Το Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης μπαίνει σε φάση ταχείας υλοποίησης του έργου εκσυγχρονισμού και επέκτασης, μετά την ομόφωνη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων του Υπουργείου Πολιτισμού και την ένταξή του στο πρόγραμμα «ΔΙΑΤΗΡΩ κτιρίων Δημοσίου Τομέα» – ΕΣΠΑ 2021-2027. Το υπουργείο εκτελεί την αποκατάσταση του ιστορικού κτηρίου με πόρους 5.150.000 ευρώ από το ΕΣΠΑ, ενώ οι πρόδρομες εργασίες προσωρινής αντιστήριξης των εκσκαφών χρηματοδοτούνται από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ με 713.000 ευρώ, όπως αναφέρει σχετική ανακοίνωση του ΥΠΠΟ.
Η υπόγεια επέκταση και οι μελέτες που την συνοδεύουν υλοποιούνται στο πλαίσιο Σύμβασης Δωρεάς μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος ύψους 4.550.000 ευρώ, ενώ ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου φτάνει τα 10.413.000 ευρώ, εκ των οποίων 5.863.000 ευρώ προέρχονται από πόρους του ελληνικού Δημοσίου. Η επέκταση αυξάνει τους διαθέσιμους εκθεσιακούς χώρους από 360 τ.μ. σε 1.081 τ.μ., ενώ παράλληλα προβλέπεται η αναβάθμιση του περιβάλλοντος χώρου και η ανάδειξη του ιστορικού κήπου, που θα διατηρηθεί ως υπαίθρια Γλυπτοθήκη.
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε: «Το Παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο της Σπάρτης, στο κέντρο της πόλης και σε άμεση σχέση με τον ιστορικό πολεοδομικό της ιστό, αποτελεί ένα εμβληματικό μνημείο, που συνδέεται με το όραμα της νεότερης Ελλάδας για την ανάδειξη της κληρονομιάς της Αρχαίας Σπάρτης. Ήταν το πρώτο Μουσείο εκτός Αθηνών που οικοδομήθηκε το 1874, σε σχέδια του Δανού αρχιτέκτονα Θεόφιλου Χάνσεν, φιλοξενώντας τα σπουδαία ευρήματα της Λακεδαίμονος. Τη σπουδαιότερη θέση ανάμεσά τους κατέχουν τα ευρήματα των μεγάλων ιερών της Σπάρτης. Οι εργασίες της αποκατάστασης και της υπόγειας επέκτασής του προχωρούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, υπό την εποπτεία των αρμόδιων υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού, όπως διαπιστώσαμε και στην πρόσφατη αυτοψία μας. Η νέα αρχιτεκτονική προσέγγιση τριπλασιάζει σχεδόν τους ωφέλιμους χώρους. Προβλέπει τη δημιουργία δύο νέων υπόγειων αιθουσών, με τεχνητό φωτισμό, τη χωροθέτηση σύγχρονων υποστηρικτικών υποδομών και τη λειτουργική αναζωογόνηση του διατηρητέου περιβάλλοντος κήπου-γλυπτοθήκης. Με αυτόν τον τρόπο, απομακρύνονται όλες οι μεταγενέστερες αυθαίρετες επεμβάσεις, αναδεικνύοντας τον αυθεντικό μνημειακό χαρακτήρα του νεοκλασικού οικοδομήματος. Η νέα μόνιμη έκθεση ενισχύεται με διαδραστικά ψηφιακά μέσα, καθιστώντας το Παλαιό Μουσείο ένα σύγχρονο μουσείο, διεθνή πόλο έλξης, ανοικτό στην κοινωνία. Το έργο αποτελεί βασικό πυλώνα του σχεδιασμού μας για την αναβάθμιση των πολιτιστικών υποδομών της Σπάρτης, παράλληλα με τη δημιουργία του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου στο πρώην εργοστάσιο ΧΥΜΟΦΙΞ, έργο με εξασφαλισμένη χρηματοδότηση ύψους 34.000.000 ευρώ από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του υπουργείου Πολιτισμού. Πρόκειται για δύο παρεμβάσεις στρατηγικής σημασίας που ενισχύουν ουσιαστικά την πολιτιστική ταυτότητα και την αναπτυξιακή προοπτική της Σπάρτης».
