Του Άγη Βερούτη
Η Τουρκία ετοιμάζεται να κάνει κάτι απλό και σοβαρό: να μετατρέψει σε νόμο έναν χάρτη που διεκδικεί δικαιώματα σε περιοχές του Αιγαίου.
Η άσκηση είναι απλή στη λογική της: έναν χάρτη διεκδικήσεων, ψηφισμένο από τη βουλή, να τον χρησιμοποιούν ύστερα ως βάση για άδειες, NAVTEX, έρευνες και κάθε επόμενη πίεση στη θάλασσα.
Η νομοθετική κλιμάκωση
Η «Γαλάζια Πατρίδα» ξεκίνησε ως σύνθημα, έγινε στρατηγικό δόγμα, πέρασε στην τουρκική πολιτική και τώρα επιχειρεί να αποκτήσει νομικό μανδύα. Ο αναθεωρητισμός λειτουργεί έτσι: πετάγεται η ιδέα, επαναλαμβάνεται μέχρι να γίνει κουραστική η απάντηση και στο τέλος σερβίρεται ως δεδομένο.
Το Αιγαίο όμως έχει σύνορα, νησιά, ελληνική κυριαρχία, κυριαρχικά δικαιώματα και διεθνές δίκαιο. Δεν είναι πεδίο όπου η Άγκυρα αποφασίζει μόνη της τι ισχύει απλά επειδή αυτό εξυπηρετεί την εσωτερική της κατανάλωση.
Ο κίνδυνος των νομικών καλυμμάτων
Η Τουρκία μπορεί να ψηφίζει στο εσωτερικό της ό,τι θέλει. Το πρόβλημα μεγαλώνει όταν αυτή η νομοθέτηση γίνεται εργαλείο εξωτερικής πίεσης: ο νόμος γίνεται άδεια, η άδεια φέρνει σκάφος και το σκάφος δημιουργεί ένταση στο πεδίο.
Το παλιό έργο επαναλαμβάνεται: ανακοίνωση υπουργείου, διάβημα, μερικές δηλώσεις περί διεθνούς δικαίου, λίγη ευρωπαϊκή «ανησυχία» και μετά επιστροφή στην καθημερινότητα, σαν να πρόκειται για ακόμη μια συνηθισμένη πρόκληση της Τουρκίας.
Η ανάγκη για άλλη στρατηγική
Η Άγκυρα γνωρίζει καλά αυτή τη συνταγή και συνεχίζει γιατί μετρά το κόστος, τις αντιδράσεις και πόσο μακριά μπορεί να φτάσει χωρίς σοβαρή τιμωρία. Μια ελληνική διαμαρτυρία και δύο ευρωπαϊκές παραγράφοι δεν την τρομάζουν. Το εσωτερικό πολιτικό όφελος έρχεται άμεσα, ενώ η ζημιά χάνεται σε επιτροπές, συσκέψεις και διατυπώσεις.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να μένει με σταυρωμένα χέρια περιμένοντας το επόμενο τουρκικό βήμα για να βγάλει την επόμενη ανακοίνωση. Αυτό το δωρεάν παιχνίδι πρέπει να τελειώσει.
Να πληρώσει στην τσέπη
Η Τουρκία πρέπει να βρει μπροστά της εκεί που πονάει: στην τσέπη. Όχι με πολεμικές κορώνες, αλλά με κόστος σε ευρώ.
Η Τουρκία ζητά πολλά από την Ευρωπαϊκή Ένωση: καλύτερη τελωνειακή σχέση, πρόσβαση στις αγορές, χρηματοδοτήσεις, τραπεζικές διευκολύνσεις, συμμετοχή στις ευρωπαϊκές αμυντικές συζητήσεις και αναβαθμισμένη σχέση με την Ένωση. Αυτά δεν μπορεί να συνεχίσουν να είναι τζάμπα, ενώ ταυτόχρονα νομοθετεί πίεση εναντίον ευρωπαϊκής επικράτειας.
Θέλουν τελωνειακή αναβάθμιση; Πάγος. Θέλουν ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και αμυντικές διευκολύνσεις ενώ κρατάνε απειλή πολέμου εναντίον κράτους μέλους; Πάγος κι εκεί. Η διπλή συμπεριφορά πρέπει να έχει κόστος.
Ποιο πρέπει να είναι το κόστος
Το τίμημα πρέπει να είναι συγκεκριμένο και μετρήσιμο. Όχι «θα επηρεαστεί το κλίμα». Εδώ μιλάμε για ευρώ, πρόσβαση στις αγορές, εμπιστοσύνη, ασφάλιση, χρηματοδότηση και ρίσκο.
Η Τουρκία χρειάζεται την Ευρώπη για να πουλάει, να δανείζεται, να ασφαλίζεται, να προσελκύει επενδύσεις και να εμφανίζεται ως οικονομία «κανονικού ρίσκου». Αυτό πρέπει να μπει στον λογαριασμό που θα της στείλει η Ελλάδα.
Πρακτικά μέτρα πίεσης
Κάθε τουρκική κίνηση που μετατρέπει τον χάρτη σε εχθρική πράξη πρέπει να αυξάνει κατακόρυφα το κόστος για την Τουρκία. Να το νιώσουν οι τράπεζες, οι ασφαλιστές, οι επενδυτές, οι εταιρείες που σκέφτονται να αξιοποιήσουν τουρκικές άδειες σε περιοχές όπου η Ελλάδα έχει δικαιώματα.
