Η Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη, που δόθηκε στη δημοσιότητα την Πέμπτη, προτείνει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για την αναδόμηση της οικονομίας ώστε η ευτυχία και ΑΕΠ να μην ταυτίζονται, υποστηρίζοντας ότι οι περισσότεροι πολίτες έως το τέλος του αιώνα θα μπορούσαν να δουλεύουν λιγότερο και να έχουν καλύτερο βιοτικό επίπεδο χωρίς να αυξηθεί επικίνδυνα η θερμοκρασία του πλανήτη.
Το κείμενο, προϊόν της σύγχρονης οικο-σοσιαλιστικής αριστεράς, βασίζεται σε κοινωνικά επιτεύγματα του παρελθόντος και στον αναμενόμενο ενεργειακό μετασχηματισμό και αναδεικνύει έννοιες όπως η «επάρκεια» και η «πλανητική κατοικησιμότητα». Ο συντονιστής της έκθεσης, ο Thomas Piketty, επισημαίνει με σκληρά λόγια ότι το νέο οικονομικό όραμα των υπερπλουσίων δεν εξυπηρετεί την παγκόσμια βιωσιμότητα: «Οι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι αυτό απλά δεν μπορεί να λειτουργήσει. Αν οι δισεκατομμυριούχοι και οι εκατομμυριούχοι του κόσμου διηύθυναν την οικονομία μας, επενδύοντας τα χρήματα με τρόπο που μας φέρνει σε ένα καλύτερο μέλλον με πλανητική κατοικησιμότητα, αυξανόμενους μισθούς και καλύτερες συνθήκες στέγασης και υγείας για όλους, τότε όλοι θα ήταν ευτυχείς να τους δώσουν τα κλειδιά. Αλλά αυτό δεν είναι αυτό που βλέπουμε. Το νέο τους όνειρο είναι να καλύψουν ολόκληρο τον πλανήτη με κέντρα δεδομένων. Αυτό είναι το οικονομικό τους πρότζεκτ για τον κόσμο. Όμως όλοι μπορούν να δουν ότι αυτό απλώς θα αυξήσει το υλικό αποτύπωμα της οικονομίας μας, και θα επιδεινώσει την υπερθέρμανση του πλανήτη».
Οι συγγραφείς αναγνωρίζουν ότι η πρόταση προϋποθέτει ριζικές παρεμβάσεις, όπως μεταρρυθμίσεις στα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά συστήματα και υψηλούς φόρους περιουσίας, και αναμένουν πως θα δεχθεί επικρίσεις από πλούσιες χώρες. Ωστόσο, τονίζουν πως μια αντικειμενική αξιολόγηση πρέπει να συγκρίνει αυτό το όραμα με τις εναλλακτικές —πολλές από τις οποίες είναι σαφώς πιο ζοφερές.
Το όραμα της έκθεσης
Στην έκθεση περιγράφεται το αντίπαλο σενάριο: ένα ακροδεξιό, τεχνο-εξορυκτικό πρότυπο που προωθείται από τον Donald Trump και κύκλους της Σίλικον Βάλεϊ, όπου η τεχνητή νοημοσύνη υπερθεματίζεται σε σχέση με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οι ΗΠΑ, αναζητώντας «ενεργειακή κυριαρχία», χρησιμοποιούν δασμούς και στρατιωτική ισχύ για να διευρύνουν τις αγορές πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα, εξέλιξη που η έκθεση θεωρεί ότι συγκεντρώνει εξουσία στα χέρια ενός μικρού αριθμού δισεκατομμυριούχων και επιτείνει την παγκόσμια ανισότητα και την υπερθέρμανση.
Η έκθεση επιχειρεί επίσης να καλύψει ένα ιστορικό κενό από την εποχή της καθιέρωσης της παγκόσμιας επιστήμης του κλίματος τη δεκαετία του 1990. Όπως εξηγεί ο βρετανός χημικός και πρώην πρόεδρος της Διακυβερνητικής Επιτροπής, Robert Watson, οι πρώτοι «καθαροί επιστήμονες» πίστεψαν λανθασμένα ότι τα δεδομένα από μόνα τους θα έπειθαν τις κυβερνήσεις, ενώ θα έπρεπε να είχαν ενσωματώσει εξαρχής περισσότερους κοινωνικούς επιστήμονες.
