Μια φωτογραφία-ντοκουμέντο που δημοσιοποιήθηκε για πρώτη φορά φέρνει στο προσκήνιο νέα ερωτήματα για την τύχη ενός αιχμάλωτου της τουρκικής εισβολής του 1974.
Η εικόνα και η προέλευσή της
Στην ασπρόμαυρη λήψη φαίνεται ένας άνδρας με δεμένα μάτια και χέρια, ανάμεσα σε Τούρκους στρατιωτικούς, μπροστά από μια μαύρη Mercedes. Η φωτογραφία συνδέεται, σύμφωνα με έρευνα, με καταθέσεις για αγνοούμενους στην περιοχή του εξωκλησιού του Αγίου Δημητρίου, κοντά στη Μια Μηλιά, έξω από τη Λευκωσία.
Τη δημοσιοποίηση έκανε ο ερευνητής Οδυσσέας Χρήστου, ο οποίος απευθύνει έκκληση σε όποιον γνωρίζει κάτι να βοηθήσει στην ταυτοποίηση του άνδρα. Ο ίδιος περιγράφει τον άνδρα ως «γίγαντα αιχμάλωτο» εξαιτίας της σωματικής του διάπλασης και της στάσης του στη σκηνή.
Τρεις φιγούρες στην εικόνα
Στο φωτογραφικό τεκμήριο διακρίνονται τρεις άνδρες. Στο κέντρο ο αιχμάλωτος —κατά την ανάλυση, πιθανός Ελληνοκύπριος έφεδρος εθνοφρουρός— χωρίς εξοπλισμό, με φαιοπράσινη στολή, τα μάτια καλυμμένα με λευκό ύφασμα και τα χέρια δεμένα πίσω από την πλάτη.
Δεξιά του εμφανίζεται ένας Τούρκος με πλήρη εξάρτυση, υποπολυβόλο τύπου Thompson και θήκη πιστολιού στη ζώνη, που εκτιμάται ότι είναι αξιωματικός. Αριστερά φαίνεται άνδρας με πολιτική περιβολή, που ο ερευνητής θεωρεί ότι είτε συνοδεύει τη στρατιωτική μονάδα είτε σχετίζεται με τηλεοπτικό συνεργείο της TRT.
Η «μαύρη Μερσεντές» στο επίκεντρο
Πίσω από τους τρεις άνδρες διακρίνεται ένα μοντέλο της δεκαετίας του 1960, η Mercedes‑Benz 230 ή «Fintail». Η παρουσία του οχήματος αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς ερευνάται αν πρόκειται για την ίδια «μαύρη Μερσεντές» που αναφέρεται σε μαρτυρίες για αγνοούμενους της περιοχής.
Η σύνδεση ενός αυτοκινήτου με μαρτυρίες αγνοουμένων μπορεί να αποτελέσει κρίκο στην αλυσίδα στοιχείων για τις τελευταίες κινήσεις ανθρώπων που χάθηκαν και για οικογένειες που ακόμη αναζητούν απαντήσεις.
Χρονολόγηση της λήψης
Η ανάλυση του φωτογραφικού τεκμηρίου τοποθετεί τη λήψη στο διάστημα 14–17 Αυγούστου 1974, με πιθανότερη ημερομηνία την 15η Αυγούστου. Βάσει των σκιάσεων και της θέσης του ήλιου, προκρίνεται ως πιο πιθανό το απογευματινό σενάριο (περί τις 18:30–19:30), χωρίς να αποκλείεται εντελώς η πρωινή λήψη.
Η έκδοση της ανάλυσης θεωρεί επίσης ότι η φωτογραφία τραβήχτηκε από μέλος τηλεοπτικού συνεργείου της TRT, με επικεφαλής τον Τούρκο δημοσιογράφο Selim Esen, ο οποίος έφτασε στην Κύπρο στις 11 Αυγούστου 1974 και επέστρεψε στις 17 Αυγούστου.
Τι σημαίνει αυτό για την έρευνα
Η παρουσία του Selim Esen και του τηλεοπτικού συνεργείου ενισχύει την πιθανότητα να υπάρχουν και άλλα πλάνα ή φωτογραφίες από την ίδια περιοχή και την ίδια περίοδο. Εντοπισμός επιπλέον υλικού θα μπορούσε να βοηθήσει στην ταυτοποίηση του άνδρα και στην ανασύνθεση των τελευταίων κινήσεων αιχμαλώτων και αγνοουμένων.
Σύμφωνα με τον ερευνητή, η φωτογραφία σχετίζεται ειδικότερα με το εξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου στις Μάνδρες Καϊμακλίου, λίγο νοτιότερα της Μιας Μηλιάς, περιοχή που βρέθηκε στον άξονα της τουρκικής προέλασης κατά τη δεύτερη φάση της εισβολής («Αττίλας 2»), μετά την κατάρρευση των συνομιλιών της Γενεύης την 14 Αυγούστου 1974.
Η κατάσταση στην περιοχή τον Αύγουστο του 1974
Στις πρώτες ώρες της 14ης Αυγούστου 1974 ξεκίνησε μεγάλη τουρκική επίθεση που οδήγησε σε ρήξη των θέσεων της Εθνικής Φρουράς. Η προέλαση κατευθύνθηκε προς την ανατολική παραλία και την Αμμόχωστο, με προωθήσεις στην περιοχή της Μιας Μηλιάς και κατά μήκος του άξονα προς το αεροδρόμιο της Τύμπου.
