Του Άγη Βερούτη
Ο Αλέξης Τσίπρας καταγγέλλει σήμερα τους servicers για τα κόκκινα δάνεια, αλλά το νόημα είναι απλό: ο νόμος που άνοιξε τον δρόμο για αυτές τις πρακτικές φέρει την υπογραφή του. Το Ν.4354/2015 πέρασε όταν ο ίδιος ήταν πρωθυπουργός, με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ, και αυτό δεν αλλάζει με μονολεκτικές καταγγελίες.
Η υπογραφή και η ευθύνη
Ο νόμος του Ν.4354/2015 εισήγαγε το μοντέλο μεταβίβασης απαιτήσεων σε servicers και funds: ο δανειολήπτης μετατρέπεται σε αριθμό, ο φάκελος αναπαριστά ένα ονομαστικό υπόλοιπο και ένα τηλέφωνο που χτυπάει ανενόχλητο.
Η πρακτική περιγράφεται απλά: ένα fund αγοράζει με μεγάλη έκπτωση ένα χαρτοφυλάκιο, ενώ ο δανειολήπτης παραμένει με την ονομαστική απαίτηση και την απειλή κατασχέσεων. Αυτή η μεταβίβαση έκανε τον δανειολήπτη πιο αποξενωμένο από το παλιό τραπεζικό ιστορικό του.
Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας μπορεί σήμερα να μιλά για αδικίες, υπάρχει όμως η πραγματικότητα των ΦΕΚ και των πράξεων. Το να ανακαλύπτει κανείς το πρόβλημα σήμερα, όταν το ίδιο πλαίσιο νομοθετήθηκε επί της θητείας του, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα.
Το μοντέλο που επιλέχθηκε
Στην Ελλάδα προτιμήθηκε ένα μοντέλο όπου το δάνειο αλλάζει χέρια για «κάτι ψιλά», το fund αγοράζει με τεράστια έκπτωση και ο δανειολήπτης μένει με την ίδια ονομαστική απαίτηση και την αίσθηση της ντροπής και της απειλής.
Αυτό το μοντέλο επέτρεψε επίσης σε εταιρικά σχήματα με έδρα εκτός Ελλάδος ή στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο να εισέλθουν στην αγορά, με αποτέλεσμα τα κέρδη να εμφανίζονται συχνά στο εξωτερικό και το δημόσιο ταμείο να χάνει δυνητικά δισεκατομμύρια σε φόρους.
Αντίθετα, άλλες χώρες άφησαν παράθυρα στον δανειολήπτη: για παράδειγμα, η Κύπρος έδωσε τη δυνατότητα πριν φύγει το δάνειο να κάνει ο ίδιος πρόταση εξαγοράς. Όχι χάρισμα, αλλά η δυνατότητα να μπει ο δανειολήπτης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων πριν η δυσχέρειά του εμπορευματοποιηθεί.
Ποιος έχει το δικαίωμα
Ο πολίτης που βλέπει το δάνειό του να πωλείται φθηνά καταλαβαίνει την αδικία χωρίς οικονομολόγους: «ένας αγοράζει φθηνά τη δική του αδυναμία και μετά του την πουλάει ακριβά ως υποχρέωση». Το fund κερδίζει, ο δανειολήπτης χάνει την πρόσβαση σε μια ουσιαστική διαπραγμάτευση.
Η ερώτηση που θέτει ο αρθρογράφος είναι απλή: θέλει ο κ. Τσίπρας σήμερα δικαίωμα προαίρεσης για τον δανειολήπτη πριν το δάνειο περάσει σε fund; Θέλει διαφάνεια στην τιμή μεταβίβασης; Θέλει σοβαρή ρύθμιση πριν από τον πλειστηριασμό;
Και η καίρια αντίρρηση: γιατί δεν το έκανε τότε που είχε την εξουσία; Όχι σήμερα ως σχολιαστής, αλλά όταν ήταν πρωθυπουργός, με υπουργούς και κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Το ΦΕΚ του 4354/2015 γράφει κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ και όχι “άγνωστοι δράστες”.
Η μνήμη της πολιτικής
Η κριτική δεν είναι το πρόβλημα· το πρόβλημα είναι η αμνησία. Ο κ. Τσίπρας θα μπορούσε να πει: “ναι, το ψηφίσαμε, οι συνθήκες ήταν ασφυκτικές, τώρα πρέπει να διορθωθεί”. Αυτό θα ήταν έντιμο. Αν παραλείψει την παραδοχή, κάθε πρόταση υπέρ του δανειολήπτη μοιάζει ατελής.
Ακόμη και αν η σημερινή κυβέρνηση έχει ευθύνη για την εφαρμογή, η συνευθύνη δεν ξεπλένει την υπογραφή του προηγούμενου. Το πλαίσιο που αφήνεις να λειτουργεί γίνεται και δικό σου, και αν οι servicers λειτουργούν με ακαμψία και αδιαφάνεια, η κυβέρνηση οφείλει να επέμβει.
Ο μικρομεσαίος που καταστράφηκε την κρίση, ο επαγγελματίας που πλήρωνε ΦΠΑ χωρίς εισπράξεις, ο έμπορος που είδε την αγορά να σβήνει, δεν άκουσαν θεωρία αλλά απαίτηση και προθεσμία. Τώρα ακούνε τον κ. Τσίπρα να τους υπερασπίζεται απέναντι σε ένα σύστημα που ο ίδιος νομοθέτησε.
Ζητούμενες κινήσεις για διόρθωση
Η έντιμη πολιτική κίνηση θα ήταν πρώτα η παραδοχή: “ναι, εγώ το υπέγραψα” και μετά μια ρεαλιστική πρόταση διόρθωσης: “ξέρω πώς να το διορθώσω”. Χωρίς το πρώτο βήμα το δεύτερο ακούγεται σαν θέατρο.
Οι κόκκινοι δανειολήπτες δεν χρειάζονται σωτήρες με επιλεκτική μνήμη. Το καθεστώς που σήμερα καταγγέλλεται δεν είναι ορφανό: “Έχει ημερομηνία. Έχει ΦΕΚ. Έχει πατέρα. Τον ίδιο…”
agissilaos@gmail.com
