Το ΕΜΣΤ ανοίγει τις πόρτες του την Πέμπτη, 11 Ιουνίου 2026, με τα εγκαίνια τριών νέων εκθέσεων που παρουσιάζονται ταυτόχρονα στο μουσείο.
Οι τρεις παραγωγές που εγκαινιάζονται είναι: SOUTH BY SOUTHEAST (επιμέλεια Κατερίνα Γρέγου), το SPOTLIGHT αφιέρωμα στον Γιώργο Λάππα (επιμέλεια Δάφνη Βιτάλη) και η βίντεο-εγκατάσταση VOICES της Μαργαρίτας Αθανασίου (συντονισμός Σταμάτης Σχιζάκης). Η είσοδος στα εγκαίνια είναι δωρεάν.
South by Southeast — νέα στρατηγική συλλογής
Η έκθεση South by Southeast στοχεύει να σηματοδοτήσει μια νέα φάση στη συλλεκτική πολιτική του ΕΜΣΤ. Με αφορμή πρόσφατες δωρεές και αποκτήματα, αλλά και επιλεγμένους δανεισμούς, συγκεντρώνει έργα από την υπάρχουσα συλλογή για να αναδείξει την αλλαγή κατεύθυνσης που ξεκίνησε το 2021.
Η επιμέλεια επανατοποθετεί την Ελλάδα όχι ως προέκταση της Δύσης αλλά ως κεντρικό κόμβο στη γεωγραφία της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, περιλαμβάνοντας περιοχές όπως τα Βαλκάνια, η Τουρκία, η Μέση Ανατολή και η Βόρεια Αφρική. Η έκθεση παρουσιάζει πάνω από 100 έργα από περίπου 50 καλλιτέχνες προερχόμενους από περισσότερες από 20 χώρες.
Ο τίτλος λειτουργεί ως λογοπαίγνιο με την ταινία North by Northwest του Alfred Hitchcock, δηλώνοντας έναν συμβολικό αναπροσανατολισμό μακριά από την παραδοσιακή προσκόλληση στα αγγλοσαξονικά και δυτικοευρωπαϊκά πρότυπα. Η έκθεση επιχειρεί μια πλουραλιστική χαρτογράφηση που αναγνωρίζει τις βαθιές ιστορικές και πολιτισμικές σχέσεις της Ελλάδας με την ευρύτερη περιοχή της Λεβάντε.
Ιστορικά πλαίσια και θέματα
Η επιλεγμένη θεματολογία αναδεικνύει αφηγήσεις ριζωμένες στις πολυπολιτισμικές, κοινωνικοπολιτικές και ιστορικές δυναμικές της περιοχής: αυτοκρατορικές κληρονομιές, μεταβαλλόμενα σύνορα, μεταπολεμικά και μεταναστευτικά φαινόμενα, καθώς και παραδόσεις εμπορίου και διασυνοριακών ανταλλαγών. Τα έργα συνομιλούν με αυτές τις δυναμικές, διερευνώντας την αλληλεπίδραση ανάμεσα στην προσωπική μνήμη, το συλλογικό τραύμα και την πολιτική πραγματικότητα.
Στο σημερινό πλαίσιο —σε συνέχεια της οικονομικής κρίσης, των μεταναστευτικών ροών και των πολιτικών ανακατατάξεων— θέματα όπως η ταυτότητα και η πολιτισμική αυτοαντίληψη επανέρχονται με νέα ένταση. Η έκθεση προτείνει μια αφήγηση αντίθετη στον εσωστρεφή εθνικισμό και τον δυτικό εξαιρετισμό, προβάλλοντας κοινές ιστορίες και αλληλένδετα μέλλοντα μέσα από την κυκλοφορία και τον διάλογο.
Καλλιτέχνες της έκθεσης περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων: Lawrence Abu Hamdan, Diana Al-Hadid, Monira Al Quadiri, Αθανάσιος Αργιανάς, Lynda Benglis, Κωστής Βελώνης, Βαγγέλης Βλάχος, Ειρήνη Βουρλούμη, Απόστολος Γεωργίου, Pier Paolo Calzolari, Chryssa, Navine G. Dossos, Ειρήνη Ευσταθίου, Λίνα Θεοδώρου, Ivan Grubanov, Artan Hajrullahu, Mona Hatoum, Γιώργος Ιωάννου, Emily Jacir, Sven Johne, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Κωνσταντίνος Κακανιάς, Βαλέριος Καλούτσης, Bouchra Khalili, Πάνος Κοκκινιάς, Γιάννης Κουνέλλης, Nate Lowman, Rabih Mroué, Ελένη Μυλωνά, Jennifer Nelson, Μπία Ντάβου, Gabriel Orozco, George Osodi, Adrian Paci, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Μαρία Παπαδημητρίου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ρένα Παπασπύρου, Αντώνης Πίττας, Walid Raad, Thomias Radin, Michael Rakowitz, Șerban Savu, Nedko Solakov, Sphinxes, Thomas Struth, Κώστας Τσόκλης, Στέλιος Φαϊτάκης, Vangjush Vellahu, Akram Zaatari.
