεύεται και το νόμισμα καταρρέει. Εξαιτίας του ναυτικού αποκλεισμού, μειώνεται η παραγωγή πετρελαίου, αλλά το καθεστώς έχει αποδείξει παλαιότερα μεγάλη ικανότητα αντοχής όταν απειλείται η ύπαρξή του.
Διπλωματία και 50-50
Με τις δύο πλευρές οχυρωμένες, η πιο ρεαλιστική ελπίδα είναι οποιαδήποτε μορφή συμφωνίας, έστω ατελής. Αν όχι, θα παραταθεί η αναμονή μέχρι το κόστος να γίνει ανυπόφορο. Ένας ανώτερος διπλωμάτης των ΗΑΕ εκτίμησε πρόσφατα τις πιθανότητες για άμεση συμφωνία στο “50-50”.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι υπάρχει “μικρή πρόοδος” στις συνομιλίες: “Δεν θέλω να υπερβάλλω, αλλά υπήρξε μια μικρή κινητικότητα, και αυτό είναι καλό”. Ταυτοχρόνως, Πακιστανοί μεσολαβητές διεξάγουν διπλωματικό μαραθώνιο μεταξύ Ισλαμαμπάντ και Τεχεράνης.
Αν οι Αμερικανοί διαπραγματευτές θέλουν ένα επιπλέον κίνητρο να επισπεύσουν, ας κοιτάξουν το παράδειγμα της Διώρυγας του Σουέζ 1967–1975. Φυσικά, το Ορμούζ δεν είναι η Σουέζ· η δεύτερη μπορεί να παρακαμφθεί ευκολότερα, αλλά δείχνει πόσο μακρύς μπορεί να γίνει ένας αποκλεισμός.
Διαχείριση ελλείψεων και 20 εκατ.
Από τις πρώτες μέρες αυτού του πολέμου έλεγα ότι το κλείσιμο δεν ήταν ακόμη ενεργειακή κρίση επειδή ήταν βραχύβιο. Η αγορά διέθετε μεγάλα μαξιλάρια απορρόφησης. Όμως κάθε μέρα η παγκόσμια δεξαμενή αδειάζει.
Μέχρι σήμερα η βιομηχανία διαχειρίστηκε περίπου 20.000.000 βαρέλια που περνούσαν από το Ορμούζ. Το Ριάντ και τα ΗΑΕ χρησιμοποίησαν παρακαμπτήριους αγωγούς, πλούσιες χώρες άδειασαν στρατηγικά αποθέματα, οι ΗΠΑ εξήγαγαν μέρη των αποθεμάτων τους, ενώ η Κίνα μείωσε σημαντικά τις εισαγωγές. Η ζήτηση επίσης συστέλλεται καθώς οι τιμές πιέζουν πιο φτωχές οικονομίες.
Μόνιμη απώλεια 10%-15%
Αν το στενό μείνει κλειστό παρατεταμένα θα απαιτηθεί πολύ μεγαλύτερη “καταστροφή της ζήτησης”: πολιτικά μέτρα έκτακτης ανάγκης ή μαζική μείωση αγορών λόγω υψηλών τιμών. Εάν δεν ανοιχτεί, οι τιμές θα εκτιναχθούν. Εκτιμήσεις για πετρέλαιο στα 200 δολάρια απέτυχαν — αλλά τι θα γινόταν αν το Ορμούζ παρέμενε κλειστό ως τα τέλη του 2026 ή μέσα στο 2027;
Θα μπορούσε ο κόσμος να ζήσει μόνιμα χωρίς το περίπου 10%–15% της προσφοράς που αντιπροσωπεύει το Ορμούζ; Ναι, αλλά με βαρύ κόστος: πιθανή παγκόσμια ύφεση, παρόμοια με τις κρίσεις του 1973 και του 1979. Θα χρειαστούν χρόνια για νέους αγωγούς και παραγωγή εκτός Μέσης Ανατολής να αναπτυχθεί. Τα ΗΑΕ πιθανώς θα διπλασιάσουν εξαγωγική ικανότητα μέχρι το 2027, οι Σαουδάραβες θα χρειαστούν περισσότερον χρόνο, ενώ για Κουβέιτ, Ιράκ και Κατάρ απαιτείται ακόμη περισσότερη προσπάθεια.
Το μακροχρόνιο κλείσιμο είναι τόσο καταστροφικό που λίγοι τολμούν να το συζητήσουν. Εντούτοις, το πιο πιθανό σενάριο παραμένει μια πρόχειρη, βραχυπρόθεσμη συμφωνία συμβιβασμού που θα επιτρέψει την επανάκαμψη των ροών. Παρ9όλα αυτά, τα περιφερειακά προηγούμενα κάνουν δικαιολογημένες τις εφιαλτικές σκέψεις «τι αν». Δεν είναι καθόλου ευχάριστες.
Απόδοση – Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου
