Ο HPV είναι η πιο συχνή σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη παγκοσμίως και μεταδίδεται με επαφή δέρμα-με-δέρμα κατά τη σεξουαλική επαφή. Σε πολλές περιπτώσεις ο ιός αυτοπεριορίζεται χωρίς συμπτώματα και χωρίς να γίνει αντιληπτός.

Πότε υπάρχει κίνδυνος

Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η λοίμωξη εμμένει. Ορισμένοι τύποι — κυρίως οι τύποι 16 και 18 — μπορούν να προκαλέσουν κυτταρικές αλλοιώσεις που εξελίσσονται σε καρκίνο: του τραχήλου της μήτρας, του αιδοίου, του κόλπου, του πρωκτού, του πέους και ακόμη του στοματοφάρυγγα. Το 80% των σεξουαλικώς ενεργών ανθρώπων χωρίς εμβολιασμό θα μολυνθεί από HPV κάποια στιγμή της ζωής του.

Εθνικά δεδομένα

Τον Ιανουάριος 2026 δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στη διεθνή βιβλιογραφία —στο περιοδικό Vaccine— μια συστηματική εθνική αποτύπωση της κάλυψης έναντι του HPV στην Ελλάδα. Η μελέτη ανέλυσε στοιχεία ηλεκτρονικής συνταγογράφησης για παιδιά 9–15 ετών κατά την τριετία 2022–2024.

Τα ευρήματα προκαλούν ανησυχία:

Μόλις το 52,5% των κοριτσιών έχει ολοκληρώσει τον εμβολιασμό έως την ηλικία των 15 ετών — δηλαδή σχεδόν 1 στα 2 κορίτσια παραμένει απροστάτευτο στην κρίσιμη ηλικία.

Τα αγόρια, αν και παρουσίασαν μεγάλη αύξηση (από 1% το 2022 σε 27,7% το 2024), εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά από τον επιδιωκόμενο στόχο.

Μόλις 1 στα 5 παιδιά ηλικίας 9–11 ετών έχει ξεκινήσει τον εμβολιασμό — ενώ αυτή είναι η βέλτιστη ηλικία, πριν από κάθε πιθανή έκθεση στον ιό.

Νησιωτικές περιοχές, όπως το Βόρειο και το Νότιο Αιγαίο, υστερούν σημαντικά, ενώ παιδιά γεννημένα εκτός Ελλάδας εμφανίζουν έως και τριπλάσια χαμηλότερα ποσοστά κάλυψης.

Ο στόχος 2030

Ο στόχος «90%-70%-90%» που ανακοίνωσε ο ΠΟΥ το 2020 για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: πλήρης εμβολιασμός του 90% των κοριτσιών έως τα 15 έτη, έλεγχος HPV του 70% των γυναικών έως τις ηλικίες 35 και 45 και κατάλληλη θεραπεία στο 90% των γυναικών με επιβεβαιωμένη νόσο.

Εάν επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, μπορούν να προληφθούν πάνω από 74 εκατομμύρια περιπτώσεις καρκίνου και 62 εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας θα μπορούσε να μετατραπεί σε νόσημα του παρελθόντος.

Τι προβλέπει το πρόγραμμα εμβολιασμού

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών 2026, το 9-δύναμο εμβόλιο παρέχεται δωρεάν και το χρονοδιάγραμμα έχει ως εξής:

Παιδιά 9–11 ετών (συνιστώμενη ηλικία): 2 δόσεις με μεσοδιάστημα 6–12 μηνών. Αυτή η ηλικία είναι ιδανική, καθώς τα παιδιά 9–12 ετών παράγουν περισσότερα αντισώματα και εξασφαλίζεται μέγιστη προστασία πριν από την πρώτη έκθεση στον ιό.

Έφηβοι έως 18 ετών (αναπλήρωση): 2 δόσεις — δωρεάν για τις ηλικίες 15–18 έως τις 31/12/2026.

Ανοσοκατεσταλμένοι 9–18 ετών: 3 δόσεις χωρίς χρονικό περιορισμό.

Ενήλικες 18–45 ετών: Συνιστάται και αποζημιώνεται πλήρως για ανεμβολίαστους σε ομάδες αυξημένου κινδύνου (2 ή 3 δόσεις ανάλογα).

Το εμβόλιο δεν επηρεάζει τη γονιμότητα, είναι ασφαλές για θηλάζουσες μητέρες και προσφέρει προστασία για πάνω από 15 χρόνια —πιθανώς δια βίου— χωρίς να απαιτείται αναμνηστική δόση.

Δεν αντικαθιστά το screening

Σημαντικό: ο εμβολιασμός δεν υποκαθιστά τον τακτικό κυτταρολογικό και HPV έλεγχο. Οι γυναίκες από την ηλικία των 25 ετών πρέπει να συνεχίσουν να κάνουν προληπτικό έλεγχο. Το εμβόλιο είναι απόλυτα ασφαλές και δεν τροποποιεί τη σεξουαλική συμπεριφορά.

Ο ρόλος των Επισκεπτών Υγείας

Σε ένα σύστημα υγείας με κενά, οι Επισκέπτες Υγείας παίζουν καθοριστικό ρόλο: ενημερώνουν γονείς και εφήβους με επιστημονικά τεκμηριωμένη πληροφόρηση για να αντιμετωπίσουν την εμβολιαστική διστακτικότητα, εντοπίζουν ευάλωτους πληθυσμούς με χαμηλή κάλυψη, συμμετέχουν σε σχολικά εμβολιαστικά προγράμματα, συνδέουν τον εμβολιασμό με το τακτικό screening και αξιοποιούν ψηφιακά εργαλεία για στοχευμένες παρεμβάσεις.

Πράξεις από τον ΠΣΕΥ

Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Επισκεπτών Υγείας (ΠΣΕΥ) έχει αναλάβει δράση με ένα ολοκληρωμένο δίκτυο παρεμβάσεων: μια πανελλαδική εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης με έντυπα, ψηφιακές καμπάνιες και παρεμβάσεις σε σχολεία και συλλόγους γονέων, καθημερινές δράσεις αγωγής υγείας στο πεδίο που προσεγγίζουν γονείς, εφήβους και ευάλωτες ομάδες, καθώς και μια «Ακαδημία Προαγωγής του Εμβολιασμού» για τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας.

Μέσω αυτών των πρωτοβουλιών οι Επισκέπτες Υγείας στοχεύουν να διαλύσουν μύθους, να χτίσουν εμπιστοσύνη και να εξοπλίσουν τους επαγγελματίες με επιστημονικά και επικοινωνιακά εργαλεία ώστε να αυξηθούν τα ποσοστά εμβολιαστικής κάλυψης.

Συμπέρασμα

Η πρόληψη του καρκίνου που σχετίζεται με τον HPV δεν είναι απλώς δυνατότητα — είναι υποχρέωση. Διαθέτουμε τα εργαλεία, το εμβόλιο και τους επαγγελματίες υγείας. Αυτό που απαιτείται τώρα είναι πολιτική βούληση και κοινωνική ευαισθητοποίηση για να τα αξιοποιήσουμε και να σώσουμε ζωές.

Βιβλιογραφικές πηγές: WHO (2020), Vaccine journal (2026), ΕΠΕ 2024–25, NZ HPV Project Guidelines (2024), American Cancer Society (2025), CDC VIS (2021). Πανελλήνιος Σύλλογος Επισκεπτών Υγείας (ΝΠΔΔ).