Όποια και αν είναι η ηλικία μας, υπάρχουν πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν τις ικανότητες του εγκεφάλου μας και να στηρίξουν μία πιο υγιή γήρανση.
Η έννοια της «υγιούς διάρκειας ζωής»
Η «υγιής διάρκεια ζωής» — ο αριθμός των ετών που περνάμε με καλή υγεία — μειώνεται σε πολλά μέρη του κόσμου. Καθώς οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, τα έτη με μειωμένη υγεία τείνουν να αυξάνονται, σημειώνουν οι ειδικοί.
Σε ό,τι αφορά τον εγκέφαλο, μπορούμε να προωθήσουμε μεγαλύτερη και υγιή ζωή με στοχευμένες δραστηριότητες που ενισχύουν το λεγόμενο «γνωστικό απόθεμα», το οποίο ασκεί προστατευτική επίδραση.
«Όποια και αν είναι η ηλικία μας, υπάρχουν πράγματα που μπορούμε να κάνουμε λίγο πολύ και που θα μπορούσαν να ενισχύσουν κάπως τις δεξιότητες σκέψης μας», λέει ο ψυχολόγος Άλαν Γκάου από το Πανεπιστήμιο Χέριοτ-Γουάτ στο Εδιμβούργο.
Μικρές αλλαγές, μεγάλα οφέλη
Τα καλά νέα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι δεν χρειάζεται ριζική αλλαγή στην καθημερινότητα. Αρκούν μικρές, σταδιακές αλλαγές σε σωματικό, κοινωνικό και πνευματικό επίπεδο για να βοηθήσουμε τον εγκέφαλό μας.
1. Κάντε το μυαλό σας «φυσικό GPS»
Μια στρατηγική προστασίας από την ηλικιακή γνωστική παρακμή είναι να στοχεύσουμε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου. Η περιοχή που σχετίζεται με την πλοήγηση στον χώρο, ο ιππόκαμπος, θεωρείται το πρώτο σημείο που επηρεάζεται από τη νόσο Αλτσχάιμερ, αρκετά χρόνια πριν εμφανιστούν συμπτώματα.
«Για χρόνια γνωρίζουμε ότι τα άτομα με Αλτσχάιμερ συχνά χάνονται στον δρόμο ως αρχικό σύμπτωμα», λέει ο νευρολόγος Ντένις Τσαν από το University College London, ειδικός στην έγκαιρη ανίχνευση της νόσου. «Όσο νωρίτερα εντοπίσουμε τις γνωστικές διαταραχές τόσο πιο γρήγορα μπορούμε να κάνουμε κάτι γι’ αυτό».
Η προστασία αυτής της περιοχής θα μπορούσε να καθυστερήσει ή να μειώσει την εκδήλωση συμπτωμάτων. Μελέτες δείχνουν, για παράδειγμα, ότι οδηγοί ασθενοφόρων και ταξί εμφανίζουν από τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας σχετιζόμενης με την Αλτσχάιμερ, πιθανώς επειδή απαιτείται έντονη «χωρική επεξεργασία» του εγκεφάλου.
Μία μελέτη σε υγιείς άνδρες που εκτέλεσαν μια εργασία χωρικής πλοήγησης για τέσσερις μήνες έδειξε βελτίωση στις δεξιότητες πλοήγησης και καμία απώλεια όγκου ιππόκαμπου, ενώ οι συμμετέχοντες της ομάδας ελέγχου παρουσίασαν την αναμενόμενη συρρίκνωση λόγω ηλικίας.
Δεν είναι πλήρως ξεκάθαρο εάν η ενίσχυση αυτής της περιοχής μπορεί να αποτρέψει την άνοια, αλλά η αύξηση του γνωστικού αποθέματος πιθανόν προσφέρει επιπλέον προστασία.
2. Διατηρήστε κοινωνικούς δεσμούς
Πολλές μελέτες δείχνουν ότι η κοινωνική δραστηριότητα προστατεύει από τη γνωστική παρακμή. Η μεγαλύτερη κοινωνική εμπλοκή στην τρίτη ηλικία συνδέεται με καλύτερη υγεία εγκεφάλου, ενώ η συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες στη μέση ηλικία σχετίζεται με υψηλότερη συνολική γνωστική ικανότητα αργότερα.
Μια μεγάλη παρατηρητική έρευνα βρήκε ότι όσοι ήταν πιο κοινωνικά ενεργοί στη μέση και ύστερα στη ζωή είχαν 30-50% χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, επειδή αυτό αύξανε το γνωστικό απόθεμα, σημειώνουν οι συγγραφείς.
Η κοινωνική δραστηριότητα μπορεί επίσης να καθυστερήσει την εμφάνιση συμπτωμάτων. Σε μια μελέτη με 1.923 μεγαλύτερους συμμετέχοντες που τελικά εμφάνισαν άνοια, όσοι ήταν λιγότερο κοινωνικοί εμφάνισαν συμπτώματα πέντε χρόνια νωρίτερα από τους πιο κοινωνικά ενεργούς.
Η κοινωνική ζωή μειώνει το στρες και μας κάνει πιο ανθεκτικούς. Το χρόνιο στρες έχει συνδεθεί με απώλεια νευρώνων στον ιππόκαμπο. «Ο προστατευτικός παράγοντας είναι η ικανότητα συζήτησης, αντιπαράθεσης, ανταλλαγής ιδεών. Αυτές οι συζητήσεις μπορούν να είναι προστατευτικές και για τον εγκέφαλο», επισημαίνει η επιδημιολόγος Pamela Almeida-Meza από το King’s College London.
Η αλληλεπίδραση ενεργοποιεί πολλές εγκεφαλικές λειτουργίες — γλώσσα, μνήμη, προγραμματισμό — και έχει τόσο γνωστική όσο και φυσιολογική προστασία, προσθέτει η ίδια.
3. Μαθαίνετε σε όλη τη ζωή
Ένα ισχυρό προγνωστικό στοιχείο για την καλή γνωστική γήρανση είναι τα χρόνια εκπαίδευσης που έχει ένα άτομο. Όσοι αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στην εκπαίδευση εμφανίζουν μειωμένο κίνδυνο άνοιας, ενώ η δια βίου μάθηση προσφέρει παρόμοια προστατευτικά οφέλη.
Ο εγκέφαλος ευδοκιμεί όταν τον προκούμεμε: με νέες προκλήσεις ενισχύουμε τις περιοχές που είναι πιο ευάλωτες στη γήρανση. Όταν διατηρούμε τον εγκέφαλό μας ενεργό, επιβραδύνει τη γνωστική παρακμή.
Η μάθηση δημιουργεί νέους νευρώνες και ενδυναμώνει τους υπάρχοντες — διαδικασία που συμβάλλει στην προστασία από τη φθορά και τον κυτταρικό θάνατο. Αυτή είναι η νευροπλαστικότητα σε δράση: η ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αλλάζει καθ’ όλη τη ζωή.
Ακόμα και δραστηριότητες όπως η κηπουρική έχουν δείξει ότι βοηθούν στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
Πρακτικό συμπέρασμα
Συνοπτικά, οποιαδήποτε δραστηριότητα διεγείρει τον εγκέφαλο — από μια νέα διαδρομή σε έναν περίπατο, έως την ανάγνωση, τη μάθηση ή την ενίσχυση των κοινωνικών σχέσεων — συνεισφέρει στην οικοδόμηση ενός ανθεκτικού εγκεφάλου και επιβραδύνει τη γήρανση, κάνοντας παράλληλα τη ζωή πιο ευχάριστη.
Πηγή: BBC / Φωτογραφία iStock
