Καθώς η αντίστροφη μέτρηση για την εμπορική κορύφωση του Νοεμβρίου ξεκινά, η αγορά προετοιμάζεται για την Black Friday στις 27 Νοεμβρίου και τη Cyber Monday στις 30 Νοεμβρίου.
Σε μια περίοδο όπου η ακρίβεια πιέζει ασφυκτικά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, οι δελεαστικές προσφορές μοιάζουν με ανάσα, ωστόσο συχνά κρύβουν παγίδες εντυπωσιασμού.
Η Ένωση Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ) της ΓΣΕΕ παρεμβαίνει έγκαιρα, καλώντας το κοινό να αφήσει στην άκρη τις παρορμητικές αγορές της στιγμής και να θωρακιστεί απέναντι σε παραπλανητικές πρακτικές, αξιοποιώντας παράλληλα τα νέα θεσμικά εργαλεία που προστατεύουν το πορτοφόλι του.
Η σωστή προετοιμασία αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο βήμα πριν από οποιαδήποτε συναλλαγή.
Οι ειδικοί της ΕΕΚΕ συστήνουν στους καταναλωτές να καταρτίζουν εκ των προτέρων μια λίστα με τις πραγματικές τους ανάγκες, αυστηρά προσαρμοσμένη στις οικονομικές τους δυνατότητες.
Πριν φτάσουν στο ταμείο ή ολοκληρώσουν μια ηλεκτρονική παραγγελία, οφείλουν να ερευνούν την αγορά αναζητώντας το προϊόν με τον ακριβή κωδικό ή το μοντέλο του, συγκρίνοντας όχι μόνο την παλιά με τη νέα τιμή, αλλά και την ποιότητα, ώστε να διαπιστώσουν αν η προσφορά είναι όντως συμφέρουσα.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στον τρόπο πληρωμής, καθώς οι δόσεις και οι πιστωτικές κάρτες συχνά κρύβουν τόκους και επιπλέον χρεώσεις που εκτοξεύουν το τελικό κόστος.
Στο μικροσκόπιο μπαίνει κυρίως η μέθοδος «αγόρασε τώρα – πλήρωσε αργότερα» (Buy Now, Pay Later), η οποία προβάλλεται έντονα στα ηλεκτρονικά καταστήματα.
Παρότι παρουσιάζεται ως μια απλή διευκόλυνση, στην πραγματικότητα αποτελεί μορφή δανεισμού και η συσσώρευση μικρών, φαινομενικά «άτοκων» δόσεων μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε υπερχρέωση.
Προς όφελος των πολιτών, από τις 20 Νοεμβρίου —μία εβδομάδα πριν από την Black Friday— τίθενται σε ισχύ αυστηρότεροι κανόνες που εξομοιώνουν τις περισσότερες από αυτές τις συναλλαγές με τα καταναλωτικά δάνεια.
Πλέον, ο πάροχος της πίστωσης υποχρεούται να ενημερώνει ξεκάθαρα για το συνολικό κόστος και να αξιολογεί εκ των προτέρων την πιστοληπτική ικανότητα του αγοραστή.
Όσον αφορά τη γνησιότητα των εκπτώσεων, ο νόμος είναι σαφής και απαγορεύει το τεχνητό «φούσκωμα» των τιμών λίγο πριν από τις προσφορές. Κάθε κατάστημα που ανακοινώνει μείωση τιμής υποχρεούται να αναγράφει ως «παλιά τιμή» τη χαμηλότερη τιμή στην οποία διέθετε το προϊόν τις τελευταίες 30 ημέρες.
Η υποχρέωση αυτή καλύπτει κάθε εμπορική πρακτική, είτε πρόκειται για ποσοστιαία έκπτωση, είτε για έκπτωση σε ευρώ, είτε για αναγραφή διαγραμμένης τιμής, ακόμη και για διαφημίσεις τύπου «αγοράστε σήμερα χωρίς ΦΠΑ» (όπου η τιμή μειώνεται κατά την αξία του φόρου, ο οποίος ωστόσο αποδίδεται κανονικά) ή γενικές επισημάνσεις περί ειδικών τιμών Black Friday.
Σε περίπτωση που η αρχική τιμή κρίνεται ύποπτα υψηλή, οι πολίτες καλούνται να προχωρούν σε καταγγελία.
Για την πλήρη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους, οι καταναλωτές δεν πρέπει ποτέ να φεύγουν από το κατάστημα χωρίς την απόδειξη αγοράς, η οποία είναι απολύτως απαραίτητη για την αλλαγή ή την επιστροφή ενός ελαττωματικού προϊόντος.
Στις διαδικτυακές αγορές, διατηρείται το δικαίωμα αναιτιολόγητης υπαναχώρησης και επιστροφής εντός 14 ημερών (με ελάχιστες εξαιρέσεις, όπως τα εξατομικευμένα είδη κατά παραγγελία).
Μάλιστα, μια σημαντική καινοτομία που ισχύει από τον περασμένο Ιούλιο διευκολύνει θεαματικά τη διαδικασία: κάθε e-shop και εφαρμογή αγορών υποχρεούται να διαθέτει σε εμφανές σημείο ένα ειδικό κουμπί με την ένδειξη «Πατήστε εδώ για υπαναχώρηση».
Με αυτόν τον τρόπο, η ακύρωση της παραγγελίας γίνεται με ελάχιστα κλικ —τόσο εύκολα όσο και η αγορά— χωρίς τηλεφωνήματα ή επιστολές, ενώ το κατάστημα οφείλει να αποστείλει άμεσα επιβεβαίωση με ημερομηνία και ώρα. Αν το κουμπί αυτό απουσιάζει ή είναι κρυμμένο, συνιστάται η άμεση καταγγελία της επιχείρησης.
Τέλος, δεδομένου ότι ο κύριος όγκος των συναλλαγών μεταφέρεται στο διαδίκτυο, η ΕΕΚΕ υπενθυμίζει την ανάγκη επαγρύπνησης απέναντι σε παραπλανητικά μηνύματα (phishing) που υπόσχονται εξωπραγματικές προσφορές ζητώντας στοιχεία καρτών, καθώς και σε ψεύτικα ηλεκτρονικά καταστήματα, παραπέμποντας στις αναλυτικές οδηγίες ασφαλούς πλοήγησης που φιλοξενούνται στην ιστοσελίδα της (eeke.gr).
Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά η Ένωση στην ανακοίνωσή της, ο καταναλωτικός «πυρετός» που καλλιεργείται μέσω επιθετικών τεχνικών μάρκετινγκ —όπως η Black Friday, οι ανοιχτές Κυριακές και οι «λευκές νύχτες»— ασκεί υπόγεια ψυχολογική πίεση στον πολίτη να αγοράσει βιαστικά.
Σε μια εποχή που η ακρίβεια στα βασικά αγαθά επιμένει, η σύνεση και η ψυχραιμία παραμένουν οι καλύτεροι σύμμαχοι του καταναλωτή.
