Στις 27 Ιουλίου 2023 δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ο Κανονισμός 2023/1542, που είχε ψηφιστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ε.Ε. στις 12 Ιουλίου της ίδιας χρονιάς.
Ο νέος Κανονισμός καθορίζει πλαίσιο για τις μπαταρίες και τα απόβλητα συσσωρευτών, συμπεριλαμβανομένων των μπαταριών από εξηλεκτρισμένα και αμιγώς ηλεκτρικά οχήματα, όταν αυτά αποσύρονται στο τέλος του κύκλου ζωής τους. Ωστόσο, πολλά προβλήματα στην εφαρμογή παραμένουν, κυρίως σε επίπεδο κρατών-μελών.
Πεδίο εφαρμογής χωρίς οδηγίες εφαρμογής
Το βασικό ζήτημα είναι ότι ο Κανονισμός εντάσσει σαφώς τις μπαταρίες αυτοκινήτων στο πεδίο εφαρμογής του, χωρίς όμως να προβλέπει λεπτομερείς επιχειρησιακές διαδικασίες για τη διαχείριση τους στο τέλος ζωής.
Για φορητούς συσσωρευτές και για μπαταρίες οχημάτων ελαφρών μεταφορών έχουν τεθεί συγκεκριμένοι ποσοτικοί στόχοι συλλογής. Αντίθετα, για τις μπαταρίες εκκίνησης/φωτισμού/ανάφλεξης (γνωστές ως SLI) και για τις μπαταρίες των αμιγώς ηλεκτρικών οχημάτων (BEV) δεν προβλέπεται στον Κανονισμό κανένας συγκεκριμένος ποσοτικός στόχος.
Ποιος φέρει την ευθύνη
Οι κατασκευαστές μπαταριών έχουν την ευθύνη για τη συλλογή και την επεξεργασία τους, όμως σήμερα η απόδοσή τους αξιολογείται κυρίως βάσει της υποχρέωσης αναφοράς που τους ανατίθεται και όχι μέσω δεσμευτικών επιχειρησιακών δεικτών.
Οι μπαταρίες SLI (μόλυβδος-οξύ) υποστηρίζονται από μια σχετικά ώριμη αλυσίδα ανάκτησης μετά την απόσυρση. Αντίθετα, οι μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων είναι τεχνικά πιο πολύπλοκες, λειτουργούν σε υψηλή τάση και συχνά παραμένουν ενσωματωμένες στο όχημα όταν αυτό αποσύρεται, δυσχεραίνοντας την ανάκτηση.
Στατιστικά και κενά διαχείρισης
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο κάθε χρόνο τουλάχιστον τέσσερα εκατομμύρια οχήματα δεν ιχνηλατούνται ή δεν διαχειρίζονται σωστά, σε σύγκριση με περίπου 6,5 εκατομμύρια οχήματα που υπερυπάρχουν την ενδεδειγμένη επεξεργασία των μπαταριών τους.
Τα κράτη-μέλη εφαρμόζουν διαφορετικές διαδικασίες ταξινόμησης και διαγραφής οχημάτων, πράγμα που δυσκολεύει τον ξεκάθαρο διαχωρισμό ανάμεσα σε ένα «μεταχειρισμένο» όχημα που επιτρέπεται να εξαχθεί και σε ένα όχημα στο τέλος του κύκλου ζωής, το οποίο θεωρείται επικίνδυνο απόβλητο.
Γκρίζες εξαγωγές και απώλεια πόρων
Σε αυτή τη «γκρίζα ζώνη» διακινούνται ετησίως πάνω από ένα εκατομμύριο οχήματα που καταλήγουν σε αγορές εκτός Ευρώπης σε ακατάλληλη κατάσταση. Αυτά τα οχήματα μεταφέρουν μαζί τους μπαταρίες συνολικού βάρους δεκάδων χιλιάδων τόνων, οι οποίες ενδεχομένως δεν θα ανακτηθούν ποτέ.
Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα και να ενοποιηθεί η πρακτική ανάμεσα στις χώρες της Ε.Ε., κρίνεται απαραίτητο να ψηφιστεί ένας νέος ευρωπαϊκός κανονισμός ειδικά για οχήματα που πλησιάζουν ή βρίσκονται ήδη στο τέλος του κύκλου ζωής τους.
Τι προβλέπει το προσχέδιο
Το προσχέδιο αυτού του κανονισμού υπάρχει και περιμένει την οριστική έγκρισή του από τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα. Το κείμενο που αναμένεται να υιοθετηθεί αναφέρεται σε ζητήματα άμεσα συνδεδεμένα με το σύστημα μπαταριών.
Συγκεκριμένα, ξεκαθαρίζεται η υποχρέωση των κατασκευαστών να παρέχουν τυποποιημένη πρόσβαση σε τεχνικές πληροφορίες για την αφαίρεση των μπαταριών από αμιγώς ηλεκτρικά οχήματα και η θέσπιση ενός ψηφιακού διαβατηρίου κυκλικότητας, διαλειτουργικού για τη μπαταρία.
Ευθύνες και έλεγχοι στην αλυσίδα
Παράλληλα, θα καθοριστεί ένα εναρμονισμένο καθεστώς διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού των συσσωρευτών, καθώς και σαφή δεσμευτικά κριτήρια για τη διάκριση μεταξύ μεταχειρισμένων οχημάτων και εκείνων που πρέπει να αποσυρθούν ως επικίνδυνα απόβλητα.
Η εφαρμογή θα γίνει μέσω αυτοματοποιημένων τελωνειακών ελέγχων και με απαγόρευση εξαγωγής οχημάτων που δεν είναι κατάλληλα για κυκλοφορία.
Υποχρεώσεις ιδιοκτητών
Τέλος, εάν κατά την απόσυρση ενός ηλεκτρικού οχήματος διαπιστωθεί ότι η μπαταρία έχει αφαιρεθεί, ο ιδιοκτήτης θα υποχρεούται να αποδείξει ότι αυτή διαχειρίστηκε σύμφωνα με όσα θα ορίζει ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός.
Η οριστική ψήφιση και η εφαρμογή του νέου κανονισμού αναμένονται να προσφέρουν μια κοινή μεθοδολογία και πρακτική για τη διαχείριση των οχημάτων στο τέλος κύκλου ζωής τους, καθώς επίσης να μειώσουν την απώλεια πολύτιμων πόρων και τους κινδύνους από ανεξέλεγκτες εξαγωγές.