Αν μια τουρκική υπηρεσία δώσει άδεια βάσει αυτού του νόμου σε περιοχή ελληνικών δικαιωμάτων, το ζήτημα πρέπει να απογειωθεί στο επίπεδο των κυρώσεων. Αν τουρκική κρατική εταιρεία αξιοποιήσει τέτοια άδεια, να βρει κλειστές πόρτες στην Ευρώπη. Αν ξένες εταιρείες συνεργαστούν με τουρκικές άδειες σε περιοχές δικαιοδοσίας της Ελλάδας, να γνωρίζουν από πριν τον νομικό και επιχειρηματικό κίνδυνο.
Προειδοποιήσεις σε αγορές και κυβερνήσεις
Να το ξέρουν οι τράπεζες, οι ασφαλιστές, οι ενεργειακές εταιρείες, οι εργολάβοι. Η παράνομη άδεια δεν πρέπει να μοιάζει με φτηνή ευκαιρία αλλά με ακριβό μπελά. Αν μια εταιρεία χρειάζεται ακριβότερη ασφάλιση, αν μια τράπεζα φοβάται κυρώσεις ή αν ένας επενδυτής ζητά μεγαλύτερη απόδοση λόγω πολιτικού ρίσκου, τότε ο τουρκικός τσαμπουκάς αποκτά κόστος — και όταν αποκτά κόστος, πονάει.
Η Τουρκία παίζει χρόνια το ίδιο παιχνίδι: στο εσωτερικό ανεβάζει τόνους, στο εξωτερικό ζητά συνεργασία και οφέλη. Πιέζει στο Αιγαίο και μετά γυρίζει στις Βρυξέλλες ζητώντας καλύτερη σχέση. Κάπου πρέπει να τελειώσει αυτή η ευκολία.
Η ευθύνη της Ευρώπης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ευθύνη: τα ελληνικά σύνορα είναι ευρωπαϊκά σύνορα και η σταθερότητα στο Αιγαίο αφορά ολόκληρη την Ένωση. Η Ευρώπη έχει την κακή συνήθεια να μιλά σωστά όταν το πρόβλημα είναι μακριά και μετά να ψάχνει ισορροπίες όταν το πρόβλημα φτάνει στην αυλή της. Στο Αιγαίο η ατμόσφαιρα έχει ήδη χαλάσει, απλώς κάποιοι κάνουν ότι δεν καταλαβαίνουν.
Η Ελλάδα οφείλει να πάει στις Βρυξέλλες όχι με παράπονα αλλά με «λογαριασμό»: θέλουν οι Ευρωπαίοι να αναβαθμίζουν μια χώρα που απειλεί κράτος μέλος; Το να το πουν καθαρά. Θέλουν να βάλουν την Τουρκία σε αμυντικά εργαλεία ενώ αυτή κρατάει casus belli κατά της Ελλάδας; Ας το υπογράψουν πολιτικά. Όχι άλλα μισόλογα.
Διπλωματία, νομική και επιχειρησιακή απάντηση
Το ελληνικό διάβημα έχει αξία, αρκεί να μη μείνει μόνο του. Πρέπει να καταγράψει πλήρως την ελληνική θέση, να χτίσει νομικό και διπλωματικό φάκελο και να μπλοκάρει την προσπάθεια της Τουρκίας να παρουσιάσει τις αξιώσεις της ως δήθεν τεχνικό θέμα.
Υπάρχει και το άλλο κόστος — το κόστος που κανείς σοβαρός δεν θέλει να απαιτήσει, αλλά που κανένα σοβαρό κράτος δεν βγάζει από το τραπέζι: η αμυντική αποτροπή. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να την περιφέρει ως τηλεοπτικό σόου, αλλά πρέπει να είναι απολύτως σαφές προς την Άγκυρα ότι αν ο νόμος γίνει πράξη στο πεδίο, αν τουρκικά μέσα επιχειρήσουν να δημιουργήσουν τετελεσμένα σε ελληνικό χώρο ή σε θαλάσσιες ζώνες όπου η Ελλάδα ασκεί ή διεκδικεί νομίμως δικαιώματα, η απάντηση δεν θα είναι μόνο διπλωματική ή οικονομική.
Θα υπάρξει και επιχειρησιακή απάντηση, στο πλαίσιο της νόμιμης άμυνας, με αναλογικότητα, αποφασιστικότητα και σαφή στόχο: να μη γίνει κανένα τετελεσμένο αποδεκτό. Όποιο τουρκικό στρατιωτικό μέσο συμμετέχει στην παραβίαση πρέπει να γνωρίζει ότι μπορεί να γίνει μέρος του κόστους — όχι σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά στο πεδίο.
Αυτή η διατύπωση δεν γράφεται για χειροκρότημα αλλά για να μην χρειαστεί ποτέ να εφαρμοστεί. Η αποτροπή λειτουργεί όταν ο άλλος γνωρίζει εκ των προτέρων ότι η πρόκληση δεν θα του βγει φτηνά — ούτε στην τσέπη, ούτε στο πεδίο.
Η Τουρκία προχωρά επειδή μέχρι σήμερα το κόστος ήταν μικρό. Η Ελλάδα πρέπει να το αλλάξει: να στείλει τον λογαριασμό εκεί όπου η Άγκυρα ζητάει λεφτά, πρόσβαση και κύρος. Και να της υπενθυμίσει ότι στο Αιγαίο οι χάρτες δεν γίνονται πραγματικότητα επειδή ψηφίστηκαν στην Άγκυρα. Γίνονται κρίση — και η κρίση έχει κόστος. Στο πεδίο.
agissilaos@gmail.com
