Νέες, επικαιροποιημένες συστάσεις απευθύνονται σε ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου, με το βασικό μήνυμα να απορρίπτει την καθολική ετήσια προληπτική μαστογραφία.

Σε ποιες γυναίκες αναφέρονται

Το νέο πλαίσιο εκδόθηκε από το Αμερικανικό Κολλέγιο Παθολόγων και εστιάζει σε γυναίκες χωρίς προσωπικό ιστορικό καρκίνου του μαστού, χωρίς γνωστές γονιδιακές μεταλλάξεις υψηλού κινδύνου ή άλλα κληρονομικά σύνδρομα που αυξάνουν τον κίνδυνο, και χωρίς ιστορικό ακτινοθεραπείας στον θώρακα σε νεαρή ηλικία.

Οι οδηγίες δημοσιεύθηκαν στην ιατρική επιθεώρηση Annals of Internal Medicine. Όπως εξηγούν η παθολόγος Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θάνος Δημόπουλος, ο προσυμπτωματικός έλεγχος δεν μπορεί να είναι μια ενιαία απόφαση για όλες τις γυναίκες, αλλά χρειάζεται προσαρμογή με βάση την ηλικία, τις προτιμήσεις της γυναίκας και τη σωστή στάθμιση οφελών και πιθανού βλάβης.

Η επιλογή στην ηλικία 40–49

Για τις γυναίκες ηλικίας 40–49 ετών, οι νέες συστάσεις δεν συστήνουν αυτόματη και καθολική έναρξη μαστογραφίας. Τονίζουν την ανάγκη εξατομικευμένης συζήτησης με τον γιατρό, ώστε η απόφαση να βασίζεται σε ενημέρωση για τα πιθανά οφέλη και τις πιθανές βλάβες.

Στην ομάδα αυτή τα οφέλη θεωρούνται υπαρκτά αλλά περιορισμένα και περισσότερο αβέβαια σε σχέση με μεγαλύτερες ηλικίες. Παράλληλα, οι αρνητικές συνέπειες είναι εντονότερες, όπως τα ψευδώς θετικά ευρήματα που προκαλούν άγχος, επαναληπτικές εξετάσεις και βιοψίες, αλλά και η υπερδιάγνωση — δηλαδή η ανίχνευση όγκων που ίσως δεν θα προκαλούσαν πρόβλημα στη διάρκεια της ζωής της γυναίκας.

Επομένως, η απόφαση πρέπει να λαμβάνεται από κοινού. Αν μετά από ενημέρωση μια γυναίκα επιθυμεί έλεγχο, οι οδηγίες δέχονται τη μαστογραφία κάθε δύο χρόνια.

Σύσταση για 50–74 ετών

Στις ηλικίες 50–74 ετών οι συστάσεις είναι πιο ξεκάθαρες: προτείνεται μαστογραφία ανά διετία για ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου. Στην ομάδα αυτή τα οφέλη του προσυμπτωματικού ελέγχου υπερτερούν των πιθανών βλαβών.

Η μαστογραφία σχετίζεται με μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο του μαστού και με λιγότερες προχωρημένες μορφές της νόσου. Ωστόσο, οι δυνητικοί κίνδυνοι παραμένουν — ψευδώς θετικά αποτελέσματα, επιπλέον εξετάσεις και βιοψίες, ψυχολογική επιβάρυνση και περιπτώσεις υπερδιάγνωσης.

Για τον λόγο αυτό οι συντάκτες απορρίπτουν την ιδέα της ετήσιας μαστογραφίας ως ρουτίνα, καθώς η πιο συχνή εξέταση αυξάνει τα ψευδώς θετικά ευρήματα και τις ιατρικές παρεμβάσεις χωρίς να προσφέρει σαφές πλεονέκτημα σε σχέση με τον διετή έλεγχο.

Τι προτείνεται μετά τα 75

Για τις γυναίκες ηλικίας 75 ετών και άνω, καθώς και για όσες έχουν περιορισμένο προσδόκιμο ζωής λόγω σοβαρών συνοδών νοσημάτων, οι οδηγίες συνιστούν να συζητιέται η πιθανότητα διακοπής του προσυμπτωματικού ελέγχου.

