Του Μανόλη Καψή
Το πολιτικό αδιέξοδο περιγράφεται με απλά λόγια: οι δημοσκοπήσεις δείχνουν δύο σχεδόν ασυμβίβαστα εκλογικά σώματα που οδηγούν σε μια κατάσταση μη κυβερνησιμότητας.
Το πολιτικό αδιέξοδο και τα δύο εκλογικά σώματα
Από τη μία πλευρά υπάρχει ένα εκλογικό σώμα που ψηφίζει σταθερότητα και οικονομική ανάπτυξη, αυτοί που «έχουν να χάσουν», όπως λένε οι εκλογολόγοι — οι «νοικοκυραίοι» που επικαλέστηκε ο Αβέρωφ και που συχνά λοιδορούν οι παραδοσιακοί αριστεροί. Σε καλές εποχές αυτό το μπλοκ έφτανε στο 40%, αλλά οι τελευταίες έρευνες το δείχνουν να έχει συρρικνωθεί γύρω στο 30%, ειδικά αν η κυβέρνηση δεν πείθει ή δεν αρέσει.
Η δεύτερη ομάδα είναι το υπόλοιπο περίπου 60%, ένα ακροατήριο θυμωμένο, που στην κάλπη θέλει να εκφράσει αυτή την αγανάκτηση.
Τι περιμένει η πρώτη ομάδα
Η πρώτη ομάδα όχι μόνο έχει να χάσει από τυχόν αβεβαιότητα και ανωμαλία, αλλά προσδοκά και βελτίωση στις οικονομικές συνθήκες ή τουλάχιστον ενέσεις στο εισόδημα και το μέλλον. Αυτός είναι ένας επιπλέον λόγος να αποφεύγει τις περιπέτειες.
Υποθέτω —χωρίς στοιχεία— πως αυτή η ομάδα διαθέτει και ακίνητη περιουσία, η αξία της οποίας αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ενισχύοντας το αίσθημα ασφάλειας και την τάση για σταθερότητα.
Το θυμωμένο δεύτερο μπλοκ
Το δεύτερο γκρουπ είναι θυμωμένο για ποικίλους λόγους: την ακρίβεια, τους κοινωνικούς και ηθικούς προβληματισμούς όπως ο γάμος των ομόφυλων, το ύφος του Μητσοτάκης, τις κραυγές του Άδωνι, ακόμα και για την εικόνα της Μαρέβα και της Σοφία στο Dubai. Αναφέρεται και στις υποκλοπές, αν και οι απαντήσεις στις δημοσκοπήσεις δείχνουν περίπλοκο μωσαϊκό αιτιών.
Επίσης είναι θυμωμένο με τις «λαμογιές» που συνδέθηκαν με τον ΟΠΕΚΕΠΕ, και είχε σοκαριστεί από την ανεπάρκεια και την αλαζονεία της κυβέρνησης στα Τέμπη. Η ατιμωρησία που συνδέεται με τον Κώστα Καραμανλή είναι επίσης πηγή οργής για πολλούς.
Αναζητώντας ανατροπή
Αυτή η ομάδα ψηφοφόρων θέλει μεγάλη αλλαγή, ανατροπή. Ο θυμός τρέφεται και από τη διάψευση ελπίδων —όπως η απογοήτευση που άφησε το αντιμνημονιακό κίνημα και το δημοψήφισμα— και αυτό έχει υπόστρωμα στη συλλογική μνήμη (“Εδώ θυμίζω κλαίει και η Μπέτυ“).
Το αίτημά τους είναι απλό: να φύγει ο Μητσοτάκης. Κι ας έρθει οποιοσδήποτε άλλος.
Η Νέα Δημοκρατία και το όριο της αυτοδυναμίας
Το μόνο κόμμα που επικοινωνεί με την πρώτη ομάδα είναι η Νέα Δημοκρατία, η μόνη που παρουσιάζει μια αξιόπιστη κυβερνητική πρόταση και διεκδικεί την ψήφο αυτών των ψηφοφόρων. Όμως τα κουκιά δεν φτάνουν: η αυτοδυναμία, που είναι η κεντρική πρόταση της κυβέρνησης, είναι εξαιρετικά δύσκολη, αν όχι αδύνατη.
Η μοναδική εναλλακτική θα ήταν συνεργασία με το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, όπως σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ έχει αποφασίσει να θέσει τον εαυτό της στο περιθώριο των εξελίξεων.
Πολιτικά κενά στο κέντρο και στην αντιπολίτευση
Το δεύτερο γκρουπ διεκδικείται από πολλά κόμματα —δεξιάς λαϊκιστικής, αριστερής ή θρησκευτικού ανορθολογισμού— όμως κανένα από αυτά δεν εμφανίζει δυναμική εξουσίας ούτε αξιόπιστη πρόταση διακυβέρνησης, ανεξάρτητα αν είναι αυτοδύναμα ή σε συνεργασία.
Το αδιέξοδο προκύπτει επειδή οι δύο ομάδες είναι σχεδόν στεγανές: η Νέα Δημοκρατία δεν έχει επαφή με το κοινό του 60% που ζητά αλλαγή, και σχεδόν κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν μπορεί να διεμβολίσει το 30-40% που επιδιώκει σταθερότητα.
Προσπάθειες διείσδυσης και αμφιβολίες
Ο Αλέξης Τσίπρας έχει προσπαθήσει να απευθυνθεί σε αυτό το κέντρο αλλά το 2015 μένει στη συλλογική μνήμη και περιορίζει την δυνατότητα εμπιστοσύνης. Ο Ανδρουλάκης θα μπορούσε να επιχειρήσει διείσδυση, αλλά ούτε τα πολιτικά του εφόδια φάνηκαν επαρκή ούτε προτίμησε να αναλάβει ρίσκο, προτιμώντας να διαφυλάξει τα νώτα του.
Δεν γνωρίζω πώς θα λυθεί το αδιέξοδο, την περίφημη μη κυβερνησιμότητα —που συνοδεύεται από αναλύσεις για κρίση αξιοπιστίας των θεσμών— αλλά υπενθυμίζω πως στην Ελλάδα η εμπιστοσύνη στους θεσμούς ήταν πάντα σχετικά χαμηλή για πολλούς λόγους.
Πώς ψηφίζουν οι δύο ομάδες
Η πρώτη ομάδα ψηφίζει με άγχος για το μέλλον, ενώ η δεύτερη δεν είναι αλήθεια ότι δεν έχει τίποτα να χάσει: όλοι θα χάσουν αν η χώρα βρεθεί σε δίνη ακυβερνησίας. Πολλοί ψηφοφόροι της δεύτερης ομάδας ψηφίζουν όπως ψηφίζουν επειδή πιστεύουν ότι οι υπόλοιποι θα ψηφίσουν με γνώμονα την επόμενη ημέρα και θα διασφαλίσουν τη συνέχεια.
Εκείνοι θέλουν να κάνουν ένα statement με την ψήφο τους, αλλά μέσα στην ασφάλεια που φαντάζονται ότι θα προσφέρει το συνολικό εκλογικό σώμα, που θα ψηφίσει «ορθολογικά».
Συμπεράσματα πριν τις εκλογές
Γι’ αυτό, πριν τεθούν τα διλήμματα των εκλογών και πριν δούμε την πραγματική δύναμη κάθε κόμματος στις σοβαρές μετρήσεις, ας μην βιαστούμε να βγάλουμε οριστικά συμπεράσματα για το πώς θα ξεπεραστεί αυτό το πολιτικό αδιέξοδο.
