Στη Χανγκζού της επαρχίας Τσετσιάνγκ στην Κίνα, την ημέρα της Εργατικής Πρωτομαγιάς, δεν παρέλασαν μόνο οι εργάτες που τίμησαν την επέτειο. Στην πόλη «παρέλασε» και μια πλήρως λειτουργική μοίρα ρομποτικής αστυνομίας, ανοίγοντας ένα νέο και μάλλον δυστοπικό κεφάλαιο στην αστυνομική επιτήρηση.
Η πρώτη εμφάνιση
Σημεία-κλειδιά της πόλης εγκαταστάθηκαν με Δεκαπέντε ρομπότ τα οποία έχουν αναλάβει τον έλεγχο της κυκλοφορίας, την επίβλεψη παραβάσεων και την υποστήριξη του ανθρώπινου αστυνομικού προσωπικού. Με άλλα λόγια, ο κινεζικός «Ρόμποκοπ» έγινε πραγματικότητα και όχι απλώς εικόνα από ταινία.
Από τον τροχονόμο… στον αλγόριθμο
Τα ρομπότ δεν είναι διακοσμητικά. Φέρουν συστήματα οπτικής αναγνώρισης και πραγματοποιούν παρακολούθηση σε συνεχή βάση, 24ωρο, ικανά να εντοπίζουν παραβάσεις όπως ηλεκτρικά σκούτερ που βγαίνουν από τους ποδηλατόδρομους ή οδηγούς χωρίς κράνος.
Μόλις εντοπίσουν παραβάτη, τα ρομπότ-τροχονόμοι εκπέμπουν ηχητική προειδοποίηση και ταυτόχρονα καταγράφουν τα στοιχεία του οχήματος, στέλνοντας αμέσως τα δεδομένα στον κεντρικό σέρβερ της Τροχαίας σε πραγματικό χρόνο.
Ο τροχονόμος που δεν κουράζεται
Τα ρομπότ λειτουργούν επίσης ως «ψηφιακοί τροχονόμοι», συγχρονισμένα με τα φανάρια με ακρίβεια που φτάνει στο χιλιοστό του δευτερολέπτου. Εκτελούν προκαθορισμένες χειρονομίες — «σταμάτα», «ξεκίνα», «στρίψε αριστερά», «στρίψε δεξιά» — με ακρίβεια που θα ζήλευε όποιος έχει βρεθεί σε κόμβο ώρας αιχμής.
Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς ρύθμιση της κίνησης. Είναι μια πόλη όπου η ροή της κυκλοφορίας εκτελείται σχεδόν με πρόγραμμα.
Η ήσυχη επανάσταση της επιτήρησης
Επίσημα το εγχείρημα παρουσιάζεται ως συνεργασία ανθρώπου και μηχανής. Στην πράξη, όμως, παρατηρείται κάτι βαθύτερο: η σταδιακή μεταφορά της καθημερινής επιβολής κανόνων σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Και τότε το ζήτημα παύει να είναι απλώς τεχνολογικό και μετατρέπεται σε κοινωνικό. Ένα ρομπότ που ρυθμίζει την κυκλοφορία είναι αναμφισβήτητα χρήσιμο. Ένα ρομπότ που καταγράφει, αξιολογεί και ειδοποιεί συνεχώς, όμως, είναι ένα μάτι που δεν κλείνει ποτέ.
Περιορισμός ή πρόοδος;
Η Κίνα δεν είναι η μόνη χώρα που πειραματίζεται με τέτοια συστήματα, αλλά είναι από τις πλέον επιθετικές στην εφαρμογή τους. Η ιστορία της τεχνολογίας δείχνει συχνά ότι ό,τι ξεκινά ως εργαλείο βελτίωσης της αποδοτικότητας, τελικά αλλάζει και τον τρόπο που ορίζουμε την «κανονικότητα».
Η εικόνα είναι σχεδόν σουρεαλιστική: ρομπότ που κάνουν χειρονομίες τροχονόμου σε μια διασταύρωση, ενώ δίπλα τους οδηγοί πιθανόν βιάζονται για να προλάβουν ένα φανάρι που επίσης αποφασίζεται από έναν αλγόριθμο. Αν τη δει κάποιος με χιούμορ, μοιάζει με επεισόδιο επιστημονικής φαντασίας που δεν έχει αποφασίσει αν είναι κωμωδία ή δράμα.
Το πραγματικό ερώτημα
Το ζήτημα δεν είναι αν τα ρομπότ κάνουν καλά τη δουλειά τους — προφανώς, σε πολλές περιπτώσεις, λειτουργούν με μεγαλύτερη «προσοχή» από έναν κουρασμένο άνθρωπο σε ένα κόμβο. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν η ανθρώπινη παρουσία υποχωρεί όχι επειδή απέτυχε, αλλά επειδή κρίθηκε λιγότερο αποδοτική.
Κάπου ανάμεσα στην έξυπνη πόλη και στην πόλη-σύστημα υπάρχει μια λεπτή γραμμή. Και αυτή η γραμμή δεν την χαράσσει η τεχνολογία. Την χαράσσει η κοινωνία που αποφασίζει πόσο και τι είδους ρόλο θέλει να της δώσει.