Ιστορικό κτίριο και στόχοι
Το μνημειακό κτίριο του Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης είναι νεοκλασικού ρομαντικού ύφους, με κεντρικό ιωνικό πρόπυλο και αρχικά δύο αίθουσες. Κατά τον 20ό αιώνα το κτήριο επεκτάθηκε σταδιακά και το 1995 χαρακτηρίστηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο μαζί με τον περιβάλλοντα δημοτικό κήπο. Το πρόγραμμα αποκατάστασης στοχεύει στην αντιμετώπιση εκτεταμένων φθορών, στην επίλυση λειτουργικών προβλημάτων και στην ενίσχυση των υποδομών για την αναβάθμιση της εμπειρίας των επισκεπτών.
Η επέκταση οργανώνεται σε διακριτές ενότητες εργασίας: παρεμβάσεις στον περιβάλλοντα χώρο, στη λειτουργική οργάνωση, στις εκθεσιακές υποδομές και στις τεχνικές εγκαταστάσεις. Κεντρικοί στόχοι είναι η ανάδειξη της ιστορικής μορφής, η αποκατάσταση της αρχικής λειτουργικής διάταξης, η εξασφάλιση πλήρους προσβασιμότητας και η ενεργειακή αναβάθμιση του κελύφους.
Η βασική σχεδιαστική αρχή είναι η ελάχιστη δυνατή επέμβαση στο ιστορικό κτήριο. Για τον λόγο αυτό, οι νέοι χώροι αναπτύσσονται υπόγεια, περιμετρικά του υφιστάμενου κελύφους, με ορθογώνιες αίθουσες όμοιες με τις υπάρχουσες, ώστε να διασφαλίζεται μορφολογική και λειτουργική συνέχεια. Η σύνδεση παλαιού και νέου τμήματος γίνεται μέσω διακριτικής γυάλινης εισόδου στην ανατολική όψη, που λειτουργεί ως κόμβος υποδοχής χωρίς να αλλοιώνει την ανάγνωση του μνημείου.
Υποδομές και λειτουργική οργάνωση
Η λειτουργική οργάνωση προβλέπει νέες εισόδους, πωλητήριο, χώρους προσωπικού και γραφεία, ενώ στον ημιώροφο θα υπάρχουν χώροι υγιεινής και εξυπηρέτησης κοινού καθώς και σημείο θέασης προς την αίθουσα των μόνιμων εκθέσεων. Στο υπόγειο θα οργανωθούν 2 κύριες αίθουσες —μία για μόνιμες και μία για περιοδικές εκθέσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα— και στις άκρες του κτηρίου θα χωροθετηθούν αποθήκες, χώροι ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων και έξοδοι διαφυγής για την ασφαλή λειτουργία.
Οι νέοι εκθεσιακοί χώροι θα έχουν λιτή αρχιτεκτονική, σύγχρονα υλικά και προηγμένα συστήματα φωτισμού, κλιματισμού και διαχείρισης περιβαλλοντικών συνθηκών, με στόχο την καλύτερη διαφύλαξη και ανάδειξη των εκθεμάτων. Επιπλέον προβλέπεται η εγκατάσταση υποδομών για την προσβασιμότητα ατόμων με αναπηρία.
Η ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου περιλαμβάνει την αποκατάσταση και ενίσχυση του ιστορικού κήπου, τη συμπλήρωση του πρασίνου και την αναβάθμιση του αστικού εξοπλισμού. Η οροφή της επέκτασης θα διαμορφωθεί ως «κήπος γλυπτών», προσφέροντας δυνατότητα για υπαίθριες εκθέσεις, ενώ προβλέπεται και η λειτουργία μικρού ανεξάρτητου περιπτέρου-καφέ εντός του κήπου για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.
