αποδέσμευση 12 δισ. δολαρίων επανέρχεται στο προσκήνιο καθώς ιρανικά κρατικά μέσα αναφέρουν ότι βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση μνημόνιο συναντίληψης (MoU) που μπορεί να οδηγήσει σε αποδέσμευση έως και 12 δισ. δολαρίων εντός 60 ημερών.
Ουάσινγκτον, ωστόσο, απορρίπτει κατηγορηματικά αυτές τις αναφορές, χαρακτηρίζοντάς τες «επινόημα» και «ανυπόστατα δημοσιεύματα», με διπλωματικές πηγές να διαψεύδουν την ύπαρξη συμφωνημένου πλαισίου οικονομικής συναλλαγής.
Σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση IRIB, το προσχέδιο του υπό συζήτηση πλαισίου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προβλέπει την άρση περιορισμών σε κεφάλαια που έχουν παγώσει λόγω των αμερικανικών κυρώσεων, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να αποκτήσει πρόσβαση σε 12 δισ. δολάρια, τα οποία θα μπορούσαν να μεταφερθούν είτε στο εσωτερικό είτε σε τρίτες χώρες της επιλογής της ιρανικής ηγεσίας.
MoU και αιχμές
Διασταυρούμενες διαψεύσεις
Το θέμα έχει οξύνει τις ήδη εύθραυστες σχέσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένες Πολιτείες, με τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει την Παρασκευή ότι «δεν θα υπάρξει οικονομική συναλλαγή» στο παρόν στάδιο.
Η Ουάσινγκτον είχε νωρίτερα διαψεύσει έκθεση της IRIB περί πιθανού σχεδίου συμφωνίας-πλαισίου που θα συμπεριελάμβανε ακόμη και άρση ναυτικού αποκλεισμού στο Ιράν, χαρακτηρίζοντάς την «κατασκευασμένη».
Διπλωματικές αντιθέσεις
Παρά τις συνεχιζόμενες διαψεύσεις από αμερικανικές πλευρές, ιρανικά μέσα επιμένουν ότι υπάρχει κινητικότητα στο παρασκήνιο, με στόχο τη διαμόρφωση μιας ευρύτερης συμφωνίας που θα συνδέει οικονομικά ανταλλάγματα με γεωπολιτικές δεσμεύσεις της Τεχεράνης.
Τι προβλέπει το υπό συζήτηση MoU
Όπως μεταδίδει το IRIB, το προσχέδιο του μνημονίου συναντίληψης φέρεται να προβλέπει:
Αποδέσμευση 12 δισ. δολαρίων εντός 60 ημερών
Πλήρη πρόσβαση της Τεχεράνης σε παγωμένα κεφάλαια
Δυνατότητα μεταφοράς χρημάτων χωρίς περιορισμούς σε επιλεγμένες χώρες ή τραπεζικά ιδρύματα
Πιθανή σταδιακή απελευθέρωση πρόσθετων κεφαλαίων σε επόμενη φάση
Λεπτομέρειες του προσχεδίου
Παράλληλα, το ιρανικό πρακτορείο ISNA ανεβάζει το συνολικό ποσό που διεκδικεί η Τεχεράνη στα 24 δισ. δολάρια, εκτιμώντας ότι τα μισά θα μπορούσαν να απελευθερωθούν αμέσως με την υπογραφή ενός αρχικού μνημονίου.
Που βρίσκονται τα «παγωμένα» κεφάλαια
Το ζήτημα των δεσμευμένων ιρανικών πόρων δεν είναι νέο: μετά την επαναφορά και τη σκλήρυνση των αμερικανικών κυρώσεων, δισεκατομμύρια δολάρια εσόδων από πετρέλαιο παρέμειναν «παγωμένα» σε τραπεζικά συστήματα τρίτων χωρών.
Διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι σημαντικά ποσά βρίσκονται σε κράτη όπως η Νότια Κορέα, το Ιράκ και η Ιαπωνία, ως αποτέλεσμα περιορισμών στις πληρωμές πετρελαϊκών συναλλαγών, και η πρόσβαση σε αυτά αποτελεί σταθερό διαπραγματευτικό χαρτί για τη Τεχεράνη.
Γεωπολιτική αξία των κεφαλαίων
Σύμφωνα με το πρακτορείο Tasnim, η Ισλαμική Δημοκρατία επιδιώκει όχι μόνο την αποδέσμευση συγκεκριμένων ποσών αλλά και τη θέσπιση ενός «μηχανισμού εγγύησης» που θα διασφαλίζει την τήρηση των οικονομικών δεσμεύσεων από την αμερικανική πλευρά.
Τα Στενά του Ορμούζ και η γεωπολιτική πίεση
Ένα κρίσιμο σημείο του φερόμενου MoU αφορά τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους πιο σημαντικούς θαλάσσιους διαδρόμους ενέργειας στον κόσμο. Το IRIB μεταδίδει ότι το Ιράν θα διατηρεί αποκλειστικό έλεγχο της διέλευσης, με την αρμοδιότητα να αποφασίζει ποια φορτία ή ποιοι φορείς θεωρούνται μη αποδεκτοί.
Έλεγχος διέλευσης
Στις ΗΠΑ επισημαίνουν ότι ένα τέτοιο καθεστώς θα ενίσχυε δραστικά τη γεωστρατηγική επιρροή της Τεχεράνης σε ένα κρίσιμο σημείο της παγκόσμιας ενεργειακής ροής, και έχουν εκφράσει επανειλημμένα την αντίθεσή τους.
Διπλωματικές πηγές στις ΗΠΑ επιμένουν ότι δεν υπάρχει συμφωνημένο πλαίσιο οικονομικής συναλλαγής, πόσο μάλλον συμφωνία αποδέσμευσης κεφαλαίων, και η αντίθεση αφηγήσεων αυξάνει την αβεβαιότητα γύρω από τις συνομιλίες.
Προβληματισμοί και επόμενα βήματα
Το βασικό ερώτημα παραμένει εάν οι διαρροές αποτελούν πραγματική ένδειξη παρασκηνιακής προόδου ή μέρος ενός επικοινωνιακού και διαπραγματευτικού παιχνιδιού υψηλής πίεσης, όπου κάθε πλευρά επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της πριν από έναν πιθανό κρίσιμο γύρο συνομιλιών.
Η κατάσταση παραμένει ρευστή, με τα ιρανικά μέσα να διατηρούν το αφήγημα της προετοιμασίας μνημονίου και τις αμερικανικές αρχές να το απορρίπτουν ως ανυπόστατο, τινάζοντας στον αέρα κάθε βραχυπρόθεσμη προβολή συμφωνίας.