Το σκεπτικό είναι ότι όσο προχωρά η ηλικία ή επιβαρύνεται η γενική κατάσταση υγείας, μειώνονται τα πιθανά οφέλη της μαστογραφίας και μπορεί να αυξηθούν οι αρνητικές εκβάσεις, όπως η υπερδιάγνωση και οι περιττές ιατρικές παρεμβάσεις. Οι συστάσεις αναφέρουν ρητά ότι γυναίκες με προσδόκιμο ζωής μικρότερο των πέντε ετών είναι απίθανο να ωφεληθούν.

Παρόλα αυτά η απόφαση δεν είναι απόλυτη: αν μια μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκα, μετά από ενημέρωση, θέλει να συνεχίσει τον έλεγχο, μπορεί να της προσφερθεί μαστογραφία ανά διετία και αυτή η επιλογή να επανεξετάζεται κάθε δύο χρόνια.

Ο ρόλος της μαστικής πυκνότητας

Οι οδηγίες εξετάζουν ιδιαίτερα τις γυναίκες με πυκνούς μαστούς, δηλαδή με μαστική πυκνότητα κατηγορίας BI-RADS C ή D. Σε αυτές τις περιπτώσεις προτείνεται να συζητείται εξατομικευμένα το ενδεχόμενο χρήσης συμπληρωματικής ψηφιακής τομοσύνθεσης μαστού, που φαίνεται να εντοπίζει περισσότερους καρκίνους, κυρίως στον πρώτο γύρο ελέγχου, χωρίς σαφή αύξηση των ψευδώς θετικών σε σχέση με τη συμβατική μαστογραφία.

Ωστόσο πρέπει να συνεκτιμηθούν παράγοντες όπως η επιπλέον έκθεση σε ακτινοβολία, η διαθεσιμότητα της μεθόδου και το κόστος. Επομένως δεν προτείνεται ως αυτόματη επιλογή για όλες, αλλά ως επιλογή που απαιτεί εξατομικευμένη συζήτηση.

Αντίθετα, οι συστάσεις είναι πιο αρνητικές για τη συμπληρωματική μαγνητική μαστογραφία και το υπερηχογράφημα σε ασυμπτωματικές γυναίκες μέσου κινδύνου με πυκνούς μαστούς. Παρότι αυτές οι εξετάσεις μπορεί να ανιχνεύουν περισσότερα ύποπτα ευρήματα, συνοδεύονται από περισσότερες ανακλήσεις, αυξημένα ψευδώς θετικά αποτελέσματα, περισσότερες βιοψίες και πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες από τη διαδικασία ή το σκιαγραφικό στην περίπτωση της μαγνητικής μαστογραφίας.

Επιπρόσθετα δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να αποδεικνύουν μείωση της θνησιμότητας, γι’ αυτό δεν συνιστώνται ως συμπληρωματικές εξετάσεις ρουτίνας για αυτή την ομάδα.

Ενημερωμένη και εξατομικευμένη απόφαση

Οι ειδικοί τονίζουν ότι ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνο του μαστού δεν είναι απλώς τεχνική πράξη αλλά μια απόφαση που πρέπει να στηρίζεται στην ενημέρωση και τον διάλογο μεταξύ γιατρού και γυναίκας.

Συνοπτικά, για τις γυναίκες 50–74 ετών η διετής μαστογραφία παραμένει η πιο σταθερή σύσταση. Στις 40–49 η επιλογή είναι πιο προσωπική και απαιτεί ουσιαστική συζήτηση. Για τις άνω των 75 ετών το ερώτημα είναι αν η εξέταση θα προσφέρει όφελος που να υπερβαίνει το κόστος και την πιθανή επιβάρυνση.

«Με αυτόν τον τρόπο, η νέα οδηγία μετατοπίζει το βάρος από την αυτόματη εφαρμογή ενός γενικού κανόνα προς μια πιο προσεκτική, ανθρώπινη και εξατομικευμένη προσέγγιση», καταλήγουν οι συντάκτες.

iStock