SPOTLIGHT στον Γιώργο Λάππα
Στο πλαίσιο του προγράμματος SPOTLIGHT, το ΕΜΣΤ παρουσιάζει αναδρομικά τον Γιώργο Λάππα (1950–2016). Η έκθεση στηρίζεται σε έργα της συλλογής του μουσείου και σε επιλεγμένους δανεισμούς και πραγματοποιείται στον Όροφο 2 με εγκαίνια την 11 Ιουνίου 2026.
Ο Λάππας υπήρξε καθοριστική μορφή για τη μετατόπιση της γλυπτικής στην Ελλάδα προς εννοιολογικές και πολυεπίπεδες μορφές. Το έργο του χαρακτηρίζεται από αναζητήσεις στη γλυπτική ως τρισδιάστατο σχέδιο στο χώρο, τη σχέση ανάμεσα σε δισδιάστατο και τρισδιάστατο, και τη διερεύνηση της κίνησης, του φωτός και της κλίμακας. Η αναφορά σε αρχαίες και εξωευρωπαϊκές παραδόσεις συνυπάρχει με στοιχεία της ιστορίας της τέχνης του 20ού αιώνα και της πρόσφατης κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας.
Ως δάσκαλος στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών επηρέασε σημαντικά νεότερες γενιές καλλιτεχνών. Το πρόγραμμα Spotlight έχει στόχο να εμβαθύνει στο έργο μεμονωμένων δημιουργών της συλλογής, δίνοντας στο κοινό του μουσείου την ευκαιρία για πιο συστηματική προσέγγιση της δουλειάς τους.
VOICES — τριπλή βίντεο-εγκατάσταση
Στην αίθουσα προβολών (-1) παρουσιάζεται η τριπλή βίντεο-εγκατάσταση VOICES (Φωνές) της Μαργαρίτας Αθανασίου, με συντονισμό από τον Σταμάτη Σχιζάκη. Τα εγκαίνια είναι επίσης την 11 Ιουνίου 2026.
Το έργο, που πρωτοπαρουσιάστηκε το 2025 στο Künstlerhaus Bethanien, είναι ένα δοκίμιο κινούμενης εικόνας που διερευνά την ιστορία και τις πρακτικές του πνευματισμού (channelling). Συνδυάζει αρχειακό, τυχαία εντοπισμένο και πρωτότυπο υλικό για να χαρτογραφήσει την εξέλιξη του κινήματος New Age, τη σχέση του με τις νέες τεχνολογίες και τον ρόλο του ως μέσου προσωπικής και συλλογικής μεταμόρφωσης.
Το VOICES έχει έντονο βιωματικό υπόβαθρο: η καλλιτέχνιδα αντλεί από προσωπικές εμπειρίες επικοινωνίας με τη μητέρα της και ενσωματώνει συνεντεύξεις με τη γιαγιά της, επίσης καλλιτέχνιδα. Το έργο λειτουργεί τόσο ως ιστορική έρευνα —χαρτογραφώντας ένα είδος πνευματιστικού οικογενειακού δέντρου— όσο και ως στοχασμός για το νόημα του «να έχεις μια φωνή», όπου η πνευματιστική διαμεσολάβηση λειτουργεί ως μεταφορά υπέρβασης των ατομικών ορίων και συνδέεται στενά με ζητήματα φύλου.
Συντονισμός εκθέσεων και επόμενα βήματα
Οι εκθέσεις της άνοιξης, μαζί με αυτές που εγκαινιάζονται τον Ιούνιο, εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική του ΕΜΣΤ που εστιάζει στη Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη ως περιοχές διασταύρωσης, έντασης και ανταλλαγής. Μαζί λειτουργούν ως προπομπός για τη μεγάλη ομαδική έκθεση The Cosmopolitans, η οποία θα εγκαινιαστεί στα τέλη του έτους και θα διερευνήσει την ιστορία και τον απόηχο του κοσμοπολιτισμού στην περιοχή που κάποτε ονομαζόταν Λεβάντε.
Κεντρική εικόνα θέματος: Adrian Paci, The Wanderers, 2021 — βιντεοεγκατάσταση 2 καναλιών, Συλλογή ΕΜΣΤ.