Πολλοί κάτοικοι και πρόσφυγες είχαν συγκεντρωθεί στο εξωκλήσι του Αγίου Δημητρίου και στα γύρω σπίτια. Οι άνδρες οδηγήθηκαν χωριστά, με δεμένα μάτια και χέρια, ενώ γυναικόπαιδα κρατήθηκαν σε μάντρες της περιοχής.
Αγνοούμενοι και ανακαλύψεις οστών
Από τους 14 αγνοουμένους που φέρονται να εθεάθησαν τελευταία φορά στην περιοχή του Αγίου Δημητρίου και των Μάνδρων Καϊμακλίου, έχουν εντοπιστεί τα οστά μόνο τριών. Περίπου 60 άνδρες οδηγήθηκαν την επόμενη ημέρα στο γκαράζ Παυλίδη ως αιχμάλωτοι και αργότερα στις φυλακές των Αδάνων, ενώ τα γυναικόπαιδα αφέθηκαν ελεύθερα.
Υπάρχουν καταθέσεις που αναφέρουν εκτελέσεις συγκεκριμένων ομάδων και περιστατικά με θύματα των οποίων τα οστά εντοπίστηκαν πολύ αργότερα.
Η «μαύρη Μερσεντές» και τα πρόσωπα που εθεάθησαν
Σύμφωνα με μαρτυρίες, το απόγευμα της 15ης Αυγούστου τρεις αγνοούμενοι επιβιβάστηκαν σε μία «μαύρη Μερσεντές»: ο 28χρονος έφεδρος καταδρομέας Μάκης Σεργίδης (211 ΤΠ), ο 23χρονος έφεδρος Ευάγγελος Πόρτης (241 ΤΠ) και ο 42χρονος άμαχος Νίκος Κολοκάσης από τη Μια Μηλιά.
Στην ίδια μαρτυρία αναφέρεται ότι στο όχημα είχαν επιβιβαστεί επίσης ο τότε 21χρονος διάκος του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, πατήρ Θεόκλητος, και ο 17χρονος Κώστας Γιάννακας, οι οποίοι κατέβηκαν την τελευταία στιγμή μετά από παρέμβαση Τούρκων στρατιωτικών και γλύτωσαν την τύχη των υπολοίπων.
Επιπλέον εξαφανίσεις και περιπτώσεις
Μια άλλη αναφερόμενη υπόθεση είναι του 49χρονου πατέρα της τραγουδίστριας Κωνσταντίνας, Χρίστος Κωνσταντίνου (Φακαλάς), ο οποίος στις 15 Αυγούστου συνελήφθη κοντά σε στρατιωτικό σημείο. Ο 20χρονος συγγενής του, ο έφεδρος σμηνίτης Γρηγόριος Μίτα, θεάθηκε για τελευταία φορά στην πύλη στρατοπέδου και αργότερα βρέθηκε νεκρός σε τραγικές συνθήκες.
Από τα οστά που βρέθηκαν και ταυτοποιήθηκαν περιλαμβάνονται ο 24χρονος Γεώργιος Μύθιλλος και ο 31χρονος Αιμίλιος Ευδοκίου, έφεδροι του 305 ΤΕ, καθώς και ο 59χρονος άμαχος Χριστόδουλος Κούρης, που αποκαλύφθηκε από βροχές το Φεβρουάριο του 1975.
Ανανεωμένη έκκληση για μαρτυρίες
Η δημοσιοποίηση της φωτογραφίας ανοίγει ξανά την υπόθεση, με τον Οδυσσέα Χρήστου να ζητάει από όποιον έχει πληροφορίες να επικοινωνήσει ή να αφήσει σχόλιο, ώστε να βοηθήσει στην ταυτοποίηση του «γίγαντα αιχμάλωτου» και στη διαδρομή της «μαύρης Μερσεντές».
Πενήντα δύο χρόνια μετά την εισβολή, τέτοια τεκμήρια υπενθυμίζουν ότι το ζήτημα των αγνοουμένων δεν ανήκει στο παρελθόν για τις οικογένειες: κάθε φωτογραφία, κάθε όνομα και κάθε μαρτυρία μπορεί να αποτελέσει την απαρχή μιας απάντησης που άργησε απάνθρωπα πολύ.
Το κάλεσμα του ερευνητή
Στην πλήρη ανάρτησή του ο Οδυσσέας Χρήστου ζητά από όποιον μπορεί να συνδράμει με μαρτυρία να επικοινωνήσει μαζί του και να κοινοποιήσει την εικόνα στην ομάδα «1974 Μαρτυρίες & Τεκμήρια», ελπίζοντας ότι νέα ευρήματα ή φωτογραφίες της ίδιας περιόδου θα βοηθήσουν στην εξιχνίαση των υποθέσεων.
Ο ερευνητής υπενθυμίζει ότι η ταυτότητα του άνδρα με τα δεμένα μάτια παραμένει άγνωστη και ότι κάθε πληροφορία μπορεί να είναι κρίσιμη για τις έρευνες και τις οικογένειες των αγνοουμένων.