Ο Thomas Piketty επισημαίνει το πολιτικό κόστος της προσέγγισης που αγνοεί την κατανομή: «Αυτό το ελάττωμα έχει πνίξει την υποστήριξη του κοινού για την κλιματική δράση», υπενθυμίζει, προσφέροντας μια εξήγηση για το γιατί οι πράσινες πολιτικές συχνά γίνονται αντιδημοφιλείς ανάμεσα σε χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Τεχνολογία, ισχύς και άνθρακας
Η έκθεση διευρύνει τον ορισμό της ευημερίας πέρα από το ΑΕΠ, προτείνοντας ότι η ποιότητα ζωής και η επάρκεια πόρων πρέπει να μετρούνται εξίσου με την παραγωγή αγαθών. Το πλαίσιο επικαλείται φιλοσοφικές παραδόσεις, πεποιθήσεις ιθαγενών λαών και πειράματα όπως το ακαθάριστο εθνικό προϊόν ευτυχίας στο Μπουτάν, για να τεκμηριώσει ότι μικρότερη υλική κατανάλωση δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη χειρότερη ζωή.
Η Cornelia Mohren, συντονίστρια περιβαλλοντικών θεμάτων του World Inequality Lab, εξηγεί με σαφήνεια: «Προσπαθούμε να αποτυπώσουμε την πραγματικότητα ότι η ευτυχία δεν καθορίζεται μόνο από οικονομικούς δείκτες. Η διατήρηση μιας κατοικήσιμης γης δεν έχει μόνο χρηματικό όφελος. Μπορει κανείς να βελτιώσει την ζωή του αν έχει περισσότερο χρόνο να περάσει με την οικογένεια του ή στη φύση», λέει. «Επάρκεια δεν σημαίνει αποανάπτυξη. Πρόκειται για λιγότερες ώρες εργασίας, διαφορετική σύνθεση κατανάλωσης και περισσότερη υγεία και εκπαίδευση», προσθέτει.
Το πρόταγμα της επάρκειας θα αμφισβητηθεί τόσο από τμήματα της παραδοσιακής αριστεράς, που μέχρι σήμερα έβαζαν ως στόχο την αύξηση του ΑΕΠ και της κατανάλωσης, όσο και από τη δεξιά που αντιστέκεται σε ιδέες για πλανητικά όρια ή μειωμένη παραγωγικότητα υλικών αγαθών.
Συζήτηση και αντιδράσεις
Οι συγγραφείς δηλώνουν ότι επιδιώκουν δημόσιο διάλογο και αναθεωρήσεις ώστε η έκθεση να βελτιωθεί μέσα από προτάσεις. Η πρόταση δεν στοχεύει σε επιβολή τρόπων ζωής αλλά σε πολιτισμική μετατόπιση στην αντίληψη της καλής ζωής: «Δεν θέλουμε να αναγκάσουμε τους ανθρώπους να αλλάξουν τον τρόπο ζωής τους. Αυτό πρέπει να συνοδεύεται από μια πολιτισμική αλλαγή στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την καλή ζωή», λέει η Cornelia Mohren. «Υπάρχουν πλειοψηφίες, ακόμη και στις ΗΠΑ, που υποστηρίζουν κάποια μορφή παγκόσμιας δικαιοσύνης και δεν νοιάζονται μόνο για τον εαυτό τους, αλλά και για τον κόσμο».
Ο Thomas Piketty κλείνει με ρεαλισμό: «Θα υπάρξουν κρίσεις. Νομίζω ότι αυτό είναι σίγουρο», λέει. «Οι άνθρωποι πρέπει να συνηθίσουν στο γεγονός ότι η μεγάλη αλλαγή θα συμβεί ούτως ή άλλως. Δεν βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου τα πράγματα μπορούν να συνεχίσουν όπως είναι, για πάντα».
Πηγή: The Guardian
