Ο τίτλος Muffet Fiuu είναι ένας ιδιόλεκτος όρος που δημιούργησε ο εικαστικός Γιάννης Παυλίδης. Η λέξη γεννήθηκε ένα βράδυ μπροστά στην τηλεόραση, καθώς παρακολουθούσε το US Open του 2012, απομονώνοντας το γρύλισμα της Marion Bartoli —το «Muffet»— και το διαπεραστικό «Fiuu» της Maria Sharapova, τη στιγμή που η ρακέτα συναντά τη μπάλα.

Ο τίτλος ως εσωτερική κραυγή

Με αυτές τις δύο λέξεις/ιαχές, που αποτυπώνουν το ίχνος μιας εσωτερικής πίεσης που ζητά διέξοδο, ο Παυλίδης έδωσε όνομα στη νέα του έκθεση, η οποία παρουσιάζεται στη γκαλερί Τεχνοχώρος, σε επιμέλεια της Ίριδας Κρητικού.

Στον χώρο της έκθεσης κυριαρχούν έντονα και σχεδόν παραισθησιογόνα χρώματα που ντύνουν τα αλλόκοτα πλάσματα του κόσμου του. Πρόκειται για έναν μεταλλαγμένο κόσμο, του οποίου το DNA στηρίζεται στην κουλτούρα των κόμικς: άφυλες, υβριδικές φιγούρες που μοιάζουν να έχουν ξεφύγει από τις φούσκες διαλόγου όπου άλλοτε αντικαθιστούσαν βρισιές ή ακραία συναισθήματα.

Απειλή και ένταση ως αυτόνομα στοιχεία

Αυτές οι φιγούρες εμφανίζονται πλέον ως αυτόνομες οντότητες, κουβαλώντας μια ένταση που ισορροπεί ανάμεσα στην πρόθεση και στην πράξη. Ο ίδιος ο καλλιτέχνης μίλησε για έργα που απευθύνουν στον θεατή «μια υπαινικτική πρόκληση κοινωνικής ενσυναίσθησης ή ακόμη και δράσης», σε συνέντευξή του στο Culturenow.

Ο παραπάνω κόσμος συνορεύει με έναν άλλο, όπου γυναικείες μορφές σε απίθανες, σχεδόν ακροβατικές στάσεις πάλλονται, μετατοπίζονται και εκπέμπουν ενέργεια ερωτισμού και δράσης. Αν αυτό το σύμπαν φορούσε μουσικό κουστούμι, όπως λέει ο Παυλίδης, θα θύμιζε μια συναυλία του Frank Zappa — εκρηκτικό και απρόβλεπτο, με διαρκείς μετατοπίσεις.

Συνέντευξη: ο ήχος ως πολιτική κραυγή

– Το «Muffet Fiuu» ως τίτλος παραπέμπει σε έναν ήχο, σχεδόν σε μία κραυγή. Αν αυτή η έκθεση μεταφραζόταν σε ηχητικούς όρους, τι θα ήταν;

Θα μπορούσε να είναι μια κοινωνική κραυγή αγωνίας ή διαμαρτυρίας, σαν τον θόρυβο των διαδηλώσεων ομάδων που νιώθουν περιθωριοποιημένες — ένα ηχητικό σήμα κινδύνου που στοχεύει στην πρόκληση κοινωνικής ενσυναίσθησης ή δράσης. Μουσικά, θα μπορούσε να ήταν ο ήχος μιας συναυλίας του Frank Zappa.

– Η εικαστική σας γραφή δανείζεται από το κόμικ, αλλά αποφεύγει τη γραμμική αφήγηση. Σας ενδιαφέρει η αποδόμηση της αφήγησης ή η συγκρότηση ενός παράλληλου αφηγηματικού συστήματος;

Στη δουλειά μου δεν είναι απαραίτητα «απέναντι» αυτά τα δύο. Η αποδόμηση της αφήγησης είναι δεδομένη, αλλά έτσι δημιουργείται μια άλλη πραγματικότητα που μπορείς να διαβάσεις διαφορετικά κάθε φορά. Σε πολλά έργα της έκθεσης λειτουργούν παράλληλα αποδομημένες ιστορίες, η μία πάνω στην άλλη, δημιουργώντας μια εκρηκτική κατάσταση.

Αναφορές και ελευθερία κινήσεων

– Στο έργο σας διακρίνονται συγγένειες με τη μετα-ποπ ή τη νεοεξπρεσιονιστική παράδοση. Σας απασχολεί αυτή η ένταξη ή την θεωρείτε περιοριστική;

Ποτέ δεν με απασχόλησε να ενταχθώ σε κάποια «σχολή». Πρακτικά, κάποιος μπορεί να με κατατάξει στη μετα-ποπ, αλλά εγώ δεν σκέφτομαι έτσι. Η ποπ αρτ είναι από τα αγαπημένα μου κινήματα, ωστόσο δανείζομαι οπτικές από τον κυβισμό και τον σουρεαλισμό. Στο «Muffet Fiuu» τα πρώτα έργα έχουν νεοεξπρεσιονιστική γραφή, γιατί αυτή απέδιδε καλύτερα την ένταση που ήθελα για τους χαρακτήρες μου.

