ψυχικές επιπτώσεις Ισραήλ. Γράφει ο Αντώνης Ζήβας. Έχουν περάσει περισσότερα από 2 χρόνια από την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την καταστροφική στρατιωτική απάντηση του Ισραήλ στη Γάζα, με την ισραηλινή κοινωνία να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση που ξεπερνά τα στενά στρατιωτικά όρια της σύγκρουσης.
Πίσω από τους βομβαρδισμούς, τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, τις πολιτικές αντιπαραθέσεις και τις συνεχείς περιφερειακές στρατιωτικές συγκρούσεις στη Γάζα, στον Λίβανο, στη Συρία και το Ιράν, διαμορφώνεται μια βαθύτερη και πιο επικίνδυνη πραγματικότητα: η ψυχική αποσύνθεση μιας κοινωνίας που ζει επί χρόνια σε καθεστώς πολέμου.
Το τραύμα ξεκινά να εισχωρεί σε κάθε διάσταση της καθημερινότητας των πολιτών. Από τους στρατιώτες που επιστρέφουν από το μέτωπο με σοβαρές ψυχικές διαταραχές μέχρι τις οικογένειες που ζουν μέσα στον φόβο, την καχυποψία και την επιθετικότητα, αναλυτές και ψυχολόγοι περιγράφουν μια κοινωνία που μεταβάλλεται ριζικά από τη συνεχή σύγκρουση.
Κλίμα διαρκούς φόβου
Τα επίσημα στοιχεία μέσα στο ίδιο το Ισραήλ αναδεικνύουν την ένταση του προβλήματος και δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού.
Σύμφωνα με έρευνα της Maccabi Healthcare Services, περίπου ένας στους 3 Ισραηλινούς χρειάζεται ψυχολογική ή ψυχιατρική υποστήριξη. Το πρόβλημα είναι ακόμη εντονότερο μεταξύ των στρατιωτών και των εφέδρων που συμμετείχαν στις επιχειρήσεις μετά το 2023.
Το Υπουργείο Άμυνας του Ισραήλ ανακοίνωσε ότι τα περιστατικά διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD) μεταξύ των στρατιωτικών αυξήθηκαν σχεδόν κατά 40% από τον Σεπτέμβριο του 2023, ενώ οι προβλέψεις κάνουν λόγο για εκρηκτική αύξηση που μπορεί να αγγίξει το 180% έως το 2028.
Αύξηση περιστατικών και κλήσεων
Παράλληλα, ισραηλινά μέσα ενημέρωσης αποκάλυψαν ότι η κυβέρνηση δεν έχει δημοσιοποιήσει τον πραγματικό αριθμό στρατιωτών που απομακρύνθηκαν από την υπηρεσία για λόγους ψυχικής υγείας, παρά το γεγονός ότι υποχρεούται νομικά να το πράξει.
Η πίεση είναι τόσο μεγάλη ώστε ακόμη και η Magen David Adom, η εθνική υπηρεσία άμεσης βοήθειας του Ισραήλ, δημιούργησε ειδική γραμμή επείγουσας ψυχικής υποστήριξης, έπειτα από αύξηση τουλάχιστον της τάξης του 45% στις σχετικές κλήσεις για ψυχολογική βοήθεια. Κλήσεις, όπου σύμφωνα με την ίδια την υπηρεσία, συνδέονται άμεσα με την ψυχολογική επιβάρυνση που προκαλούν οι συνεχείς πολεμικές επιχειρήσεις.
Οι επαγγελματίες της ψυχικής υγείας προειδοποιούν πως χωρίς στοχευμένη παρέμβαση τα τραύματα θα πολλαπλασιαστούν και θα μεταφέρουν το κόστος στις επόμενες γενιές.
Αλλαγές στην πολιτική συμπεριφορά
Η ισραηλινή κοινωνία έχει δομηθεί ιστορικά γύρω από την έννοια της απειλής και της ασφάλειας, αλλά η 7η Οκτωβρίου φαίνεται ότι κατέρριψε ακόμα και τις ψευδαισθήσεις ελέγχου που υπήρχαν ως τότε.
Ο Ισραηλινός ψυχίατρος και βετεράνος στρατιωτικός Tuly Flint, ο οποίος έχει πάρει μέρος σε μάχες, περιέγραψε εκείνη την ημέρα (σ.σ. την 7η Οκτωβρίου) ως «έναν διακόπτη που άλλαξε τα πάντα».
Όπως εξήγησε, μεγάλο μέρος της ισραηλινής κοινωνίας είχε πειστεί ότι η στρατιωτική και τεχνολογική υπεροχή του Ισραήλ μπορούσε να κρατήσει τον πόλεμο μακριά από την καθημερινότητα των πολιτών. Η επίθεση της Χαμάς κατέρριψε αυτή την πεποίθηση μέσα σε λίγες ώρες.
Ατζέντα ακροδεξιάς στροφής
«Οι άνθρωποι έχασαν την εμπιστοσύνη τους στο κράτος, στην κυβέρνηση και στους θεσμούς», ανέφερε χαρακτηριστικά. Το αίσθημα εγκατάλειψης, σύμφωνα με τον ίδιο, εξελίσσεται σε συλλογική ψυχολογική κρίση, με πολλούς πολίτες να στρέφονται ακόμη και σε πιο ακροδεξιές πολιτικές αντιλήψεις, θεωρώντας ότι μόνο εάν η βία απαντηθεί με μεγαλύτερη βία μπορεί να τους προστατεύσει.
Η τάση αυτή αποτυπώνεται και στις δημοσκοπήσεις. Έρευνα του ιστότοπου N12 έδειξε ότι η γενιά των νέων Ισραηλινών που ενηλικιώθηκε μέσα στον πόλεμο εμφανίζεται πιο δεξιά, πιο εθνικιστική και πιο θρησκευόμενη από οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά.
Σχεδόν οι μισοί από τους ερωτηθέντες ηλικίας 18 έως 21 ετών θεωρούν ότι η 7η Οκτωβρίου προήλθε από «εσωτερική προδοσία», μια αντίληψη που ενισχύει ακόμη περισσότερο τη δυσπιστία και τον κοινωνικό διχασμό.
Κανονικοποίηση της βίας
Ταυτόχρονα, αυξάνεται η κοινωνική βία. Τα περιστατικά ενδοοικογενειακής κακοποίησης, οι κρίσεις πανικού, η κατάθλιψη και οι ψυχικές διαταραχές καταγράφουν αλματώδη άνοδο. Ο ίδιος ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, μίλησε δημόσια για μια «διαδικασία βαναυσοποίησης» της κοινωνίας, εκφράζοντας ανησυχία για τη συνεχή εξοικείωση με τη βία.
Οι δηλώσεις του ήρθαν σε μια περίοδο όπου αυξάνονταν οι επιθέσεις ισραηλινών εποίκων κατά Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη, αλλά και οι επιθέσεις εναντίον χριστιανικών κοινοτήτων και θρησκευτικών χώρων.
Για αρκετούς αναλυτές, η κρίση δεν ξεκίνησε το 2023. Ο κοινωνιολόγος Yehouda Shenhav-Shahrabani υποστηρίζει ότι η βία αποτελεί δομικό στοιχείο του ισραηλινού κράτους ήδη από την ίδρυσή του το 1948.
Ιστορικά τραύματα και μέλλον
Η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Τελ Αβίβ Ζαχάβα Σολομών, που μελετά επί δεκαετίες τις επιπτώσεις του πολέμου στην ψυχική υγεία, εξηγεί ότι τα συλλογικά τραύματα μπορούν να ωθήσουν μια κοινωνία είτε προς την ειρήνη είτε προς μεγαλύτερη επιθετικότητα.
Το μετατραυματικό στρες (PTSD) δεν είναι νέο φαινόμενο· κάθε μεγάλος πόλεμος του προηγούμενου αιώνα άφησε πίσω του στρατιώτες που επέστρεψαν σωματικά ζωντανοί αλλά ψυχικά κατεστραμμένοι. Από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και το «shell shock» μέχρι το Βιετνάμ, το Ιράκ και το Αφγανιστάν, οι κοινωνίες πληρώνουν μακροπρόθεσμα το τίμημα.
Οι στρατιώτες που επιστρέφουν από τη Γάζα μεταφέρουν εικόνες ακραίας βίας, θανάτου και καταστροφής. Και όπως δείχνει η ιστορία, κανένα κράτος δεν μένει ανεπηρέαστο όταν μια ολόκληρη γενιά μεγαλώνει μέσα στην παρανοϊκή ψυχολογία του πολέμου.
Οι αποφάσεις για τους πολέμους παίρνονται μακριά από τα χαρακώματα, αλλά το κόστος το πληρώνουν οι άμαχοι, οι νεαροί στρατιώτες και οι κοινωνίες που καλούνται να ζήσουν με τον φόβο για δεκαετίες μετά τον τελευταίο βομβαρδισμό.
