Η «Θραύσματα και μέλλοντα» είναι μια νέα έκθεση κλασικής αρχαιολογίας που συγκεντρώνει σύγχρονους δημιουργούς από την Ελλάδα και το εξωτερικό στο Art Space Pythagorion, εξετάζοντας πώς τα αρχαία ίχνη συναντούν τις σύγχρονες τεχνικές όπως η ψηφιακή σάρωση και η τρισδιάστατη εκτύπωση.
Θέμα και τόπος
Στις πρώτες δύο ενότητες η έκθεση αναστοχάζεται την έννοια του θραύσματος και της επανερμηνείας, ενώ θέτει ερωτήματα για την ταυτότητα, την κληρονομιά και την πολιτική διάσταση της αρχαιολογίας.
Αφετηρία της είναι η αρχαιολογική κληρονομιά της Σάμου και η σχέση της με τη σύγχρονη πολιτισμική φαντασία, όπως διαμορφώνεται από την απουσία, την ανασύνθεση και τις πολιτικές της μνήμης.
Αρχειακή προσέγγιση
Η έκθεση αναδεικνύει την αρχαιολογία όχι μόνον ως αντικείμενο μελέτης αλλά και ως ενεργό παράγοντα στη συγκρότηση της συλλογικής μνήμης, επισημαίνοντας ότι στην Ελλάδα τα ερείπια συνυπάρχουν με την καθημερινότητα.
Οι συμμετέχοντες χρησιμοποιούν ζωγραφική, γλυπτική, εγκαταστάσεις, κινούμενη εικόνα και ψηφιακά μέσα για να δείξουν πώς τα αποσπασματικά τεκμήρια παράγουν νέες αναγνώσεις του παρελθόντος και του παρόντος.
Θραύσματα ως αφετηρία
Στον πυρήνα του εγχειρήματος βρίσκεται η γοητεία του θραυσματικού και του ατελούς: τα αποσπάσματα δεν αντιμετωπίζονται ως απώλεια αλλά ως τεκμήρια αντοχής, μετασχηματισμού και επανερμηνείας.
Η ανασύνθεση αναδεικνύεται εδώ ως δημιουργική, αφηγηματική πράξη που αποδέχεται φθορά, αβεβαιότητα και υποκειμενικότητα, και προτείνει ότι η αρχαιότητα επιβιώνει ως νόημα και όχι μόνο ως αντικείμενο.
Μύθος και σώμα
Η έκθεση επανεξετάζει το εξιδανικευμένο σώμα της κλασικής περιόδου και ξαναδιαβάζει αρχαίους μύθους με κουίρ, φεμινιστικές και μετααποικιακές προσεγγίσεις, εξερευνώντας πώς τα αρχέτυπα μετατρέπονται σε κριτικές παρουσίες του σήμερα.
Μορφές όπως η Αφροδίτη, ο Απόλλωνας ή η Μέδουσα εμφανίζονται ως φορείς σύγχρονης υποκειμενικότητας και εγείρουν ερωτήματα για το πώς οι μύθοι μπορούν να ξαναγραφούν ώστε να αντανακλούν τις συνθήκες του παρόντος.
Υλικά και τεχνολογίες
Οι καλλιτέχνες μεταφράζουν τα ιδιώματα του μαρμάρου, του πηλού και του χρώματος στη γλώσσα της ψηφιακής σάρωσης, της προβολής και της τρισδιάστατης εκτύπωσης, αναδεικνύοντας συνέχειες και ρήξεις ανάμεσα σε παρελθόν και παρόν.
Η πρακτική τους βασίζεται στην έρευνα και συχνά προσομοιάζει τη διαδικασία της ανασκαφής: μέσα από αρχεία, έγγραφα και υλικές μαρτυρίες οι καλλιτέχνες «ανασκάπτουν» την ιστορία για να διαμορφώσουν νέες αναγνώσεις.
Ιστορία και δημόσιος ρόλος
Η έκθεση αναδεικνύει επίσης τον ιστορικό ρόλο της αρχαιολογίας στη διαμόρφωση της νεότερης ελληνικής ταυτότητας και τον τρόπο με τον οποίο οι δυτικοευρωπαϊκοί θεσμοί συνέβαλαν στη συγκρότηση των κυρίαρχων αφηγήσεων.
Ταυτόχρονα οι καλλιτέχνες στοχεύουν στο να αμφισβητήσουν τις πρακτικές ταξινόμησης και παρουσίασης των μουσείων, προτείνοντας εναλλακτικά αρχεία, υποθετικές συλλογές και επιτελεστικές προσεγγίσεις που φέρνουν στο προσκήνιο παραγνωρισμένες φωνές.
Το πρόγραμμα και οι συντελεστές
Το πρόγραμμα σηματοδοτεί τη 10η επέτειο ανάληψης της επιμέλειας του Προγράμματος Εικαστικών του Ιδρύματος Schwarz από την Κατερίνα Γρέγου, σε συνεργασία με την Ιόλη Τζανετάκη, και προχωρά σε έναν ευρύτερο διάλογο με τοπικές και διεθνείς πρακτικές.
Σε συνέχεια της έκθεσης του Ιδρύματος Schwarz το 2025, «Γεφυρώνοντας πολιτισμούς: 100 χρόνια έρευνας του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου στη Σάμο», η φετινή διοργάνωση στρέφει το βλέμμα στο παρόν και τις δυναμικές του.
Χώρος και αναγνώριση
Ο εκθεσιακός χώρος Art Space Pythagorion, που εγκαινιάστηκε το 2012, φιλοξενεί την έκθεση και έχει αναδειχθεί σε σημαντικό φορέα περιφερειακής πολιτιστικής παρέμβασης· όπως η Artforum σημείωσε, αποτελεί «ένα από τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα περιφερειακής πολιτιστικής παρέμβασης στην Ευρώπη» και το Monocle χαρακτήρισε τις εκθέσεις του Ιδρύματος ως «σπάνια δείγματα υψηλής επιμέλειας και ειλικρινούς διαλόγου με την τοπική και διεθνή ιστορία».
Το Fragments and Futures προτείνει έναν στοχασμό πάνω στη διαδικασία κατασκευής και μετάφρασης της ιστορίας, και καλεί το κοινό να επανεξετάσει όσα κληροδότησε ο αρχαίος κόσμος, αλλά και να φανταστεί το μέλλον του.
Συμμετέχοντες καλλιτέχνες
Λίστα καλλιτεχνών: Rosella Biscotti | Navine G. Dossos | Αλέξης Φιδετζής | Γιάννης Χατζηασλάνης | Hadjithomas & Joreige | Ναταλία Μαντά | Chris Marker and Alain Resnais | Πέτρος Μώρης | Πάνος Προφήτης | Θεοπίστη Στυλιανού-Lambert και Αλεξία Αχιλλέως | Lucia Tallová | Maarten Vanden Eynde
Το κοινό μπορεί να δει την έκθεση στον χώρο του Art Space Pythagorion στη Σάμο, όπου η ετήσια παρουσίαση έχει καταστεί σταθερό καλοκαιρινό ραντεβού για τον ελληνικό και διεθνή πολιτιστικό χάρτη.
