Στη Νέα Υόρκη συναντώνται αυτές τις ημέρες 191 χώρες για την 11η Διάσκεψη Επισκόπησης της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση Πυρηνικών Όπλων (NPT), που άρχισε στις 27 Απριλίου και θα διαρκέσει έως τις 22 Μαΐου 2026 στην έδρα του ΟΗΕ. Τη Διάσκεψη προεδρεύει ο πρέσβης Ντο Χανγκ Βιετ (Βιετνάμ).
Η θέση της ΕΕ στην κορυφή
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίστηκε ενωμένη και αποφασιστική. Στη γενική δήλωσή της, στις 27 Απριλίου, επανέλαβε τη σταθερή υποστήριξη στη Συνθήκη NPT ως θεμέλιο του παγκόσμιου καθεστώτος μη διάδοσης και καταδίκασε με σφοδρότητα τη ρωσική πυρηνική ρητορική και τις απειλές χρήσης πυρηνικής βίας εναντίον της Ουκρανίας, χαρακτηρίζοντάς τες «ανεύθυνες, προκλητικές, επικίνδυνες και αποσταθεροποιητικές».
Στη δήλωση ταυτίστηκαν επίσης επτά υποψήφιες χώρες προς ένταξη στην ΕΕ: Βόρεια Μακεδονία, Μαυροβούνιο, Αλβανία, Ουκρανία, Μολδαβία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη και Γεωργία.
Κρίσιμο γεωπολιτικό κενό
Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα όμως υπάρχει ανησυχητικό πλαίσιο: για πρώτη φορά από το 1972 δεν υπάρχει δεσμευτικό σύμφωνο ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία για τα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσιά τους, αφού η τελευταία συνθήκη έληξε τον Φεβρουάριο του 2026.
Παράλληλα, ο πλανήτης κατασκευάζει νέα πυρηνικά όπλα ταχύτερα απ’ ό,τι τα απομακρύνει —για πρώτη φορά σε σχεδόν 40 χρόνια— ενώ οι διαρκείς απειλές από τη Μόσχα προς το Κίεβο, από τη Βόρεια Κορέα στη Νότια Κορέα και από το Πεκίνο σε σχέση με την Ταϊβάν αναζωπυρώνουν τη συζήτηση για εθνικά αποτρεπτικά μέσα σε χώρες όπως η Πολωνία, η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία.
Ένταση με το Ιράν
Η έναρξη της Διάσκεψης ήταν εκρηκτική όταν το Ιράν διεκδίκησε θέση αντιπροέδρου της συνέλευσης. Η πρόταση αντιμετωπίστηκε με ειρωνεία και προκάλεσε έντονη αντίδραση από τις ΗΠΑ, καθώς συνεχίζεται η κρίση με την Τεχεράνη για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι το Ιράν διαθέτει 400 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου —ποσότητα που, σύμφωνα με τον ισχυρισμό, θα μπορούσε να παραγάγει 11 ατομικές βόμβες.
Πιέσεις για καθολικότητα και άρθρο VI
Η ΕΕ τόνισε ότι η Συνθήκη NPT πρέπει να αποκτήσει καθολική ισχύ και κάλεσε τις Ινδία, Ισραήλ και Πακιστάν να προσχωρήσουν ως μη πυρηνικά κράτη.
Επίσης υπενθύμισε το νομικά δεσμευτικό άρθρο VI για τον πλήρη πυρηνικό αφοπλισμό και υπογράμμισε τον κεντρικό ρόλο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ).
Η ιστορική θέση της Ελλάδας
Ο ρόλος της Ελλάδας στην ιστορία της Συνθήκης δεν είναι αμελητέος. Η χώρα υπέγραψε τη Συνθήκη NPT στις 11 Μαρτίου 1970 στην Ουάσιγκτον, λίγες ημέρες μετά την επίσημη έναρξή της στις 5 Μαρτίου 1970.
Το γεγονός καταγράφεται στον επίσημο τόμο 729 της Σειράς Συνθηκών του ΟΗΕ (No. 10485), όπου η Ελλάδα εμφανίζεται στον πίνακα επικύρωσης μαζί με την Ουγγαρία, την Αυστρία, τη Δανία και τη Φινλανδία, ανάμεσα στις πρώτες χώρες που επικύρωσαν τη Συνθήκη.
Οι δύο προηγούμενες Διασκέψεις Επισκόπησης, του 2015 και του 2022, κατέρρευσαν χωρίς κοινό τελικό κείμενο. Η τρέχουσα Διάσκεψη έχει ακόμα δρόμο έως τις 22 Μαΐου.