Τέρατα, λουλούδια και το κοινωνικό βλέμμα

– Τα «τερατάκια» σας κινούνται ανάμεσα στο απειλητικό και το παιγνιώδες, πολλές φορές με τρυφερότητα. Είναι εικονογραφήσεις των συλλογικών μας φόβων;

Το κοινωνικό βλέμμα χαρακτηρίζει όλες μου τις δουλειές και αυτό έχει συνέπειες και στο εμπορικό κομμάτι. Τα «τερατάκια» γεννήθηκαν άγρια, εριστικά, βίαια· στη συνέχεια άρχισαν να συζητούν, να αστειεύονται και κάποιες φορές να προσφέρουν λουλούδια. Μπορεί να αποτελούν μια οπτική του συλλογικού μας υποσυνείδητου και του τρόπου που αντιμετωπίζουμε δύσκολες καταστάσεις. Δεν είναι βέβαιο πάντως ότι στο τέλος θα προσφέρουν πάντα λουλούδια.

– Τα μεταλλαγμένα «μπαλόνια» των κόμικ που χρησιμοποιείτε, με ιδεογράμματα θυμού, οργής ή έκπληξης, λειτουργούν ως υποκατάστατο λόγου;

Από αυτά τα «μπαλόνια» γεννήθηκαν τα τερατάκια σε στιγμές εκνευρισμού, σε χώρους ακατάλληλους για να εκφραστείς με λόγο. Δανείστηκα την γραφή των ιδεογραμμάτων και το χιούμορ από τα παιδικά κόμικς για να φτιάξω χαρακτήρες με ιδιαίτερη κοινωνική συμπεριφορά — χειρονομίες ή ακαταλαβίστικα μηνύματα που, με κάποιον τρόπο, δίνουν λόγο στο υποσυνείδητό μας.

Το γυναικείο σώμα στο έργο

– Η παρουσία του γυναικείου σώματος, συχνά καρικατουρίστικου, επανέρχεται στο έργο σας. Ποια η λειτουργία του;

Έχω κάνει δύο ατομικές εκθέσεις που ασχολούνται με τις γυναίκες και, με έναν τρόπο, πάντα είναι παρούσες στα έργα μου, μαζί με τους «πύργους». Οι πόζες τους είναι αναγνωρίσιμες — από καμπαρέ, παραλίες, γυμναστήρια — και στην τρέχουσα δουλειά εμφανίζονται στο τελευταίο μέρος της έκθεσης ως πολύ κομψές, με εξωπραγματικές αναλογίες, χωρίς χαρακτηριστικά και πολύχρωμες. Τοποθετούνται σε ένα παράλληλο επίπεδο πάνω από τα άναρχα τερατάκια ή τα λουλούδια της «εμπριμέ» περιόδου και δηλώνουν με τον καλύτερο τρόπο την παρουσία του ανθρώπου στα έργα μου.

Χρώμα, πρωτοτυπία και διαδρομή

– Το χρώμα στον καμβά σας εμφανίζεται έντονο. Ποια η λειτουργία του;

Το έντονο χρώμα εκφράζει τις κοινωνικές αντιθέσεις, την ένταση και τους ρυθμούς της σύγχρονης ζωής στην πόλη — τη βία, την αδικία, τον έρωτα, τη νυχτερινή ζωή. Επιπλέον, αποδίδει καλύτερα την αίσθηση της κίνησης και της δράσης.

– Σε μια εποχή υπερπαραγωγής εικόνων, πώς ορίζετε την πρωτοτυπία;

Πρωτοτυπία είναι η ικανότητα να δημιουργείς κάτι νέο, φρέσκο και αυθεντικό χωρίς αντιγραφές, προσφέροντας μια μοναδική οπτική γωνία. Παρά την άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης και τις νέες τεχνικές, η διαφορετική οπτική που κάνει κάτι να φαίνεται όπως δεν το έχουμε ξαναδεί είναι αυτή που κάνει τη διαφορά και προσδιορίζει τη γραφή μας ως απάντηση στην εποχή μας.

– Σε όλη αυτή την διαδρομή των δεκατριών χρόνων που συμπυκνώνεται στο «Muffet Fiuu», τι άλλαξε περισσότερο: η δουλειά σας ή ο τρόπος που βλέπετε τον εαυτό σας μέσα σε αυτή;

Η δουλειά μου έχει εξελιχθεί τεχνικά και σε περιεχόμενο, και έχω αποκτήσει εμπειρία στο πώς διαχειρίζομαι και τακτοποιώ ιδέες. Παρ’ όλα αυτά, εξακολουθώ να νιώθω ότι δεν έχω ακόμη κάνει το έργο που θα με εκφράσει απόλυτα. Η αίσθηση της «αποτυχίας» κάθε φορά με ωθεί να προσπαθήσω ξανά και να προσεγγίσω ό,τι τελικά «θέλω».

Διαβάστε επίσης: Γιάννης Παυλίδης – Muffet Fiuu: Έκθεση στην αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος.