Πέντε χρόνια μετά τη Σύνοδο του Πόρτο, οι πρώην Ευρωπαίοι Επίτροποι Nicolas Schmit, László Andor και Άννα Διαμαντοπούλου υπενθυμίζουν στους ευρωπαϊκούς ηγέτες ότι η συνεχής απορρύθμιση οδηγεί σε φτωχότερη Ευρώπη και ότι μόνον η κοινωνική πολιτική μπορεί να την κάνει ισχυρότερη.

Προειδοποίηση για απορρύθμιση

Οι συντάκτες καταγγέλλουν ότι οι ηγέτες έχουν χάσει την αίσθηση αλληλεγγύης και σεβασμού. Σήμερα, όπως γράφουν, κυριαρχεί μια λογική που θέτει την ανταγωνιστικότητα και την απορρύθμιση πάνω από ό,τι έχει καταστήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση σε μια σεβαστή ρυθμιστική δύναμη διεθνώς.

Αναφέρουν ονόματα, λέγοντας ότι η Πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Γερμανός Καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, και η Ιταλίδα πρωθυπουργός, Τζόρτζια Μελόνι, φαίνεται να κινούνται υπό την καθοδήγηση των συμφερόντων μεγάλων παραγωγών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, σε βάρος των καθημερινών εργαζομένων και των πιο ευάλωτων.

Η κοινωνική οικονομία της αγοράς

Υπογραμμίζουν ότι η δύναμη της Ένωσης στηρίζεται στην ιδέα της κοινωνικής οικονομίας της αγοράς και ότι η ανταγωνιστικότητα δεν επιτυγχάνεται χωρίς ποιοτικές θέσεις εργασίας, μηχανισμούς κοινωνικής προστασίας και ποιοτικά δημόσια αγαθά.

Το κοινό ευρωπαϊκό εγχείρημα, σημειώνουν, χτίστηκε πάνω στην πρόοδο, την κοινή ευημερία και την κοινωνική συνοχή. Το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο ήταν το πρώτο χρηματοδοτικό μέσο που δημιουργήθηκε προς αυτή την κατεύθυνση.

Ιστορικές κατακτήσεις

Οι ίδιοι υπενθυμίζουν ότι επί δεκαετίες οι σοσιαλδημοκρατικές δυνάμεις, σε συνεργασία με τα συνδικάτα και την κοινωνία των πολιτών, οικοδόμησαν μια πιο κοινωνική Ευρώπη για να ενισχύσουν και να προστατεύσουν όσους κάνουν την ενιαία αγορά ουσιαστική: τους εργαζόμενους και τους πολίτες.

Αναφέρουν συγκεκριμένα επιτεύγματα: την ώθηση για μεγαλύτερες κοινωνικές επενδύσεις, τη Στρατηγική της Λισαβόνας που συνδύασε κοινωνική συνοχή και ανταγωνιστικότητα, την προστασία των νέων σε περιόδους οικονομικής κρίσης, τη διάσωση θέσεων εργασίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας, τη θέσπιση κατώτατων μισθών για την καταπολέμηση της εργατικής φτώχειας και του μισθολογικού ντάμπινγκ, τη διαφάνεια αμοιβών για την ισότητα των φύλων και νέες μορφές προστασίας για εργαζόμενους σε πλατφόρμες εν μέσω αλγοριθμικών ανατροπών στην αγορά εργασίας.

Στόχοι του Πόρτο και ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας

Υπενθυμίζουν ότι το 2017 υιοθετήθηκε ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων ως φιλόδοξο πλαίσιο για ισότητα, αλληλεγγύη και αξιοπρέπεια. Πριν από πέντε χρόνια, στη Σύνοδο του Πόρτο υπό την ηγεσία του Αντόνιου Κώστα, τέθηκαν συγκεκριμένοι στόχοι για μείωση της ανεργίας, περιορισμό της φτώχειας και προώθηση της διά βίου μάθησης.

Οι τρεις πρώην επίτροποι τονίζουν ότι με θάρρος και πολιτική ηγεσία μπορούν να θεσπιστούν νόμοι που εξυπηρετούν το κοινωνικό σύνολο και όχι μόνο λίγες ελίτ.

Ανησυχητικοί δείκτες σήμερα

Ωστόσο, προειδοποιούν ότι η σημερινή εικόνα είναι ανησυχητική και ότι η κοινωνική κληρονομιά κινδυνεύει. Το ένα πέμπτο του πληθυσμού της ΕΕ απειλείται από φτώχεια ή κοινωνικό αποκλεισμό, συμπεριλαμβανομένων εκατομμυρίων παιδιών.

Παρατηρούν επίσης ότι πολλοί πολίτες αντιμετωπίζουν επισφαλείς συνθήκες εργασίας εξαιτίας της ψηφιοποίησης, της πράσινης μετάβασης και μέτρων λιτότητας σε κράτη μέλη. Επιπλέον, πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι είναι άστεγοι — κατάσταση που, όπως λένε, δεν είναι αποδεκτή ούτε ηθικά ούτε πολιτικά.

Μερικές κινήσεις αλλά όχι αρκετές

Αναγνωρίζουν το έργο που επιτελούν σήμερα οι Σοσιαλδημοκράτες και οι Σοσιαλιστές στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι οποίοι επιχειρούν να αντισταθούν στην κυρίαρχη τάση απορρύθμισης που κινείται προς μια νεοφιλελεύθερη «Άγρια Δύση».

Με νομοθετικές πρωτοβουλίες για την Προσιτή Στέγαση, την Ποιοτική Απασχόληση ή μια Στρατηγική κατά της Φτώχειας, επισημαίνουν, μπορούν να υπάρξουν βελτιώσεις — αλλά αυτό από μόνο του δεν επαρκεί.

Κάλεσμα για νέα κοινωνικοοικονομική ατζέντα

Γι’ αυτό, ως πρώην επίτροποι αρμόδιοι για τα κοινωνικά δικαιώματα, ζητούν μια νέα ώθηση για την κοινωνική Ευρώπη, αναβιώνοντας το πνεύμα του Πόρτο. Δεδομένου ότι το κόστος ζωής και η προσιτότητα είναι κύρια ανησυχία των πολιτών, θεωρούν καθήκον την προσφορά συγκεκριμένων λύσεων.

Ζητούν μια νέα κοινωνικοοικονομική ατζέντα η οποία να εμπνέει, να καθοδηγεί και να ανταποκρίνεται στις σύγχρονες προκλήσεις: περαιτέρω ψηφιοποίηση της οικονομίας, κίνδυνοι για ευρωπαϊκές βιομηχανίες και ανησυχίες εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλη την Ένωση.

Κοινωνικό συμβόλαιο και κυριαρχία

Οι σημαντικές γεωπολιτικές αναταραχές που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτούν, κατά τους συντάκτες, μια ισχυρή και κυρίαρχη Ευρώπη. Αυτό προϋποθέτει ένα ανανεωμένο και ισχυρό κοινωνικό συμβόλαιο με αυξημένες επενδύσεις, δημοσιονομικές δυνατότητες και αποτελεσματικές δημόσιες υπηρεσίες.

Η μονομερής εστίαση στην απορρύθμιση, η αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής ρυθμιστικής αυτονομίας και η μείωση των κοινωνικών και περιβαλλοντικών προτύπων δεν είναι, όπως γράφουν, ο σωστός τρόπος για να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης με επίκεντρο τους ανθρώπους και τα δικαιώματά τους.

Ο δρόμος προς ένα προοδευτικό μοντέλο

Συμπερασματικά, υποστηρίζουν ότι η κλιματική μετάβαση και ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς αλλαγές στην οικονομική πολιτική και χωρίς εμμονή στα κοινωνικά δικαιώματα. Αυτή, λένε, είναι η βάση για την ευρωπαϊκή κυριαρχία, που επιβεβαιώνει ταυτότητα, μειώνει εξαρτήσεις και προσφέρει εναλλακτικό όραμα σε σχέση με των Ηνωμένων Πολιτειών ή της Κίνας.

Κλείνουν υπενθυμίζοντας ότι στο Πόρτο απέδειξαν πως είναι εφικτό να θέσουν την αλληλεγγύη στο επίκεντρο της πολιτικής — και ότι έχει έρθει η ώρα να το επαναλάβουν.